MỞ ĐẦU
Trên con đường thiên lý nghìn năm khai phá, làm chủ miền phù sa Nam Bộ của người Việt, nếu Bà Rịa - Đồng Nai là nơi in những dấu chân lịch sử đầu tiên của lưu dân, thì Châu Đốc lại là chặng dừng chân cuối cùng của người Việt ở phương Nam.
Với huyền thoại "Tiền tam giang, hậu thất lĩnh", "Thất Sơn mầu nhiệm" nơi "sơn bất tại cao, thuỷ bất tại thâm" của chốn "địa linh"..., vùng đất mới Châu Đốc nổi danh về sự lung linh huyền ảo của một miền cổ tích truyền kỳ nơi xứ sở miền Tây quê lụa. Vùng đất này không những có ý nghĩa chiến lược trên nhiều phương diện mà còn là một khu vực tộc người tiêu biểu của Nam Bộ: Việt, Khmer, Chăm, Hoa; là trung tâm phát sinh tôn giáo, tín ngưỡng như: Bửu Sơn Kỳ Hương, Tứ Ân Hiếu Nghĩa, Hoà Hảo,... Sự hình thành và phát triển của vùng đất Châu Đốc từ giữa thế kỷ XVIII đến giữa thế kỷ XIX và có vai trò quan trọng trong việc khẳng định chủ quyền lãnh thổ vùng đất biên ải Tây Nam do vị trí "cửa ngõ" hiểm yếu phía tây thành Gia Định.
Trong lịch sử khai phá và bảo vệ chủ quyền mấy thế kỷ qua, Châu Đốc đã thực sự chứng tỏ là một vùng biên cương quan trọng. Hiện tại và tương lai vùng đất này không chỉ là địa phương đầy tiềm năng phát triển về giao thông, thương mại, du lịch và văn hoá, năng động về kinh tế, mà vẫn còn ẩn chứa nhiều phức tạp về tôn giáo, tộc người và chủ quyền lãnh thổ. Vì vậy, nghiên cứu, tìm hiểu vùng đất này có ý nghĩa khoa học và thực tiễn rất lớn.
Xuất phát từ nhận thức, nghiên cứu lịch sử đất nước không thể bỏ qua việc tìm hiểu lịch sử một địa bàn cụ thể, một thành tô quan trọng của lịch sử dân tộc. Nghiên cứu lịch sử một khu vực sẽ không chỉ giúp chúng ta vừa hiểu sâu sắc một vùng đất, bô sung cho bức tranh toàn cảnh về diện mạo lịch sử đất nước, để không chỉ tìm hiểu cái riêng trong cái chung và ngược lại.
Từ tiếp cận đối tượng bằng nhiều hướng khác nhau để nghiên cứu vùng đất Châu Đốc, cuốn sách hy vọng không chỉ đem lại cho bạn đọc nhận thức mới về một vùng biên giới cụ thể, mà hơn thế còn cung cấp những cơ sở khoa học cho việc nhận thức toàn bộ biên giới Tây Nam và lịch sử chủ quyền vùng đất phía Nam của Tổ quốc.
Trong khuôn khổ của khảo cứu, tác giả bắt đầu tìm hiểu lịch sử vùng đất này từ lúc thành lập "Châu Đốc đạo" (1757) cho đến Hiệp ước Giáp Tuất (1874). Đây là một giai đoạn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đánh dấu quá trình xác lập, khẳng định chủ quyền hoàn toàn của triều Nguyễn ở vùng đất Tây Nam, tạo cơ sở pháp lý cho nhà nước Đại Nam quản lý vững chắc và lâu dài vùng đất này.
Cho đến khi thực dân Pháp xâm lược ba tỉnh miền Tây Nam Kỳ (1867), Châu Đốc đã trở thành một bộ phận lãnh thổ thiêng liêng của nước Việt và cuộc chiến đấu anh dũng của nhân dân Châu Đốc chống thực dân Pháp để bảo vệ chủ quyền nói lên điều đó. Năm 1868, sau khi thực dân Pháp đàn áp phong trào kháng chiến của Nguyễn Trung Trực ở Rạch Giá và năm 1873, sau khi dập tắt "ngọn lửa" khởi nghĩa Bảy Thưa - Láng Linh của tôn giáo Bửu Sơn Kỳ Hương ở Châu Đốc; sự thực, đến lúc này mới đánh dấu việc thực dân Pháp cơ bản kết thúc giai đoạn bình định miền Tây Nam Kỳ.
Với sự kiện ký kết hiệp ước phân ranh biên giới Nam Kỳ - Cao Miên (1873) và đặc biệt là Hiệp ước Giáp Tuất (1874) giữa triều đình Huế và Pháp; đến đây thực dân Pháp đã chính thức hoá việc chiếm hữu toàn thể xứ lục tỉnh (như Điều 5 Hiệp ước nói rõ "Hoàng đế Đại Nam công nhận chủ quyền hoàn toàn của nước Pháp ở 6 tỉnh Nam Kỳ"). Từ đây kết thúc thời kỳ khai phá vùng đất Châu Đốc của người Việt, mở đầu thời kỳ của chủ nghĩa thực dân. Nam Bộ trở thành thuộc địa của thực dân Pháp. Công trình kết thúc ở thời điểm này.
