LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ XÂY DỰNG BIA CHIẾN THẮNG MIẾU ĐỤN - THÔN AN THỔ, XÃ NGUYÊN GIÁP

A. BỐI CẢNH LỊCH SỬ

I. TÌNH HÌNH THẾ GIỚI VÀ KHU VỰC

Đến năm 1950, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược của nhân dân ta diễn ra trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực, trong nước có nhiều biến đổi lớn:

Trên thế giới, các nước xã hội chủ nghĩa, dân chủ nhân dân ngày càng được củng cố, phát triển và lớn mạnh về mọi mặt. Trong đó, Liên Xô giành được nhiều thắng lợi quan trọng trong xây dựng, phát triển đất nước, có ảnh hưởng lớn đối với sự phát triển của cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc ở châu Á, châu Phi, khu vực Mỹ La-tinh. Ngày 30/1/1950, Việt Nam và Liên Xô chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao.

Trong khu vực, sau ngày thành lập (1/10/1949), Chính phủ nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa tuyên bố là một nước dân chủ mới, thực hiện chuyên chính dân chủ nhân dân do giai cấp công nhân lãnh đạo; đồng thời tuyên bố đoàn kết với tất cả các nước và dân tộc yêu chuộng hòa bình, tự do trên thế giới, cùng các dân tộc đấu tranh chống chiến tranh xâm lược của đế quốc để giữ gìn nền hòa bình lâu dài. Ngày 18/1/1950, Việt Nam và Trung Quốc chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao.

II. TÌNH HÌNH TRONG NƯỚC

Sau chiến thắng Việt Bắc Thu Đông 1947, quân và dân ta tiếp tục giành nhiều thắng lợi quan trọng: Lực lượng kháng chiến phát triển về mọi mặt; chiến tranh du kích được đẩy mạnh ở vùng sau lưng địch; lực lượng vũ trang ba thứ quân hình thành tương đối hoàn chỉnh, đặc biệt là bộ đội chủ lực phát triển nhanh (đến trước Chiến dịch Biên Giới, ta đã xây dựng được 2 đại đoàn và nhiều trung đoàn chủ lực), phương thức tác chiến phát triển từ đánh du kích lên đánh tập trung, với nhiều chiến dịch quy mô nhỏ trên chiến trường.

Thực dân Pháp thực hiện kế hoạch mới, được Mỹ giúp sức ráo riết thực hiện Kế hoạch Rơ-ve, tập trung lực lượng mở rộng chiếm đóng vùng trung du và đồng bằng Bắc Bộ; ra sức phong tỏa biên giới nhằm ngăn chặn sự chi viện của cách mạng Trung Quốc cho cách mạng Việt Nam; bao vây, cô lập căn cứ địa Việt Bắc.

Trước tình hình đó, để đẩy mạnh kháng chiến tiến lên một bước mới. Tháng 6/1950, Thường vụ Trung ương Đảng chủ trương mở chiến dịch lớn đánh địch trên tuyến biên giới Việt - Trung với mục đích: tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực địch; giải phóng một phần biên giới, mở đường giao thông với các nước xã hội chủ nghĩa; mở rộng và củng cố căn cứ địa Việt Bắc. Cân nhắc giữa hai hướng Tây Bắc và Đông Bắc, Thường vụ Trung ương Đảng quyết định tiến công địch, giải phóng biên giới ở hướng Cao Bằng - Lạng Sơn.

B. TRẬN ĐÁNH PHỤC KÍCH VÀ XÂY DỰNG BIA CHIẾN THẮNG MIẾU ĐỤN, THÔN AN THỔ

I. TRẬN ĐÁNH PHỤC KÍCH TẠI MIẾU ĐỤN, THÔN AN THỔ

1. Tình hình địch.

Sau khi thất bại nặng nề trong âm mưu đánh nhanh thắng nhanh, tháng 5 năm 1949 chính phủ pháp và tướng Rơve - Tổng tham mưu trưởng quân đội Pháp sang Việt Nam kiểm tra tình hình rồi định ra chính sách mới "Dùng người việt đánh người việt, lấy chiến tranh nuôi chiến tranh".

