Lê Văn Một và Phương Đông 1 – Chuyến tàu đầu tiên mở đường vào Cà Mau

Người thuyền trưởng trước chuyến đi chưa có tiền lệ

Lê Văn Một sinh năm 1921. Trước khi trở thành người chỉ huy tàu không số, ông từng là một thủy thủ trong Hải quân Pháp. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông đi theo cách mạng và tham gia vận chuyển vũ khí từ Thái Lan về Nam Bộ trong kháng chiến chống Pháp.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, ông tập kết ra Bắc và được giao làm Cảng trưởng Cảng Cẩm Phả, Quảng Ninh.

Kinh nghiệm đi biển nhiều năm khiến Lê Văn Một được lựa chọn khi lực lượng vận tải biển đặc biệt được tổ chức để đưa vũ khí từ miền Bắc vào chiến trường miền Nam.

Ngày 23/10/1961, Đoàn 759 vận tải thủy được thành lập. Sau những chuyến thuyền trinh sát, khảo sát tuyến và bến, đến giữa năm 1962, Đoàn 759 bắt đầu chuẩn bị những con tàu gỗ cải hoán thành tàu đánh cá, không có số hiệu cố định để giữ bí mật.

Trong đội hình ấy, Lê Văn Một được giao một nhiệm vụ chưa từng có tiền lệ: chỉ huy chuyến tàu chở vũ khí từ miền Bắc vượt biển vào tận Cà Mau.

Phương Đông 1 rời Đồ Sơn

Đêm 11/10/1962, tại Đồ Sơn, một con tàu gỗ bí mật chuẩn bị rời bến.

Con tàu mang tên Phương Đông 1.

Lê Văn Một là thuyền trưởng. Bông Văn Dĩa là chính trị viên. Cùng với họ là 11 thủy thủ.

Tàu chở 30 tấn vũ khí từ miền Bắc vào chiến trường Nam Bộ. Để bảo đảm bí mật, con tàu được ngụy trang như một tàu đánh cá và không mang số hiệu cố định.

Trước giờ xuất phát, những người trên tàu hiểu rằng chuyến đi này không giống một chuyến vận tải thông thường.

Họ chưa có một tuyến hàng hải hoàn chỉnh.

Chưa có tiền lệ về một đoàn tàu vận tải quân sự có thể vượt hàng nghìn kilômét trên biển rồi bí mật cập một bến ở cực Nam.

Nếu bị phát hiện, con tàu phải tìm cách thoát khỏi sự truy đuổi hoặc tự hủy hàng hóa để giữ bí mật.

Nhiệm vụ của người thuyền trưởng vì thế không chỉ là đưa tàu đi đúng hướng.

Ông phải đưa cả con tàu và số vũ khí trên đó đi qua một vùng biển mà đối phương đang kiểm soát.

Những ngày lênh đênh trên biển

Phương Đông 1 rời Đồ Sơn và hướng về phía Nam.

Chuyến đi gặp nhiều khó khăn.

Theo hồi ức được Báo Quân đội nhân dân ghi lại, khi tàu vừa qua đảo Bạch Long Vĩ, máy bắt đầu trục trặc rồi tắt hẳn. Con tàu phải thả trôi giữa biển trong lúc những người thợ máy tìm cách khắc phục. Điện đài liên lạc cũng gặp khó khăn.

Với một chuyến đi bí mật, máy hỏng giữa biển là tình huống đặc biệt nguy hiểm.

Tàu không thể chạy tiếp.

Không thể tùy tiện thay đổi hướng.

Càng không thể để lộ vị trí bằng những tín hiệu không cần thiết.

Lê Văn Một cùng thủy thủ đoàn phải tìm cách khắc phục sự cố và tiếp tục hành trình.

Sau nhiều ngày vượt biển, Phương Đông 1 tiến vào vùng biển Cà Mau.

Ngày 16/10/1962, tàu cập bến Vàm Lũng.

30 tấn vũ khí được đưa từ miền Bắc vào chiến trường an toàn.

Chuyến đi đầu tiên đã thành công.

Nhưng với những người mở đường, đó mới chỉ là bước đầu.

Từ Cà Mau đến một bến mới ở miền Đông

Sau chuyến đi đầu tiên, Lê Văn Một không rời khỏi câu chuyện của những con tàu không số.

Năm 1963, ông tiếp tục được giao chỉ huy một chuyến đi khác.

Lần này mục tiêu không phải Cà Mau mà là miền Đông Nam Bộ.

Chiếc tàu gỗ mang số hiệu 41 được chuẩn bị để mở một bến mới ở Bà Rịa.

Đêm 26/9/1963, tàu 41 rời cảng Bính Động, Hải Phòng. Lê Văn Một làm thuyền trưởng, Đặng Văn Thanh làm chính trị viên, cùng 11 thủy thủ. Tàu chở 18 tấn vũ khí.

Đây là một chuyến đi đặc biệt khó khăn.

Bởi nhiệm vụ không chỉ là vận chuyển hàng đến một vùng biển xa.

