LÊ VĂN TÁM – BIỂU TƯỢNG VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI LÀM SỬ

Lịch sử không chỉ là việc kể lại những câu chuyện được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Lịch sử còn là quá trình kiểm chứng.

Câu chuyện Lê Văn Tám là một ví dụ điển hình.

Trong nhiều năm, hình tượng “ngọn đuốc sống” được biết đến rộng rãi. Nhưng khi các nhà nghiên cứu tiếp cận những lời kể và tư liệu khác, vấn đề về nguồn gốc nhân vật được đặt ra.

GS Phan Huy Lê đã công bố lời kể của GS Trần Huy Liệu về việc hình tượng Lê Văn Tám được dựng nên từ một sự kiện có thật.

Quan điểm này đặt ra trách nhiệm đối với người nghiên cứu: phải phân biệt đâu là tư liệu gốc, đâu là lời kể hồi cố, đâu là truyền thuyết và đâu là biểu tượng.

Đây không phải là việc làm nhằm phủ nhận lịch sử.

Trái lại, đó là cách bảo vệ lịch sử.

Một biểu tượng muốn tồn tại lâu dài phải có nền tảng đáng tin cậy.

Nếu một chi tiết chưa chắc chắn được trình bày như một sự thật tuyệt đối, về lâu dài nó có thể tạo ra những hiểu lầm.

Chính vì vậy, khi viết về Lê Văn Tám, cần nói rõ rằng có tranh luận sử học về danh tính nhân vật.

Đồng thời, cần khẳng định những gì có cơ sở: Nam Bộ kháng chiến là sự kiện lịch sử có thật; trận đánh kho đạn Thị Nghè là sự kiện được ghi nhận; tinh thần chiến đấu và hy sinh của quân dân Nam Bộ là một thực tế lịch sử.

Cách viết như vậy vừa bảo đảm tính giáo dục, vừa tôn trọng sự thật.

Đó cũng là cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu nghiên cứu lịch sử hiện đại.