Lê Văn Tám – "Ngọn đuốc sống" và biểu tượng lịch sử

Lê Văn Tám là tên của một thiếu niên anh hùng trong thời kỳ chiến tranh Đông Dương của Việt Nam với chiến tích nổi bật là đã cảm tử châm lửa để phá hủy một kho đạn của quân Pháp. Sau chiến tranh, hình ảnh Lê Văn Tám được coi là một biểu tượng anh hùng cách mạng, được đưa vào sách giáo khoa làm hình mẫu cho tinh thần yêu nước, xả thân vì nghiệp lớn giải phóng dân tộc.

Trong bài viết đăng trên tạp chí Xưa và Nay (2009), giáo sư sử học Phan Huy Lê nói: chiến công phá hủy kho của Pháp là có thật nhưng không rõ tên của người chiến sĩ đốt kho, trên cơ sở sự kiện có thật đó, để tiện cho việc thông tin, giáo sư Trần Huy Liệu, Bộ trưởng Tuyên truyền hồi thập niên 1940 đã đặt tên cho người chiến sĩ vô danh đó là Lê Văn Tám để tiện cho việc viết bài, cổ vũ tinh thần chiến đấu chống Pháp của người Việt. Tuy nhiên sau đó, một số nhà nghiên cứu đã phản bác câu chuyện của ông Phan Huy Lê, họ tìm ra các tài liệu gốc được khảo cứu trong kho lưu trữ tại Thư viện TP Hồ Chí Minh và lời kể của các nhân chứng đương thời chứng minh rằng tên của nhân vật lịch sử Lê Văn Tám là có thực.

Sau khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, chính quyền cách mạng còn sơ khai đã phải đối mặt với mưu đồ quay lại xâm lược của thực dân Pháp. Ngày 23/09/1945, quân Pháp nổ súng tại Sài Gòn, mở đầu cuộc chiến tranh xâm lược lần thứ hai. Khi ấy, kho xăng Thị Nghè là trung tâm hậu cần then chốt của địch, nơi trữ hàng ngàn tấn nhiên liệu và vũ khí để phục vụ chiến cơ, xe quân sự đánh chiếm Nam Bộ.

Lê Văn Tám – một cậu bé nhà nghèo làm nghề đánh giày, tẩm quất trên phố phường Sài Gòn – đã sớm tiếp thu tinh thần yêu nước và tham gia Đội thiếu niên tiền phong. Tận mắt chứng kiến sự tàn bạo của quân phiệt Pháp, cậu nảy sinh quyết tâm phá hủy căn cứ hậu cần này. Nhờ công việc hàng ngày, Lê Văn Tám mưu trí làm quen với lính gác, nắm rõ từng ngóc ngách của kho xăng.

Vào một đêm tháng 10 năm 1945, mang theo xăng giấu trong người, Lê Văn Tám lén xâm nhập vào khu vực bảo vệ nghiêm ngặt. Khi tới gần bể chứa lớn nhất, cậu tự châm lửa biến mình thành "ngọn đuốc sống" lao thẳng vào mục tiêu. Ngọn lửa bùng lên kéo theo hàng loạt tiếng nổ rung chuyển đất trời, thiêu rụi toàn bộ kho nhiên liệu của địch và khắc họa một biểu tượng anh hùng bất tử.

Hành động xả thân của Lê Văn Tám nhanh chóng trở thành ngọn lửa cổ vũ tinh thần chiến đấu cho quân và dân Nam Bộ trong những ngày đầu kháng chiến chống Pháp. Hình ảnh "Ngọn đuốc sống" được đưa vào giáo trình giáo dục, âm nhạc và nghệ thuật như một tấm gương sáng về lòng yêu nước.

Xung quanh câu chuyện về Lê Văn Tám, ngành sử học từng ghi nhận những góc nhìn khác nhau. Giáo sư Trần Huy Liệu – Bộ trưởng Bộ Tuyên truyền thời kỳ đầu – từng cho biết ông đã lấy cảm hứng từ chiến công đốt kho xăng có thật của một chiến sĩ vô danh để xây dựng nên hình tượng Lê Văn Tám, nhằm khơi dậy mạnh mẽ lòng dũng cảm của nhân dân. Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu và nhân chứng lịch sử sau này qua khảo cứu kho lưu trữ vẫn khẳng định nhân vật Lê Văn Tám là có thật trong lịch sử.

Dù dưới góc độ chiến công trực tiếp hay biểu tượng thời đại, hình ảnh Lê Văn Tám vẫn giữ nguyên giá trị tinh thần to lớn: đại diện cho sự kiên cường, sẵn sàng hy sinh vì độc lập dân tộc của thế hệ trẻ Việt Nam.

Từ tinh thần và biểu tượng "Ngọn đuốc sống" Lê Văn Tám, thế hệ trẻ hôm nay – những người đang sống trong hòa bình và phát triển – cần rút ra cho mình bài học ý nghĩa:

" Nếu như thời chiến, yêu nước là xả thân bảo vệ độc lập, thì thời bình, yêu nước chính là sự nỗ lực học tập, lao động, làm chủ công nghệ và đóng góp vào sự phát triển của đất nước. Mỗi bạn trẻ cần trở thành một "ngọn đuốc" tri thức, sáng tạo và nhiệt huyết. "