LÊ VĂN LƯƠNG – 15 NĂM TRONG NGỤC TÙ VÀ CUỘC ĐỜI KHÔNG KHUẤT PHỤC

1. Người thanh niên mới 17 tuổi đã bước vào phong trào cách mạng

Lê Văn Lương, tên thật là Nguyễn Công Miều, sinh ngày 28/3/1912 tại xã Nghĩa Trụ, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên. Ông sinh ra trong một gia đình có truyền thống Nho học; ông là em ruột của nhà văn Nguyễn Công Hoan.

Ngay từ tuổi thiếu niên, Lê Văn Lương đã tiếp xúc với những tư tưởng yêu nước và phong trào cách mạng. Năm 1927, khi mới 15 tuổi, ông tham gia Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Năm 1929, ông tham gia nhóm Cộng sản Đông Dương và đầu năm 1930 được kết nạp vào Đảng.

Điều đặc biệt là ông đến với cách mạng khi tuổi đời còn rất trẻ. Ở tuổi mà nhiều thanh niên còn đang học tập và định hướng tương lai, Lê Văn Lương đã lựa chọn con đường hoạt động bí mật, biết rõ rằng lựa chọn ấy có thể dẫn tới tù đày hoặc hy sinh.

2. Vào Nam hoạt động trong phong trào công nhân

Thực hiện chủ trương “vô sản hóa”, Lê Văn Lương được cử vào Sài Gòn hoạt động. Ông cùng Ngô Gia Tự tham gia phong trào công nhân và vận động người lao động đấu tranh đòi quyền lợi.

Đây là thời kỳ phong trào công nhân ở Nam Kỳ phát triển mạnh. Các nhà máy, xưởng sản xuất và khu vực đô thị trở thành nơi tập trung đông công nhân. Những cuộc đấu tranh về tiền lương, điều kiện lao động và quyền lợi dân sinh dần gắn với phong trào chính trị.

Lê Văn Lương trực tiếp tham gia xây dựng cơ sở và tổ chức công nhân. Công việc này vô cùng nguy hiểm vì chính quyền thuộc địa theo dõi chặt chẽ các hoạt động có liên quan đến phong trào cộng sản.

Đến tháng 3/1931, ông bị mật thám Pháp bắt tại Sài Gòn.

3. Án tử hình khi mới 18 tuổi

Sau khi bị bắt, Lê Văn Lương bị đưa ra xét xử. Năm 1933, ông cùng một số đồng chí bị kết án tử hình.

Đây là một trong những thời khắc đặc biệt khắc nghiệt trong cuộc đời ông. Một thanh niên mới ngoài 20 tuổi phải đối mặt với án tử hình của chính quyền thuộc địa.

Tuy nhiên, phong trào đấu tranh của nhân dân và sức ép từ các lực lượng tiến bộ ở Pháp đã góp phần buộc chính quyền thuộc địa giảm án. Lê Văn Lương được giảm từ án tử hình xuống án chung thân và bị đày ra Côn Đảo.

Từ đây bắt đầu chặng đường 15 năm tù đày, trong đó có hơn 11 năm ở Côn Đảo.

4. Côn Đảo – nơi biến nhà tù thành trường học cách mạng

Côn Đảo được thực dân Pháp sử dụng làm nơi giam giữ những người chống chế độ thuộc địa. Điều kiện lao động khổ sai, chế độ ăn uống khắc nghiệt và bệnh tật khiến rất nhiều tù nhân phải chết.

Nhưng những người cộng sản trong nhà tù không chấp nhận để nhà tù trở thành nơi tiêu diệt ý chí. Họ tìm cách tổ chức chi bộ, duy trì sinh hoạt chính trị và đấu tranh tập thể.

Lê Văn Lương tham gia Ban Chấp hành Đảng bộ nhà tù Côn Đảo, cùng các đồng chí lãnh đạo tù nhân đấu tranh chống chế độ hà khắc. Ông và đồng đội tìm cách biến nhà tù thành nơi học tập và rèn luyện cán bộ.

Sau những giờ lao động khổ sai, ông vẫn dành thời gian viết tài liệu, trao đổi lý luận và tham gia công tác tổ chức. Những hoạt động đó giúp nhiều người tù tiếp tục giữ được niềm tin và chuẩn bị kiến thức để trở lại hoạt động khi được trả tự do.

5. Những “lớp học” giữa địa ngục trần gian

Một trong những câu chuyện đáng nhớ nhất về Lê Văn Lương là việc ông tham gia tổ chức hoạt động giáo dục và lý luận ngay trong nhà tù.

