Lê Xuân Chinh - Người lính trong “Nụ cười chiến thắng bên Thành cổ Quảng Trị”
Lê Xuân Chinh sinh năm 1954. Năm 1972, khi mới 19 tuổi, ông đã có mặt tại chiến trường Quảng Trị để tham gia bảo vệ Thành cổ trong những ngày tháng ác liệt của mùa hè năm ấy. Khi đó, ông mới nhập ngũ được khoảng một năm và được bổ sung vào lực lượng chiến đấu tại Thành cổ Quảng Trị.
Mùa hè năm 1972, Thành cổ Quảng Trị trở thành nơi diễn ra những trận chiến vô cùng khốc liệt. Giữa những ngày tháng ấy, có một khoảnh khắc đặc biệt được nhà báo, phóng viên chiến trường Đoàn Công Tính ghi lại. Sáng 15-8-1972, trong một khoảng thời gian tạm ngừng chiến đấu hiếm hoi, những người lính trẻ ngồi bên nhau, trò chuyện và nở nụ cười. Trong số đó có chàng lính 19 tuổi Lê Xuân Chinh.
Bức ảnh sau đó được đăng trên Báo Nhân Dân ngày 2-9-1972 với tên “Nụ cười chiến thắng bên Thành cổ Quảng Trị”. Hình ảnh những người lính trẻ với nụ cười hồn nhiên giữa chiến trường đã trở thành một trong những bức ảnh được nhiều người biết đến khi nhắc về mùa hè năm 1972.
Điều đặc biệt là Lê Xuân Chinh không biết mình đã trở thành nhân vật trong một bức ảnh nổi tiếng ngay lúc ấy. Sau khi bức ảnh được đăng, ông tình cờ nhìn thấy hình ảnh của mình trên Báo Nhân Dân khi đang điều trị vết thương ngay tại chiến trường. Chỉ khoảng 20 ngày sau khi bức ảnh được chụp, ông bị thương trong một trận đánh và sau đó được chuyển ra miền Bắc điều trị vào năm 1973.
Nhiều năm sau, khi nhìn lại bức ảnh, ông giải thích rằng nụ cười của những người lính năm ấy không có nghĩa là chiến tranh nhẹ nhàng hay họ không biết sợ hãi. Xung quanh họ, đồng đội đã hy sinh rất nhiều. Nhưng những người còn lại vẫn phải tiếp tục chiến đấu và giữ vững niềm tin vào ngày chiến thắng. Chính trong hoàn cảnh ấy, một khoảnh khắc bình yên hiếm hoi đã tạo nên nụ cười được lưu giữ hơn nửa thế kỷ.
Đằng sau nụ cười trong bức ảnh là một ký ức mà Lê Xuân Chinh chưa bao giờ quên. Mười người cùng quê với ông đã vào chiến trường, nhưng có đến năm người không trở về. Vì thế, với ông, Thành cổ Quảng Trị không chỉ là nơi lưu giữ một bức ảnh đẹp mà còn là nơi những người bạn, người đồng đội của mình đã nằm lại.
Sau chiến tranh, ông vẫn trở lại Quảng Trị. Tháng 7 hằng năm, Lê Xuân Chinh cùng những người đồng đội còn sống trở về thắp hương, cúng cơm cho những người đã hy sinh. Đó trở thành một việc làm mà ông duy trì qua nhiều năm, như một cách để nhớ về những người đã cùng mình trải qua tuổi trẻ ở Thành cổ.
Năm 2025, sau 53 năm, Lê Xuân Chinh có dịp nhìn lại bức ảnh tại một cuộc gặp mặt tri ân người có công. Người lính trẻ năm nào giờ đã trở thành một cựu chiến binh 72 tuổi. Nhưng khi đứng trước bức ảnh, ông vẫn nhận ra mình và những người đồng đội năm xưa - những chàng trai tuổi đôi mươi với nụ cười giữa một trong những mùa hè khốc liệt nhất của chiến tranh.
Có lẽ giá trị đặc biệt của “Nụ cười chiến thắng bên Thành cổ Quảng Trị” không chỉ nằm ở việc nó ghi lại hình ảnh những người lính giữa chiến trường. Bức ảnh còn lưu giữ tuổi trẻ của một thế hệ - những con người đang ở độ tuổi đẹp nhất của cuộc đời nhưng đã phải sống giữa chiến tranh. Với Lê Xuân Chinh, nụ cười ấy hôm nay đi cùng một ký ức khác: ký ức về những người đồng đội đã không thể trở về.
Hơn nửa thế kỷ sau, ông vẫn trở lại Thành cổ, vẫn thắp hương cho đồng đội. Và bức ảnh năm 1972 vẫn còn đó, nhắc người xem rằng phía sau một nụ cười tưởng như rất bình dị là cả một câu chuyện về tuổi trẻ, tình đồng đội và những mất mát của chiến tranh.
Anh hùng, liệt sĩ Trần Văn Dần - Người trở về qua những trang ký ức
Trần Văn Dần sinh năm 1948, quê ở xã Xuân Phổ, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh, nay thuộc xã Đan Hải, tỉnh Hà Tĩnh. Năm 17 tuổi, ông rời quê hương, khoác lên mình màu áo lính và gia nhập Đại đội 5 Đặc công, Đoàn 10, Bộ Tư lệnh Đặc công. Tuổi thanh xuân của chàng trai Hà Tĩnh từ đó gắn với chiến trường Nam Bộ.
Từ năm 1969 đến tháng 6-1971, Trần Văn Dần hoạt động tại chiến trường Nam Bộ. Trong những năm tháng chiến tranh, ông cùng đồng đội thực hiện nhiều nhiệm vụ và lập được nhiều thành tích. Từ một chiến sĩ trẻ, ông từng bước trưởng thành, trở thành trung đội trưởng, được đồng đội tin tưởng và giao những nhiệm vụ ngày càng quan trọng.
Điều đáng chú ý là bên cạnh những thành tích được ghi trong hồ sơ, ngày nay người ta còn biết thêm về suy nghĩ của Trần Văn Dần qua những trang viết tay do chính ông để lại. Ngày 25-1-1970, khi đang là tiểu đội trưởng, ông viết một bản báo cáo thành tích gửi về Đảng ủy và Ban Chỉ huy Đoàn 10 Đặc công Rừng Sác. Tám trang viết tay ấy sau này trở thành một trong những tư liệu quý giúp gia đình và thế hệ hôm nay hiểu rõ hơn về người chiến sĩ trẻ năm nào.
Trong bản báo cáo, Trần Văn Dần không chỉ kể lại những nhiệm vụ đã thực hiện mà còn thể hiện suy nghĩ của mình trước hoàn cảnh chiến đấu đầy gian khổ. Ông viết rằng dù cuộc chiến còn kéo dài, khó khăn và hy sinh, ông vẫn “phấn khởi với nhiệm vụ”, giữ vững lập trường, không dao động và luôn tin tưởng vào sự nghiệp mà mình đang theo đuổi. Những dòng chữ ấy đặc biệt có ý nghĩa bởi chúng không phải lời kể của người khác sau nhiều năm, mà là suy nghĩ được chính người lính trẻ viết ra khi chiến tranh vẫn đang diễn ra.
Trong những năm hoạt động ở chiến trường, Trần Văn Dần đã cùng đồng đội lập nhiều thành tích. Nguồn tư liệu ghi nhận ông tham gia các nhiệm vụ tại khu vực Nhà Bè và Sài Gòn trong năm 1969, đồng thời có nhiều đóng góp trong các hoạt động của đơn vị.