Trên địa bàn tỉnh Hải Dương, địch triển khai chiến dịch Điabônô nhằm chiếm hết vùng tự do của ta, cùng phối hợp với các chiến dịch khác hoàn thành việc đánh chiếm toàn bộ đồng bằng bắc bộ để vơ vét của cải, bắt phu, bắt lính phục vụ cho cuộc chiến tranh xâm lược của chúng.

Ngày 22/12/1949 địch huy động 4000 quân, vũ khí có 30 xe tăng, 5 tàu chiến, 8 máy bay và nhiều loại súng bộ binh khác đế tiến đánh Hải Dương một cách ồ ạt. Tình hình đó đã đặt nhân dân Nguyên Giáp vào một tình thế mới.

Nếu như cuối năm 1949 địch mới chỉ có một vài lần đánh đại bác hoặc càn quét vào xã mang tính thăm dò thì nay tất cả các ngả về đường sông, về đường bộ đều bị địch lợi dụng để tiến quân.

Ở khu hạ huyện sau khi chiếm xuống Ninh Giang ba cánh quân của địch đánh ngược sang Tứ Kỳ. Ngày 26/12/1949 một mũi cánh quân thuỷ từ hướng hải phòng tiến sang đánh chiếm Quý Cao và An Thổ, chúng để lại mỗi nơi một trung đội đóng quân ở đình làng để lập bốt, còn rải rác nơi khác chỉ càn qua.

Tại khu thượng và khu trung những cánh quân địch từ thị xã Hải Dương hành quân theo đường 191, đường 17 cũng đang tấn công càn quét qua hầu hết các làng trong khu vực. Đến cuối tháng 12 năm 1949 địch đã hoàn thành mục tiêu của chiến dịch và đóng bốt ở nhiều vị trí trong huyện.

Như vậy sau trận càn Điabônô Nguyên Giáp nói riêng, Tứ Kỳ nói chung từ vùng tự do trở thành vùng chiếm đóng. Ta và địch tranh chấp nhau quyết liệt.

Trong chiến dịch này cả tỉnh Hải Dương đều bất ngờ về thời gian, không gian, tính chất, cách đánh của địch. Mặc dù ta có được chuẩn bị trước nhưng với diễn biến phức tạp của tình hình đã không ứng phó được kịp thời nên bị thiệt hại khá nhiều về sức người và sức của.

Với quân số đông lại có cả súng trung liên, tiểu liên, súng trường, mìn rơ mo, mìn muỗi, súng phóng lựu, lựu đạn và nhiều đạn dược nên lực lượng địch khá mạnh. Chúng lấy nhà thờ làm đồn bốt chỉ huy chống phá cách mạng, chúng lợi dụng làng chiến đấu của ta có cổng cao rào kín, có giao thông hào để nghăn chặn Việt Minh, du kích và bộ đội ta tấn công. Tháng 2 năm 1950 chúng đã lập xong tề A, lực lượng của ta phải sơ tán ra ngoài. Quý Cao bắt đầu do bọn nguỵ quyền quản lý, ở An Thổ chúng bắt đầu xây bốt từ tháng 1 năm 1950 đến hết tháng 2 năm 1950 thì hoàn thành, lực lượng của địch có 1 trung đội, trong đó có gần 10 tên tây trắng, còn lại là nguỵ, vũ khí có cả trung liên, đại liên và tiểu liên.

Như vậy Nguyên Giáp đã có 2 bốt địch là bốt Quý Cao và bốt An Thổ, có dõng binh và tề A ở Quý Cao, chúng móc nối chặt chẽ với bọn phản động ở hai thôn An Thổ và An Quý thường xuyên o ép nhân dân.