Các tù nhân cách mạng tìm cách viết báo bí mật, tổ chức học tập và trao đổi kiến thức. Lê Văn Lương tham gia viết cho báo Tiến lên và tập san Ý kiến chung, những tài liệu bí mật phục vụ đấu tranh trong nhà tù.

Khi Trần Văn Giàu bị đày ra Côn Đảo năm 1935, Lê Văn Lương cùng Phạm Hùng bàn việc tổ chức lớp học lý luận trong tù và tạo điều kiện để những người tù có thêm kiến thức chính trị.

Điều này cho thấy cách những người cách mạng nhìn nhận nhà tù: dù bị giam cầm về thể xác, họ vẫn tìm cách tự học, đào tạo nhau và chuẩn bị cho ngày trở lại hoạt động.

6. Ra tù đúng lúc đất nước bước vào thời khắc quyết định

Sau khoảng 15 năm bị giam cầm, Lê Văn Lương được trả tự do vào thời điểm Cách mạng tháng Tám năm 1945.

Ông trở về Nam Bộ và nhanh chóng tham gia công tác cách mạng. Tháng 10/1945, ông được cử làm Ủy viên dự khuyết Xứ ủy Nam Bộ, tiếp tục tham gia cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp tại Nam Bộ.

Điều đáng chú ý là một người đã mất phần lớn tuổi trẻ trong nhà tù lại lập tức trở lại công việc cách mạng. Những năm tháng Côn Đảo không làm ông mất khả năng hoạt động mà ngược lại đã rèn luyện ông thành một cán bộ giàu kinh nghiệm.

Từ đây, cuộc đời Lê Văn Lương bước sang một giai đoạn mới: từ người tù chính trị trở thành cán bộ lãnh đạo trong chính quyền và tổ chức Đảng.

7. Trong kháng chiến chống Pháp

Trong những năm kháng chiến chống Pháp, Lê Văn Lương được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng. Ông tham gia công tác tổ chức, xây dựng Đảng và chính quyền cách mạng.

Sau năm 1954, ông phụ trách công tác tổ chức của Trung ương và được giao nhiệm vụ chỉ đạo công tác tiếp quản vùng mới giải phóng theo Hiệp định Genève. Nhà xuất bản Chính trị quốc gia ghi nhận ông là một trong những đảng viên cộng sản thế hệ đầu tiên và là cán bộ đã được giao nhiều trọng trách trong suốt quá trình hoạt động.

Ông tiếp tục giữ nhiều cương vị quan trọng như Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương và Bí thư Thành ủy Hà Nội.

Nhưng dù giữ những vị trí cao, dấu ấn sâu đậm nhất trong câu chuyện cuộc đời ông vẫn là những năm tháng tuổi trẻ trong lao tù.

8. Từ người tù trẻ tuổi đến cán bộ lãnh đạo

Lê Văn Lương qua đời năm 1995, sau gần 70 năm hoạt động cách mạng.

Nếu tính từ năm 1927, khi ông mới tham gia phong trào, đến những năm cuối đời là gần bảy thập niên. Trong khoảng thời gian ấy, đất nước trải qua những bước ngoặt lớn: đấu tranh giành độc lập, Cách mạng tháng Tám, kháng chiến chống Pháp, xây dựng miền Bắc và đấu tranh thống nhất đất nước.

Điều đáng nhớ là ông đã trải qua gần như toàn bộ những giai đoạn ấy. Từ một thanh niên 15 tuổi đến người tù Côn Đảo, rồi cán bộ lãnh đạo cấp cao, cuộc đời ông gắn với những biến động lớn của lịch sử Việt Nam thế kỷ XX.

Câu chuyện Lê Văn Lương đặc biệt ở chỗ: ông đã dành những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ trong nhà tù, nhưng khi bước ra khỏi cánh cửa nhà tù, ông không chọn cuộc sống riêng mà tiếp tục trở lại với công việc cách mạng.

Đó là hình ảnh của một người đã chịu đựng 15 năm tù đày nhưng không để nhà tù quyết định tương lai của mình. Với ông, những năm tháng ở Côn Đảo không phải là dấu chấm hết mà trở thành một trường học đặc biệt, nơi ông cùng đồng chí học tập, rèn luyện và chuẩn bị cho những chặng đường tiếp theo.

Từ tuổi thiếu niên đến cuối đời, Lê Văn Lương đã đi qua một hành trình rất dài. Và trong hành trình ấy, điều xuyên suốt không phải là chức vụ, mà là sự bền bỉ với con đường ông đã lựa chọn từ khi còn rất trẻ.