LÊ VĂN THIÊM – NGƯỜI MANG TOÁN HỌC HÀN LÂM VỀ RỪNG VIỆT BẮC

Năm 1948, Lê Văn Thiêm đang đứng trước một tương lai khoa học rất rộng mở ở châu Âu. Ông là một trong những người Việt Nam đầu tiên đạt trình độ cao trong toán học hiện đại và từng giảng dạy tại Đại học Zurich, Thụy Sĩ.

Nhưng trong khi nhiều người mơ được đặt chân tới những trung tâm học thuật ấy, Lê Văn Thiêm lại tìm đường trở về một đất nước đang kháng chiến.

Ông sinh năm 1918 tại Hà Tĩnh. Sau quá trình học tập xuất sắc, Lê Văn Thiêm bảo vệ luận án tiến sĩ toán học tại Pháp năm 1948 rồi tiếp tục nghiên cứu ở châu Âu.

Tiếng gọi từ quê hương khiến ông quyết định từ bỏ môi trường khoa học hiện đại để trở về.

Đích đến của ông không phải Hà Nội với những giảng đường đầy đủ.

Đó là chiến khu Việt Bắc.

Ở nơi rừng sâu, điều kiện ăn ở và học tập hết sức thiếu thốn, Lê Văn Thiêm tham gia xây dựng nền toán học và giáo dục đại học của nước Việt Nam mới. Câu chuyện ấy được hệ thống “Câu chuyện thời hoa lửa” gọi bằng một hình ảnh rất đẹp: “Người mang Toán học hàn lâm vào rừng sâu Việt Bắc.”

Điều đáng suy ngẫm là toán học thuần túy tưởng như rất xa chiến trường.

Nhưng một đất nước muốn độc lập lâu dài không thể chỉ có súng và quân đội.

Đất nước cần trường học.

Cần kỹ sư.

Cần giáo viên.

Cần những người làm khoa học nền tảng.

Lê Văn Thiêm hiểu điều đó.

Ông góp phần đào tạo những thế hệ cán bộ toán học đầu tiên của đất nước, từ đó đặt nền móng cho sự phát triển của toán học Việt Nam sau này.

Câu chuyện của ông cho thấy xây dựng khoa học trong chiến tranh cũng là một dạng chiến đấu.

Nếu một dân tộc chỉ chiến thắng trên chiến trường mà không xây dựng được tri thức, thắng lợi ấy khó có thể tạo ra một đất nước mạnh.

Lê Văn Thiêm đã rời những giảng đường lớn của châu Âu để đem toán học vào rừng Việt Bắc. Ông cho thấy đôi khi lòng yêu nước của một nhà khoa học được thể hiện bằng việc đem những tri thức cao nhất về gieo trên mảnh đất đang khó khăn nhất.