2. Tình hình ta.

Theo chủ trương của Bộ Quốc phòng, thực hiện chỉ thị của Huyện uỷ ngày 21/02/1950 với trung đội 50 làm nòng cốt tại đình thôn Báo Đáp, xã Duy Tân, lễ tổ chức thành lập đại đội bộ đội Nguyễn Huệ - Tứ Kỳ được tiến hành trọng thể, đại đội mang tên Nguyễn Huệ - người anh hùng áo vải Quang Trung. Đồng chí Lê Hiền Hữu - Huyện uỷ viên trực tiếp làm đại đội trưởng, đồng chí Trịnh Thu Hồng - Huyện uỷ viên làm chính trị viên. Từ đây đảng bộ và nhân dân Tứ Kỳ có một đại đội bộ đội địa phương, lực lượng chủ lực của huyện cùng với hàng ngàn dân quân du kích và nhân dân đương đầu với kẻ thù.

Tham gia thành lập bộ đội Nguyễn Huệ ở Nguyên Giáp có đồng chí Đồng Hữu Loát, Đồng Hữu Thực (An Thổ), Phạm Hữu Thìn, Phạm Hữa Thứa, Phạm Quang Thuý (An Quý). Đây là những người con tiêu biểu của quê hương luôn bám đất, bám dân không sợ hi sinh gian khổ chiến đấu với quân thù góp phần tích cực vào việc bảo vệ quê hương, giành độc lập tự do.

3. Diễn biến trận phục kích.

Sau thời gian nghiên cứu tình hình địch, Trung đội 52 thuộc bộ đội Nguyễn Huệ thấy rằng hàng ngày có một tiểu đội có lính nguỵ, có cả tây trắng chỉ huy mang theo đủ loại vũ khí có cả trung liên hướng đi ba tui tuần tra đoạn đường số 9 từ bốt đò cống đến bốt đò đồn Phố Quý Cao để dò mìn, nắm tình hình và uy hiếp ta. Nắm chắc lực lượng của địch ra ngoài bốt đó là điều kiện thuận lợi cho ta thực hiện mục tiêu đánh địch cướp vũ khí địch trang bị cho ta. Phương án chiến đấu được luyện tập khá chu đáo bằng cách hoá trang giả làm đàn bà đi chợ, đi làm cỏ, chờ cơ hội xông lên đánh địch.

Sáng ngày 07/4/1950 bộ đội Nguyễn Huệ phối hợp với du kích Nguyên Giáp đánh địch trên đường 9 (đoạn sát Miếu đụn An Thổ) chờ chúng lọt vào trận địa với mật hiệu đã thống nhất tất cả lực lượng ta bất ngờ xông vào dùng cào cỏ, đòn gánh tới tấp đánh vào đầu, vào người một cách mau lẹ khiến chúng không kịp trở tay. Kết quả làm chết và bị thương nhiều tên, thu nhiều loại vũ khí rồi nhanh chóng rút lui bình an vô sự.

4. Ý nghĩa trận phục kích.

Qua trận hoá trang dùng vũ khí thô sơ bí mật phục kích tiêu diệt địch nhân dân rất phấn khởi, tin vào lực lượng của ta. Đồng thời bộ đội địa phương có thêm một bài học là nếu chuẩn bị chu đáo, tỉ mỉ có thể dùng vũ khí thô sơ đánh địch sẽ đem lại hiệu quả cao.

Từ bài học của trận đánh tỉnh đội Hải Dương đã phổ biến và tuyên truyền thắng lợi của bộ đội và du kích tứ Kỳ cho tất cả các huyện trong tỉnh, nhiều nơi vận dụng đánh địch có hiệu qủa; làm cho kẻ địch hoang mang lo sợ về tinh thần, đi đâu cũng cảnh giác không giám nghênh nganh như trước. Đồng thời mở đầu cho phong trào giành độc lập của du kích trong kháng chiến chống thực dân Pháp.