Tàu phải tìm được bến bí mật, cập bến an toàn và đưa hàng vào chiến trường mà không để lộ tuyến vận chuyển.

Sau hành trình vượt biển, tàu 41 đã mở bến Lộc An, Bà Rịa, đưa số vũ khí vào chiến trường Khu 7 thành công.

Hai chuyến đi của Lê Văn Một – một vào Vàm Lũng, Cà Mau và một vào Lộc An, Bà Rịa – gắn với hai bước mở rộng quan trọng của tuyến vận tải biển.

Người đi trước một con đường

Đường Hồ Chí Minh trên biển không hình thành ngay từ một tuyến đường hoàn chỉnh.

Nó được tạo nên từ những chuyến đi thử nghiệm, những lần khảo sát bến, những con tàu vượt biển và những người phải tự tìm cách giải quyết những tình huống chưa từng có.

Đoàn 759 được thành lập ngày 23/10/1961. Sau chuyến đi đầu tiên của Phương Đông 1, ba chuyến tiếp theo trong năm 1962 cũng lần lượt vào Nam an toàn. Chỉ trong hai tháng, bốn chuyến tàu gỗ đã đưa 111 tấn vũ khí vào Khu 9.

Từ những chuyến tàu gỗ ban đầu, lực lượng vận tải biển tiếp tục được tổ chức và phát triển. Năm 1963, những tàu vỏ sắt bắt đầu được đưa vào sử dụng; tuyến vận chuyển ngày càng mở rộng.

Trong quá trình đó, Lê Văn Một thuộc lớp những người trực tiếp đặt những bước chân đầu tiên trên tuyến biển bí mật.

Không có bản đồ hoàn chỉnh dành riêng cho họ.

Không có kinh nghiệm của những chuyến tàu đi trước để tham khảo.

Mỗi chuyến đi lại cung cấp thêm một phần kinh nghiệm cho chuyến sau.

Nhật ký của người thuyền trưởng

Sau chiến tranh, những ghi chép của Lê Văn Một trở thành một nguồn tư liệu quý về những chuyến tàu không số đầu tiên.

Năm 2006, Báo Nhân Dân giới thiệu tập sách “Nhật ký Lê Văn Một, Thuyền trưởng tàu không số đầu tiên trên biển Đông”, được biên soạn từ những ghi chép của ông cùng hồi ức của các nhân chứng như Dương Quang Đông và Trung tướng Đồng Văn Cống.

Những ghi chép ấy không chỉ nói về hành trình của con tàu.

Đó còn là những khó khăn của người đi biển trong điều kiện bí mật tuyệt đối: máy móc trục trặc, thời tiết, định hướng, nguy cơ bị phát hiện và những quyết định phải đưa ra khi con tàu đang ở giữa biển.

Lê Văn Một qua đời năm 1982, nhưng những trang nhật ký của ông vẫn giúp hình dung rõ hơn về giai đoạn đầu tiên của tuyến vận tải chiến lược trên biển.

Một con đường bắt đầu từ những con tàu không tên

Sau những chuyến đi đầu tiên, Đoàn 759 tiếp tục phát triển thành lực lượng vận tải biển chiến lược. Đến năm 1964, Đoàn 759 được đổi phiên hiệu thành Đoàn 125, trực thuộc Bộ Tư lệnh Hải quân. Từ năm 1962 đến 1964, lực lượng này đã tổ chức 79 chuyến vận chuyển, đưa hơn 4.000 tấn vũ khí, trang bị và cán bộ vào miền Nam.

Con đường ấy sau này được biết đến với tên gọi Đường Hồ Chí Minh trên biển.

Nhưng trước khi trở thành một tuyến vận tải chiến lược quy mô lớn, nó bắt đầu bằng những con tàu nhỏ, những bến bí mật và những thủy thủ chấp nhận ra khơi mà không biết chuyến đi sẽ kết thúc như thế nào.

Lê Văn Một là một trong những người đầu tiên cầm lái những con tàu ấy.

Lời kết

Năm 1962, Lê Văn Một nhận nhiệm vụ làm thuyền trưởng Phương Đông 1.

Đêm 11/10, con tàu rời Đồ Sơn.

Năm ngày sau, 30 tấn vũ khí được đưa an toàn vào Vàm Lũng, Cà Mau.

Một năm sau, ông lại chỉ huy tàu 41 mở bến Lộc An ở Bà Rịa.

Hai chuyến đi ấy nằm ở những ngày đầu của một tuyến vận tải đặc biệt – tuyến đường mà sau này trở thành Đường Hồ Chí Minh trên biển.

Lê Văn Một không phải người duy nhất làm nên tuyến đường ấy.

Nhưng ông là người thuyền trưởng của chuyến tàu không số đầu tiên, một trong những người đặt những bước đầu tiên trên con đường biển nối hậu phương miền Bắc với chiến trường miền Nam.

Và từ buồng lái của Phương Đông 1, một con đường trên biển bắt đầu.