Lê Văn Tám: “Ngọn đuốc sống” trong kho dầu Simon Piétri ngày đầu Nam Bộ kháng chiến
Ngày 17-10-1945, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Pháp ở Nam Bộ bước sang tuần thứ tư và các trận đánh với liên quân Anh - Pháp diễn ra ác liệt ở Sài Gòn, từ tỉnh lỵ Mỹ Tho, nơi đóng cơ quan sơ tán của Ủy ban kháng chiến Nam Bộ, một bản tin chiến sự được phát đi: một chiến sĩ Việt Nam tẩm dầu vào người, tự làm mồi lửa, chạy vào kho dầu Simon Piétri của đối phương. Kho dầu lập tức bốc cháy và cháy dữ dội suốt hai ngày đêm.
Ngày 19-10-1945, báo chí bắt đầu đưa tin và tôn vinh người chiến sĩ ấy: báo Cứu Quốc gọi là “Lửa thiêng”, tuần báo La République gọi là “Ngọn đuốc sống”. Ngày 23-10-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết trên báo Cứu Quốc rằng cử chỉ phi thường của một chiến sĩ tự tẩm xăng vào mình để đốt kho dầu của đối phương cho thấy một dân tộc có tinh thần cao đến bậc ấy thì không sức mạnh nào đè bẹp được.
Nhiều nhân chứng và nhà nghiên cứu đã ghi lại hình ảnh người thiếu niên này. Trong hồi ký, ông Hoàng Quốc Việt, nguyên Ủy viên Thường vụ Trung ương Đảng, hoạt động bên cạnh Xứ ủy và Ủy ban Kháng chiến Nam Bộ, nhắc đến thiếu niên Lê Văn Tám dũng cảm đốt kho xăng, khiến ai nấy tự hào về sức sống mãnh liệt của một em thiếu niên nghèo khổ Sài Gòn. Nguyên Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh, hai lần làm Bí thư Thành ủy, Bí thư Đặc khu ủy Sài Gòn - Chợ Lớn thời kháng chiến chống Pháp, trong sách “Thành phố Hồ Chí Minh 10 năm” (1985) viết về em bé Lê Văn Tám tẩm dầu đốt kho đạn Thị Nghè. Ông Trần Khắc Minh, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đoàn, trong hồi ký “Từ ngày ấy tôi ra đi” cho biết sau Tổng khởi nghĩa tháng 8-1945, Lê Văn Tám sinh hoạt chung với ông trong Đội Thiếu nhi Tiền phong ở Đakao, Sài Gòn. Giáo sư Trần Văn Giàu, nguyên Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Nam Bộ, xếp người đốt kho xăng Simon Piétri vào số các chiến sĩ biệt động, trong thời kỳ vũ khí còn rất thô sơ như súng lục, hộp diêm, chai xăng đốt kho, lưỡi dao cạo của người thợ cắt tóc. Theo bộ sách “Mùa thu rồi ngày hăm ba”, người tổ chức cho đội viên cảm tử Lê Văn Tám lập chiến công là Lê Văn Châu, hy sinh năm 1946 tại ngã ba Cây Thị (nay thuộc phường 11, quận Bình Thạnh).
Trong suốt 9 năm kháng chiến chống Pháp, hình tượng Lê Văn Tám xuất hiện ở nhiều nơi: bài hát “Em bé tẩm dầu” (Lê Bình, 1946), tranh “Đuốc sống” (Lê Vinh), vở kịch “Em bé tẩm dầu” (Nguyễn Anh Ngọc, 1947), vở kịch “Lửa cháy lên rồi” (Phan Vũ, 1952-1953), và “Đuốc sáng” là danh hiệu của nhiều đội thiếu nhi thuở ấy. Sau ngày thống nhất đất nước, nhiều công trình nghiên cứu lịch sử Nam Bộ kháng chiến đã ra đời, trong đó có bộ “Lịch sử Nam Bộ kháng chiến” (xuất bản năm 2012, do Võ Văn Kiệt làm Chủ tịch Hội đồng biên soạn) và bộ “Lịch sử Đảng bộ thành phố Hồ Chí Minh (1930-1945)” (xuất bản tháng 4-2014). Cả hai công trình đều khẳng định người đốt kho xăng Simon Piétri ở Sài Gòn là Lê Văn Tám.