II. XÂY DỰNG BIA CHIẾN THẮNG

Theo nội dung cuốn lịch sử Đảng bộ và nhân dân xã Nguyên Giáp giai đoạn 1930 - 2005 đã xác định và theo đề án xây dựng các điểm di tích lịch sử cách mạng của huyện Tứ Kỳ giai đoạn 2011- 2015, xã nhà có 02 điểm di tích lịch sử cách mạng diễn ra trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp cần xây dựng.

Ngày 06 tháng 5 năm 2014, Đảng ủy xã Nguyên Giáp đã họp bàn quyết định việc triển khai xây dựng điểm di tích lịch sử cách mạng đầu tiên năm 2014, khánh thành vào dịp 19/5/2014 là Bia chiến thắng trận phối hợp đánh du kích của lực lương du kích địa phương với bộ đội Nguyễn Huệ - Tứ Kỳ tại Miếu Đụn, thôn An Thổ, xã Nguyên Giáp. Đồng thời quyết định thành lập Ban chỉ đạo, Ban quản lý dự án, giao cho Hội Cựu Chiến binh chủ trì xây dựng kế hoạch và vận động quyên góp xây dựng Bia chiến thắng.

Từ việc xác định vị trí xây dựng, quy mô xây dựng, nội dung văn bia đều được xin ý kiến của các đồng chí cán bộ qua các thời kỳ, của các chi bộ, các tổ chức đoàn thể đóng góp và báo cáo ý kiến chỉ đạo của Ban Tuyên giáo Huyện uỷ. Sau khi tiếp nhận ý kiến đóng góp của các tổ chức và cá nhân, chỉ đạo của Ban tuyên giáo Huyện uỷ, Ban quản lý dự án bổ sung hoàn chỉnh kế hoạch, mô hình, quy mô xây dựng, nội dung văn bia đồng thời triển khai tổ chức thực hiện.

Trong quá trình vận động quyên góp quỹ xây dựng bia chiến thắng đã nhận được sự động viên, sự chung tay góp sức của các tập thể và cá nhân với số tiền là 29.922.000 đồng. Số còn lại lấy từ nguồn ngân sách của xã và sự hỗ trợ của cấp trên.

Ngày 16 tháng 5 năm 2014 công trình Bia chiến thắng đã được khởi công xây dựng. Sau hơn 2 tháng xây dựng công trình đã hoàn thành đúng kế hoạch, đạt chất lượng tốt, kể cả về kỹ thuật, mỹ thuật, độ bền vững chắc lâu dài với tổng số kinh phí xây dựng là 45 triệu đồng. Ngày 21/7/2014 Đảng ủy xã Nguyên Giáp đã long trọng tổ chức khánh thành công trình Bia Chiến thắng tại Miếu Đụn, thôn An Thổ, xã Nguyên Giáp.

Địa chỉ Maps: https://maps.app.goo.gl/m9WMBTcnb2LPDcLZ8

Giữ gìn và phát huy truyền thống đấu tranh cách mạng của quê hương với truyền thống "Uống nước nhở nguồn, ăn quả nhớ người trồng cây" trong khi đảng bộ và nhân dân xã nhà đang tập trung mọi nguồn lực để thực hiện các đề án phát triển kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng và xây dựng nông thôn mới. Đồng thời triển khai từng bước xây dựng các điểm di tích cách mạng, nhằm ghi nhớ những chiến công, những sự kiện lịch sử quan trọng diễn ra trên quê hương trong các thời kỳ cách mạng, tôn vinh sự cống hiến, biết ơn sự hi sinh to lớn của các thế hệ đi trước.

Đây là những bài học lịch sử giáo dục các thế hệ hôm nay và mai sau, tiếp tục phát huy truyền thống đấu tranh chống giặc ngoại xâm của ông cha, động viên cán bộ, đảng viên, nhân dân và lực lượng vũ trang địa phương đoàn kết vươn lên khắc phục khó khăn xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.

- Nguồn: Tài liệu lịch sử Đảng bộ và nhân dân xã Nguyên Giáp

- Đơn vị thực hiện: Đoàn TNCS Hồ Chí Minh xã Nguyên Giáp