LÊ VĂN CHUẨN - SỨC TRẺ NĂM ẤY BƯỚC CHÂN KHÔNG NGẠI

Ngày tuổi trẻ đứng trước một lời gọi của trách nhiệm, có những điều tưởng rất khó lại bỗng trở nên giản dị: đi hay ở, chọn riêng mình hay bước vào hàng ngũ. Tôi là Lê Văn Chuẩn, sinh năm 1968, quê Thiệu Hóa. Năm 1986, khi khoảng mười tám tuổi, tôi nhập ngũ, quãng quân ngũ gắn với 968 – Quân khu 4 và kéo dài đến năm 1988. Đó là thời điểm đất nước đã thống nhất hơn mười năm, chiến tranh chống Mỹ đã thuộc về quá khứ, nhưng những khó khăn của thời hậu chiến vẫn còn hiện hữu trong đời sống. Cũng chính năm 1986, công cuộc Đổi Mới được khởi xướng, mở ra một hướng đi mới cho đất nước. Tôi bước vào quân đội giữa thời điểm ấy, khi Việt Nam đang đứng trước rất nhiều đổi thay còn chưa thể nhìn thấy hết, còn bản thân một chàng trai mười tám tuổi cũng bắt đầu bước qua cánh cửa đầu tiên của đời trưởng thành.

Thế hệ chúng tôi lớn lên sau ngày thống nhất nhưng tuổi thơ vẫn còn rất gần những dấu tích của một đất nước vừa đi qua chiến tranh. Những câu chuyện của lớp cha anh chưa hề xa, những thiếu thốn của đời sống hậu chiến vẫn là điều có thể cảm nhận hằng ngày. Vì thế, khi đến tuổi nhập ngũ, trong lòng tôi có một sự hào hứng rất tự nhiên. Không phải vì không biết xa quê là nhớ, cũng không phải vì người trẻ khi ấy không có những ước mơ riêng. Tôi cũng mong một tương lai ổn định, mong được làm việc, gây dựng cuộc sống như bao thanh niên khác. Nhưng trước hết, tôi muốn thử mình trong một môi trường nghiêm túc, muốn biết sức trẻ của mình có thể đứng vững đến đâu khi không còn mọi thứ quen thuộc ở bên.

Thiệu Hóa lùi lại phía sau, còn phía trước là đời quân ngũ. Tôi bước đi với tâm trạng của một thanh niên đang ở độ tuổi sung sức nhất: có bâng khuâng nhưng không chùn bước, có nhớ nhưng không để nỗi nhớ níu chân. Điều mạnh hơn cả là cảm giác mình đã đến lúc phải tự chịu trách nhiệm về lựa chọn của bản thân. Từ đây, một ngày không còn được sắp xếp hoàn toàn theo ý mình, một quyết định cũng không thể chỉ cân nhắc xem mình có thích hay không. Đứng trong quân đội đồng nghĩa với việc học cách sống trong kỷ luật, biết nghĩ đến người khác và biết rằng tuổi trẻ chỉ thực sự có giá trị khi được đặt vào một mục đích rõ ràng. Tôi lên đường với niềm tin ấy, giản dị nhưng đầy sức thôi thúc.

Trong đội ngũ 968 – Quân khu 4

Những năm tháng của tôi gắn với 968 – Quân khu 4. Từ một chàng trai mới rời quê, tôi bước vào một môi trường mà ở đó mọi người đều phải học cách tự điều chỉnh mình. Quân đội không chỉ rèn con người bằng những yêu cầu lớn, mà trước hết bằng vô số điều nhỏ diễn ra mỗi ngày: biết đúng giờ, biết tuân thủ nề nếp, biết hoàn thành việc được giao và biết giữ thái độ nghiêm túc dù hôm ấy tâm trạng thế nào. Những điều tưởng bình thường ấy lại là thử thách đầu tiên đối với tuổi mười tám, bởi nó buộc một người trẻ phải từ bỏ thói quen tùy ý và hiểu rằng mình đang là một phần của tổ chức.

Ngày mới nhập ngũ, sức trẻ khiến tôi muốn làm mọi thứ thật nhanh, muốn sớm thích nghi và chứng minh rằng mình không thua kém ai. Nhưng thời gian dần chỉ cho tôi thấy đi nhanh chưa chắc đã là điều quan trọng nhất. Có những chặng đường cần sự ổn định hơn là bốc đồng, cần biết tự giữ nhịp để không hụt hơi giữa chừng. Tôi học cách bớt vội vàng, biết quan sát nhiều hơn và hiểu rằng sự chắc chắn thường được xây từ những việc không mấy ai để ý. Chính trong những ngày quân ngũ bình thường ấy, tính cách của một thanh niên dần thay đổi: bớt nóng, bớt hấp tấp, biết cân nhắc trước khi hành động và biết chịu trách nhiệm với điều mình lựa chọn.

