LÊ VĂN HƯU – NGƯỜI KHAI MỞ NỀN SỬ HỌC ĐẠI VIỆT
LÊ VĂN HƯU – NGƯỜI KHAI MỞ NỀN SỬ HỌC ĐẠI VIỆT
Vào năm Canh Dần, tại làng Phủ Lý thuộc huyện Đông Sơn xưa (nay là xã Thiệu Trung, huyện Thiệu Hóa, Thanh Hóa), một cậu bé mang tên Lê Văn Hưu chào đời. Thuở nhỏ, ông đã là đứa trẻ khôi ngô, thông minh khác thường, nổi bật giữa lũ trẻ làng bởi sự ham học và tư chất hiếu nghĩa.
Năm Đinh Mùi 1248, mới 18 tuổi, Lê Văn Hưu bước vào khoa thi Đình và xuất sắc đỗ Bảng Nhãn – một thành tích hiếm có, được triều đình và sĩ tử muôn nơi nể phục. Từ đây, con đường phụng sự quốc gia của ông chính thức mở ra.
Sau khi thi đỗ, Lê Văn Hưu được giao giữ những trọng trách quan trọng trong triều Trần như Kiểm pháp quan (trông coi hình luật), rồi Hàn Lâm Viện học sĩ, kiêm chức Quốc sử viện giám tu – người chịu trách nhiệm biên soạn quốc sử. Ở vị trí này, tài năng và tư duy sắc sảo của ông càng tỏa sáng.
Đến năm 1272, sau nhiều năm miệt mài khảo cứu và biên tập, ông hoàn thành tác phẩm “Đại Việt Sử ký”, bộ quốc sử đầu tiên trong lịch sử dân tộc. Tác phẩm gồm 30 quyển, ghi lại gần 15 thế kỷ lịch sử, từ thời Triệu Đà (136 TCN) đến Lý Chiêu Hoàng (1225). Khi sách được trình lên, vua Trần Thánh Tông đã đích thân xuống chiếu ban khen, khẳng định công lao và tài năng của ông.
Dù “Đại Việt Sử ký” ngày nay không còn, tên tuổi Lê Văn Hưu vẫn sống mãi qua những lời đánh giá của các sử thần đời sau. Ngô Sỹ Liên, trong lời tựa “Đại Việt Sử ký toàn thư”, đã viết:
“Lê Văn Hưu là người chép sử giỏi đời Trần, Phan Phù Tiên là bậc cổ lão của Thánh triều ta… Ta chỉ noi theo hai bộ của các bậc tiên hiền để chỉnh sửa và biên soạn lại.”
Từ bộ sử của Lê Văn Hưu, Phan Phù Tiên tiếp nối với “Đại Việt ký tục biên”, rồi Ngô Sỹ Liên kế thừa và hoàn thiện thành “Đại Việt Sử ký toàn thư” – bộ chính sử mà hậu thế còn biết đến ngày nay.
Nhìn lại dòng chảy lịch sử, có thể khẳng định rằng Lê Văn Hưu chính là nhà sử học đầu tiên của Đại Việt, là người đã đặt những viên gạch nền móng cho nền sử học nước nhà. Dù tác phẩm của ông đã thất truyền, ảnh hưởng của ông vẫn còn nguyên vẹn – như ánh lửa được truyền qua các thế hệ sử thần, góp phần giữ gìn hồn cốt và ký ức của dân tộc Việt Nam suốt hàng trăm năm.
