Lê Văn Thịnh ông Trạng khai khoa

Sau khi nhà Lý lên nắm quyền, bên cạnh các chính sách về kinh tế, an ninh quốc phòng thì vấn đề giáo dục cũng được đặt ra. Với mong muốn xây dựng một nền giáo dục mới, chọn ra được những người có tài năng thật sự để giúp nước. Năm 1075 vua Lý Nhân Tông đã cho mở khoa thi đầu tiên và trong cuộc thi này thì ông Lê Văn Thịnh là người đỗ đầu, trở thành cử nhân đầu tiên của nước ta. Được biết ông là người làng Đông Cữu, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh ngày nay, hiện vẫn chưa rõ về năm sinh và năm mất của ông.

Sau khi đỗ đầu ông được bổ nhiệm vào các chức quan trong triều, là người có tài nên ông được cất nhắc vào những vị trí quan trọng, song trên nghiệp quan trường ông không những thể hiện mình là người có tài văn chương mà ông còn thể hiện mình là người có tài về ngoại giao, trong đó quan trọng nhất đó là việc đòi lại hai động (Vật Dương – Vật Ác) từ tay nhà Tống. Vốn dĩ đây là đất của nước ta, nhưng trong cuộc xâm lược của nhà Tống lần thứ hai (1075 – 1077), dưới sức ép các tù trưởng đã phải dâng hai động này cho nhà Tống. kháng chiến thắng lợi triều đình nhà Lý đã cho người đi đòi lại nhưng không thành, nên “năm Giáp Tý 1084, Anh Vũ Chiêu Thắng năm thứ 9, mùa hạ, tháng 6, sai Thị lang Bộ Binh Lê Văn Thịnh đến trại Vĩnh Bình cùng với người Tống bàn việc cương giới”. Ban đầu phía Tống đã kiên quyết phủ nhận và không trả lại, nhưng với những lý lẽ sắc bén, mền dẻo và cũng rất cứng rắn của ông nên triều đình nhà Tống đã thật sự bị khuất phục. Kết quả là trong chuyến đi đó Lê Văn Thịnh đã đòi về 6 huyện và 3 động, như vậy thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Tống nay lại càng thêm trọn vẹn khi đất đai của ta đã được thu về, ghi nhận công lao đó nên năm 1085 ông đã được phong chức Thái sư. Nhưng 10 năm sau (1096) ông bị hàm oan trong vụ án “hoá hổ giết vua” âm mưu làm phản, sau sự việc này ông bị đi đày biệt xứ ở vùng Thao Giang và mất ở đó.

Nói đến Lê Văn Thịnh, một con người tài năng, một sự nghiệp đỉnh cao, một người vì dân vì nước lại phải nhận tội âm mưu giết vua. Đã nhiều thế kỷ trôi qua mà điều đó vẫn còn đè nặng lên ông và nỗi hàm oan vẫn chưa có một câu trả lời thoả đáng. Nhưng dù sao đi nữa, những trang sử viết về ông là những điểm son sáng ngời về trí tuệ, bản lĩnh người Việt. Chúng ta sẽ hi vọng vào một ngày gần nhất sự thật sẽ được làm rõ, ông sẽ được trả lại sự trong sạch.