Quãng thời gian phục vụ từ 1986 đến 1988 không nằm trong một cuộc chiến tranh lớn như những thế hệ trước đã trải qua, nhưng nhiệm vụ quốc phòng của đất nước vẫn luôn đòi hỏi quân đội duy trì sự sẵn sàng, tổ chức và kỷ luật. Đó cũng là những năm Việt Nam vừa bắt đầu Đổi Mới, trong khi khó khăn của nền kinh tế và đời sống vẫn chưa thể thay đổi ngay. Sống trong hoàn cảnh ấy, tôi càng hiểu một đất nước muốn đi lên phải cần sự cố gắng từ rất nhiều phía. Người lính trẻ ở vị trí của mình cũng có một phần trách nhiệm: giữ vững tác phong, rèn luyện nghiêm túc, sống có nguyên tắc và không để những khó khăn chung trở thành lý do cho sự buông xuôi.

Những người đã cùng tôi đi qua tuổi mười tám

Đồng đội bước vào ký ức của tôi không phải bằng một ngày đặc biệt nào, mà bằng cả một quãng thời gian sống cạnh nhau. Chúng tôi đến từ những nơi khác nhau, mang theo những giọng nói và tính cách khác nhau, nhưng có một điểm rất giống: phần lớn đều đang ở những năm đầu của tuổi trưởng thành. Người thì nhanh chóng làm quen, người ít nói hơn; có người luôn tạo không khí vui vẻ, có người trầm nhưng rất chân tình. Ban đầu là những con người xa lạ, rồi ngày tháng khiến sự xa lạ ấy dần mất đi. Những khuôn mặt từng chỉ là người cùng đơn vị trở thành những người mà sau này mỗi khi nhắc tới, cả một miền tuổi trẻ lại cùng trở về.

Sống trong tập thể khiến tôi hiểu rằng con người cần nhau không chỉ ở những thời điểm lớn. Có những hôm ai cũng mệt, nhưng chỉ cần nhìn người bên cạnh vẫn giữ tinh thần, mình cũng thấy phải cố thêm. Có những điều riêng tư không cần nói hết, bởi người cùng cảnh đã phần nào hiểu. Xa quê, chúng tôi càng nhận rõ mỗi người đều có một nơi để thương nhớ, đều có những dự định đang để dành cho sau này. Sự đồng cảm ấy khiến mọi người gần nhau hơn. Không ai phải từ bỏ cá tính của mình, nhưng ai cũng phải học cách để cá tính ấy không làm tổn thương sự hòa thuận chung. Tôi học được nhiều về cách sống với người khác chính từ những năm như thế.

Có lẽ điều quý nhất là đồng đội đã nhìn thấy nhau trong một phiên bản mà về sau cuộc đời không bao giờ trả lại. Chúng tôi từng rất trẻ, từng nói về phía trước bằng sự tin tưởng và đôi lúc còn chưa biết hết mình sẽ trở thành người thế nào. Nhiều năm sau, khi cuộc sống đã đưa mỗi người qua những con đường riêng, ký ức về đồng đội vẫn giữ nguyên cái tuổi ấy. Chỉ cần nhớ đến quãng quân ngũ, tôi lại bắt gặp hình ảnh một chàng trai Thiệu Hóa mười tám tuổi đang sống giữa những người trẻ khác, không có nhiều kinh nghiệm nhưng có sức lực, có niềm tin và một ý muốn rất mạnh là không để mình lùi lại trước thử thách.

Hai năm quân ngũ giữa những năm đầu Đổi Mới

Năm 1986 là một dấu mốc lớn khi đất nước bắt đầu công cuộc Đổi Mới. Nhưng những chuyển biến sâu rộng của xã hội không thể diễn ra ngay sau một quyết định. Trong những năm đầu ấy, cuộc sống của nhân dân vẫn còn nhiều khó khăn, đất nước vừa phải tìm con đường phát triển phù hợp, vừa duy trì nhiệm vụ quốc phòng trong một khu vực còn những vấn đề phức tạp. Tôi trưởng thành trong chính bối cảnh ấy. Nếu nhìn lại từ hôm nay, có thể thấy Việt Nam đã bước vào một ngã rẽ quan trọng; nhưng với chàng trai đang khoác áo lính khi ấy, điều gần nhất vẫn là phải sống tốt ngày hôm nay và tự rèn mình để ngày mai vững hơn ngày hôm qua.

