Lên đường thay suất nghĩa vụ của nhà nuôi: từ một số phận đến một thế hệ

Đặt ký ức ông Lường Văn Giá vào chặng đường kháng chiến, điều khiến tôi chú ý là sự thay đổi trong số phận một con người. Tuổi thơ khó khăn không khép lại cuộc đời ông. Những năm tiếp theo, ông được tiếp cận việc học, tham gia phục vụ bộ đội và trải qua nhiều vị trí công tác mà bản thân ghi lại khá cụ thể.

Có thể xem lên đường thay suất nghĩa vụ của nhà nuôi như một lát cắt của đời ông Lường Văn Giá. Theo ký ức của ông, gia đình chủ nhà phải cử người đi bộ đội và đã để ông đi thay dù chưa đủ tuổi. Ông ghi lại việc rời mái nhà ấy như thời khắc giải thoát khỏi những năm tháng cực nhọc. Nếu chỉ nhìn vào một dòng này, ta dễ bỏ qua cả những năm tháng trước và sau nó. Nhưng khi đặt trong hành trình từ tuổi thơ khó khăn, qua công tác và gia đình, chi tiết ấy giúp làm rõ một bước chuyển hoặc một nỗi niềm đã được ông ghi nhận.

Ông ghi các mốc công tác một cách ngắn gọn: cán sự Mường La trong những năm 1956–1958; phục vụ đơn vị chủ lực E148 giai đoạn 1958–1962; tham gia chiến trường Lào những năm 1962–1965. Các ghi chép không diễn tả đầy đủ từng trận đánh hay nhiệm vụ cụ thể. Vì thế, điều có thể kể chắc chắn chính là những mốc mà ông tự lưu lại, cùng suy ngẫm về trách nhiệm của người lính.

Đặt mảnh ký ức này bên cạnh những chặng khác của cuộc đời ông, tôi thấy quá khứ không chỉ là những năm tháng xếp trên một dòng thời gian. Bước ngoặt cá nhân diễn ra giữa hoàn cảnh chiến tranh và nghĩa vụ của cộng đồng. Những điều ông ghi chép có thể được đọc từ nhiều góc độ, nhưng đều dẫn về hình ảnh một người gắn bó với cội nguồn, trách nhiệm và tình thương. Cách hiểu ấy khiến tôi trân trọng hơn bản viết mà ông đã để lại cho gia đình.

Từ con đường theo ông Tòng Lanh đến các năm phục vụ trong quân đội, cuộc đời ông đã thay đổi rất nhiều. Nhưng sợi dây xuyên suốt vẫn là ý thức vươn lên từ hoàn cảnh khó khăn. Câu chuyện khiến tôi hiểu hơn vì sao ông coi trọng cơ hội học chữ, tình nghĩa đồng đội và trách nhiệm đối với những nhiệm vụ được giao.