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung chính của cuốn sách có 4 chương, ở chương I, đề cập ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên, lịch sử đến sự hình thành vùng đất và dân cư; tổ chức xã hội của các tộc người Việt, Khmer, Chăm, Hoa ở Châu Đốc. Chương II, kinh tế và vai trò của kinh tế đối với sự phát triển của vùng đất Châu Đốc. Chương III, sự thống nhất trong đa dạng về văn hoá của cư dân Châu Đốc và ảnh hưởng của văn hoá đến quá trình khai phá, bảo vệ chủ quyền vùng đất biên thuỳ. Chương IV, đề cập quá trình hình thành đường biên giới quốc gia ở vùng Châu Đốc và một số chính sách của triều Nguyễn về xây dựng và bảo vệ chủ quyền vùng đất "phên dậu" Tây Nam Tổ quốc. | |
 Logged
|
Ai công hầu, ai khanh tướng, vòng trần ai, ai dễ biết ai
Thế Chiến Quốc, thế Xuân Thu, gặp thời thế, thế thời phải thế |
|
|
quansuvn | 
| Lịch sử khai phá và bảo vệ chủ quyền vùng đất Châu Đốc thời Nguyễn« Trả lời #2 vào lúc: 24 Tháng Sáu, 2021, 09:37:32 pm » |
Chương 1
ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN,
LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÙNG ĐẤT VÀ DÂN CƯ
Môi trường địa lý và hoàn cảnh lịch sử là những điều kiện quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển của mỗi vùng đất. Do vị trí địa lý của mình, mỗi dân tộc sống không chỉ trong môi trường tự nhiên mà cả trong môi trường lịch sử nhất định và tự mình trải qua ảnh hưởng của môi trường ấy.
1. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN
Môi trường địa lý tự nhiên của một vùng đất là điều kiện tất yếu và thường xuyên của phát triển xã hội, là nền tảng không thể thiếu được cho sự sinh tồn của con người. Từ môi trường địa lý con người rút ra những thứ cần cho sinh hoạt cũng như cho lao động; bất kỳ lúc nào con người cũng cần có môi trường và không thể thoát ly môi trường được.
Lao động của con người sáng tạo ra của cải, nhưng sáng tạo từ vật chất có sẵn trong thiên nhiên và bằng cách sử dụng lực lượng của thiên nhiên. Người ta không thể lấy bất cứ cái gì thay cho thiên nhiên.
Là chỗ dựa cho quá trình hoạt động của con người, ảnh hưởng của điều kiện địa lý sẽ có vai trò đẩy mạnh hay làm chậm quá trình phát triển của vùng đất, sẽ có tác động đến cách thức sản xuất, cách ăn uống, mặc, ở, đi lại của con người, thậm chí, chi phối cả tình cảm, tư tưởng, tôn giáo, tín ngưỡng và đời sống văn hoá tinh thần của cư dân.
Đối với sự phát triển của xã hội loài người, hoàn cảnh địa lý là tất yếu thường xuyên. Vì vậy, khi nghiên cứu lịch sử vùng đất Châu Đốc, không thể bỏ qua hay coi thường ý nghĩa của hoàn cảnh địa lý được.
a- Vị trí, giới hạn
Sau khi chiếm đóng thành Châu Đốc ngày 22-6-1867, thực dân Pháp đã phân chia Nam Kỳ, Châu Đốc trở thành một đơn vị hành chính cấp tỉnh vào những thập niên cuối thế kỷ XIX.
Diện tích của tỉnh Châu Đốc khoảng 300.000ha, được tạo thành bởi đất phủ Tuy Biên, gồm 3 huyện Tĩnh Biên, Tây Xuyên và Đông Xuyên của tỉnh An Giang thời Nguyễn. Tỉnh Châu Đốc nằm giữa 102°30 và 103°20 kinh tuyến Đông và 11°30 vĩ tuyến Bắc, cách Sài Gòn 220km [154, tr.313]. Vào năm 1876, một Ủy ban xác lập biên giới đã hoạch định biên giới đoạn Châu Đốc với Campuchia là những cột mốc bằng gỗ cứng từ số 84 đến số 124.
Phía bắc Châu Đốc giáp với Campuchia, tuyến đường quy ước qua cột mốc 84, từ đó chạy dọc theo phía đông, vượt qua sông Hậu cho đến cột mốc số 89, đến rạch Bình Di, tới sông Châu Đốc qua cột mốc số 96, sau đó đến kênh Vĩnh Tế với khoảng cách độ 1.200m và đến cột 124 là giới hạn cuối cùng giữa Campuchia với hai tỉnh Châu Đốc và Hà Tiên. Phía đông Châu Đốc giáp với tỉnh Tân An và Long Xuyên, phía nam được phân chia bởi Rạch Giá và một phần thuộc tỉnh Long Xuyên, phía tây giáp Hà Tiên và đường biên dọc theo kênh Hà Tiên tới tận Châu Đốc [154, tr.313].
Vùng đất này bốn bề đều là đồng bằng thông với các xứ "như cái tang hoa tụ lại ở bầu xe" [80, tr.164]. Sách Đại Nam nhất thống chí nói: "Thực là đất hình thắng quan yếu ở miền Tây" [80, tr.164]. Sách Gia Định thành thông chí cũng nhận xét Châu Đốc "thực là nơi yếu địa biên phòng" [21, tr.198]. Với vị trí địa lý này, sẽ có ảnh hưởng quan trọng đến nhiều mặt kinh tế, xã hội, văn hoá của tỉnh Châu Đốc, mà chúng ta sẽ xem xét ở những phần sau. | |
« Sửa lần cuối: 25 Tháng Sáu, 2021, 08:01:45 pm gửi bởi quansuvn » | Logged |
Ai công hầu, ai khanh tướng, vòng trần ai, ai dễ biết ai
Thế Chiến Quốc, thế Xuân Thu, gặp thời thế, thế thời phải thế |
|
|
quansuvn |
| Lịch sử khai phá và bảo vệ chủ quyền vùng đất Châu Đốc thời Nguyễn« Trả lời #3 vào lúc: 25 Tháng Sáu, 2021, 08:00:57 pm » |
|
|
|
