Lên đường thay suất nghĩa vụ của nhà nuôi: lời nhắn gửi con cháu

Có những dấu mốc cuộc đời không thể đo bằng số năm dài hay ngắn. Với ông ngoại Lường Văn Giá, thời gian theo cán bộ cách mạng, được học những chữ đầu tiên và chính thức trở thành quân nhân mang ý nghĩa vượt xa một thay đổi công việc. Những điều ấy hiện lên trong hồi ký bằng giọng kể mộc mạc.

Điều tôi muốn kể lại cho con cháu từ câu chuyện lên đường thay suất nghĩa vụ của nhà nuôi bắt đầu ở một dữ kiện rất cụ thể trong hồi ký. Theo ký ức của ông, gia đình chủ nhà phải cử người đi bộ đội và đã để ông đi thay dù chưa đủ tuổi. Ông ghi lại việc rời mái nhà ấy như thời khắc giải thoát khỏi những năm tháng cực nhọc. Tôi nghĩ điều đáng trân trọng là ông đã chủ động giữ lại chi tiết đó, thay vì chỉ ghi những thành tích lớn. Nhờ vậy, người đọc có thể suy ngẫm về phẩm chất sống từ trải nghiệm thật chứ không phải từ một tình tiết do người sau tưởng tượng.

Trong hành trình ấy cũng có những chuyển biến quan trọng về gia đình. Ông nhớ cuộc gặp với gia đình bên vợ ở Nà Sản và đám cưới tháng 4/1954, được người anh ruột giúp một nửa con lợn. Những chi tiết đó cho thấy cuộc sống không chỉ có nhiệm vụ và công tác. Giữa những năm tháng nhiều biến động, con người vẫn tìm một mái ấm và một điểm tựa thân tình.

Điều ý nghĩa đối với thế hệ con cháu không phải là cố biến một kỷ niệm thành chiến công, mà là hiểu chính xác trải nghiệm của ông. Bước ngoặt cá nhân diễn ra giữa hoàn cảnh chiến tranh và nghĩa vụ của cộng đồng. Một sự việc nhỏ khi được đặt trong hoàn cảnh thích hợp có thể dạy về nghị lực, tình nghĩa và trách nhiệm. Tôi muốn câu chuyện được lưu giữ đúng tinh thần đó, bởi sự thật của người thân đã đủ sức lay động mà không cần thêu dệt.

Nếu chỉ đọc một dòng chức vụ hoặc một năm tháng, người sau khó hình dung được quãng đường phía sau. Hồi ký của ông giúp ghép lại những mảnh ký ức ấy, dù vẫn có những khoảng trống cần tìm tư liệu bổ sung. Tôi mong câu chuyện được lưu truyền đúng với những gì ông từng kể, để lòng biết ơn không dựa trên điều hư cấu.