Hai năm nghe qua không phải một khoảng quá dài, nhưng từ tuổi mười tám đến tuổi hai mươi lại là một quãng mà con người thay đổi rất nhanh. Khi vừa nhập ngũ, tôi còn mang nhiều nét của một thanh niên mới rời quê: háo hức, đôi khi vội vàng, nhiều điều nhìn còn đơn giản. Qua từng tháng, tôi bắt đầu hiểu đời sống không phải lúc nào cũng vận hành theo điều mình muốn. Có lúc phải chấp nhận chờ đợi, có lúc phải thay đổi bản thân để thích nghi, có lúc phải giữ quyết tâm ngay cả khi không còn cảm giác hào hứng như buổi ban đầu. Những trải nghiệm ấy dần tạo cho tôi một cách nghĩ vững hơn, không dễ bị hoàn cảnh trước mắt làm dao động.

Năm 1988, tôi xuất ngũ khi khoảng hai mươi tuổi. Người trở về vẫn còn ở phần đầu của tuổi trẻ, nhưng đã không còn nguyên vẹn là chàng trai của hai năm trước. Quân ngũ giúp tôi biết tự lập hơn, hiểu ý nghĩa của kỷ luật và quan trọng nhất là nhận ra mọi hành trình đều cần một thái độ nghiêm túc nếu muốn đi đến cùng. Đất nước khi ấy đang bước những bước đầu tiên trên con đường Đổi Mới, cuộc sống phía trước còn nhiều điều phải cố gắng. Tôi cũng trở lại đời thường với một tương lai chưa định hình hết. Nhưng khác với buổi mới rời quê, tôi đã có thêm một quãng trải nghiệm để tin rằng trước bất cứ hoàn cảnh nào, chỉ cần giữ được ý chí và không đánh mất phương hướng thì vẫn có thể tiếp tục tiến lên.

Sức trẻ năm ấy không nằm lại phía sau

Nhiều năm nhìn lại, tôi vẫn nhớ quãng đời quân ngũ bằng một cảm giác rất tươi sáng. Tôi từng rời Thiệu Hóa năm 1986, sống hai năm trong đội ngũ 968 – Quân khu 4 rồi trở về năm 1988. Những năm ấy không cần phải có một câu chuyện phi thường mới trở nên đáng nhớ. Chỉ riêng việc mình từng ở tuổi mười tám, từng khoác áo lính, từng học cách vượt qua bỡ ngỡ và sống giữa đồng đội đã đủ để quãng đời ấy trở thành một phần không thể thay thế. Tuổi trẻ đã cho tôi sức để bước tới; quân ngũ giúp sức ấy có thêm hướng đi và chiều sâu.

Hôm nay, người trẻ bước vào tuổi mười tám trong một đất nước đã khác rất nhiều. Họ được học nhiều hơn, có nhiều nghề nghiệp để lựa chọn, có thể đi xa và tiếp cận với những cơ hội mà thế hệ trước chưa từng hình dung. Điều ấy rất đáng quý. Nhưng càng có nhiều con đường, một người càng cần biết mình đang đi về đâu. Sức trẻ nếu chỉ dùng để chạy theo những điều chóng qua thì rồi cũng cạn; còn nếu được đặt vào một việc có ích, một nghề nghiệp tử tế hay một khát vọng làm cho quê hương tốt hơn, nó sẽ tạo ra giá trị dài hơn chính tuổi trẻ của người đó.

Tôi không mong thế hệ sau phải sống lại những năm tháng của chúng tôi. Điều cần được trao lại không phải một con đường có sẵn, mà là tinh thần bước tới. Khi gặp việc khó, đừng vội nghĩ đến lùi; khi được trao cơ hội, hãy biết dùng nó cho xứng đáng; khi sống trong bình yên, hãy hiểu rằng bình yên càng quý khi con người biết biến nó thành những năm tháng có ích. Tuổi trẻ của mỗi người chỉ đến một lần, nhưng cách đã sống trong những năm ấy có thể theo mình cả đời. Và có lẽ đó là điều tôi giữ lại sâu nhất từ quãng quân ngũ năm xưa: sức trẻ đẹp nhất không phải khi đứng yên để được ngắm nhìn, mà khi nó dám đi về phía những điều xứng đáng.