LÊ XUÂN VI – NGƯỜI ĐÀO NÊN "NGÔI LÀNG DƯỚI LÒNG ĐẤT" VỊNH MỐC
Nhắc đến Quảng Trị trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, nhiều người sẽ nhớ ngay đến Địa đạo Vịnh Mốc – một công trình quân dân độc đáo được ví như "ngôi làng dưới lòng đất". Nhưng ít người biết rằng, phía sau công trình nổi tiếng ấy là tâm huyết, trí tuệ và sự quyết đoán của một người cán bộ địa phương – ông Lê Xuân Vi. Đầu những năm 1960, vùng đất Vĩnh Linh trở thành một trong những nơi hứng chịu bom đạn ác liệt nhất của không quân và hải quân Mỹ. Do nằm sát vĩ tuyến 17, Vĩnh Linh được xem là "cửa ngõ" của miền Bắc xã hội chủ nghĩa, là hậu phương trực tiếp chi viện cho chiến trường miền Nam. Máy bay địch đánh phá ngày càng dữ dội. Làng mạc bị san phẳng. Ruộng đồng bị cày xới. Người dân nhiều lần phải sống trong các hầm trú ẩn tạm bợ. Ban đầu, mỗi gia đình đào một hầm riêng để tránh bom. Nhưng thực tế cho thấy những chiếc hầm nhỏ không còn đủ an toàn trước sức công phá ngày càng lớn của bom đạn. Trước tình hình đó, ông Lê Xuân Vi cùng chính quyền và nhân dân địa phương đã suy nghĩ rất nhiều. Một câu hỏi lớn được đặt ra: Làm thế nào để người dân vừa sống được, vừa sản xuất được, vừa bám trụ được trên quê hương giữa mưa bom bão đạn? Sau nhiều lần khảo sát địa chất vùng đất đỏ bazan ven biển, ông nhận thấy tầng đất ở Vịnh Mốc có độ kết dính rất cao, thích hợp để đào sâu xuống lòng đất. Từ ý tưởng ấy, một quyết định táo bạo được đưa ra: Xây dựng cả một hệ thống làng ngầm dưới lòng đất. Đó là ý tưởng chưa từng có tiền lệ. Nhiều người ban đầu còn nghi ngờ. Có người cho rằng không thể thực hiện được. Có người lo sợ địa đạo sẽ bị sập. Nhưng ông Lê Xuân Vi vẫn kiên trì thuyết phục bà con. Ông nói: "Bom đạn có thể phá hủy mặt đất, nhưng không thể phá được ý chí của con người nếu chúng ta biết tìm cách tồn tại." Năm 1965, việc đào địa đạo chính thức bắt đầu. Không có máy xúc. Không có máy khoan. Không có thiết bị hiện đại. Tất cả đều được thực hiện bằng cuốc, xẻng, quang gánh và sức người. Ban ngày tránh bom. Ban đêm đào đất. Những người dân Vịnh Mốc thay nhau làm việc. Người già. Thanh niên. Phụ nữ. Thậm chí cả thiếu niên cũng tham gia vận chuyển đất đá. Đất đào lên được bí mật mang đi đổ để tránh máy bay địch phát hiện. Cứ như vậy, từng mét địa đạo được mở rộng. Rồi hàng trăm mét. Rồi hàng nghìn mét. Sau nhiều năm lao động gian khổ, một công trình kỳ diệu đã xuất hiện dưới lòng đất. Địa đạo gồm nhiều tầng sâu khác nhau. Có nơi ở. Có kho lương thực. Có giếng nước. Có hội trường. Có trạm quân y. Có khu hộ sinh. Có hệ thống thông gió. Thậm chí có cả những lối thông ra biển để phục vụ chiến đấu và tiếp tế. Đặc biệt hơn, trong những năm chiến tranh ác liệt, nhiều em bé đã được sinh ra ngay trong lòng địa đạo. Tiếng khóc trẻ thơ vang lên giữa bom đạn trở thành minh chứng hùng hồn cho sức sống mãnh liệt của người dân Vĩnh Linh. Có thời điểm hàng trăm người cùng sinh sống trong địa đạo suốt nhiều năm liền. Điều kỳ diệu là không một ai bị bom đạn tiêu diệt khi ở trong hệ thống địa đạo này. Sau ngày đất nước thống nhất, nhiều chuyên gia trong và ngoài nước khi đến tham quan đều bày tỏ sự khâm phục. Họ không chỉ ngạc nhiên trước quy mô công trình. Họ còn khâm phục ý chí và trí tuệ của những con người đã tạo nên nó. Trong đó, ông Lê Xuân Vi luôn được nhắc đến như một trong những người đặt nền móng quan trọng nhất. Người dân Vịnh Mốc thường gọi ông bằng cái tên đầy kính trọng: "Người kỹ sư của lòng dân." Bởi ông không phải kỹ sư được đào tạo bài bản. Nhưng ông đã góp phần tạo nên một công trình mà ngày nay được xem là biểu tượng của ý chí Việt Nam trong chiến tranh. Ngày nay, Địa đạo Vịnh Mốc đã trở thành một địa chỉ đỏ nổi tiếng. Mỗi năm có hàng vạn lượt du khách, học sinh, đoàn viên thanh niên đến tham quan. Khi bước xuống những đường hầm sâu trong lòng đất, nhiều người không khỏi xúc động khi nghĩ rằng: Nơi đây từng là mái nhà. Từng là trường học. Từng là bệnh viện. Từng là cả một ngôi làng sống động giữa những năm tháng chiến tranh ác liệt. Và phía sau kỳ tích ấy là công sức của biết bao người dân Vĩnh Linh, trong đó có ông Lê Xuân Vi – người đã góp phần biến điều không thể thành có thể. Ý nghĩa câu chuyện Lịch sử dân tộc không chỉ được làm nên bởi những trận đánh lớn hay những vị tướng nổi tiếng. Lịch sử còn được làm nên bởi những con người bình dị, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm trước vận mệnh của quê hương. Câu chuyện về ông Lê Xuân Vi và Địa đạo Vịnh Mốc là minh chứng cho trí tuệ, bản lĩnh và sức sáng tạo phi thường của con người Việt Nam. Đó cũng là bài học quý giá cho thế hệ trẻ hôm nay về tinh thần vượt khó, đổi mới và cống hiến vì cộng đồng.
