LỊCH SỬ KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP XÂM LƯỢC (1945-1954)

Trong cả hai cuộc chiến tranh chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, Quân khu 4 giữ một vị trí chiến lược rất quan trọng. Ở vào Bắc Trung Bộ, trên một dải đất hẹp, Quân khu 4 đông giáp biển là nơi đế quốc có ưu thế về hải quân, nam giáp Quân khu 5 với quân cảng Đà Nẵng, tây giáp Thượng, Trung Lào với các đường giao thông chiến lược 7, 8, 9, 217; bắc nối liền với chiến trường Bắc Bộ; lại có cố đô Huế — một trung tâm chính trị và văn hóa mà đế quốc và bọn tay sai luôn luôn muốn sử dụng để làm bộ mặt cho chế độ bù nhìn. Bản thân Quân khu 4 tuy đất hẹp nhưng mật độ dân đông, truyền thống đấu tranh anh dũng và lao động cần cù, có dãy Trường Sơn hùng vĩ và miền tây Thanh Nghệ là một vùng căn cứ chiến lược hiểm yếu. Trong cả hai cuộc chiến tranh xâm lược dù không đủ binh lực để đánh chiếm toàn bộ địa bàn quân khu, bọn đế quốc vẫn cố chiếm giữ phần phía nam để chia cắt chiến trường Việt Nam và Đông Dương ra làm hai, bảo vệ cố đô Huế và căn cứ quân sự liên hiệp Đà Nẵng, bảo vệ đường vận chuyển sang Lào, ngăn chặn sự chi viện và tiến công của ta từ miền Bắc vào miền Nam, đồng thời tạo bàn đạp tiến công ra miền Bắc. Cũng vì vậy mà trong cả hai cuộc chiến tranh, chiến trường Quân khu 4 đều có vùng tạm bị địch chiếm và vùng tự do; và cả hai vùng đó quan hệ chặt chẽ với nhau.

Với vị trí và hoàn cảnh đó, quân và dân Quân khu 4 có nhiệm vụ rất nặng và phải chiến đấu rất quyết liệt. Trong giai đoạn đầu của chiến tranh chống Pháp, Quân khu 4 tự lực tự cường, phát triển chiến tranh du kích giành dân giữ đất, phá tề diệt địch, xây dựng lực lượng vũ trang, giúp cách mạng Lảo và phối hợp với các chiến trường khác. Trong giai đoạn cuối kháng chiến chống Pháp, cùng với cuộc chiến tranh nhân dân phát triển vùng sau lưng địch, Quân khu 4 là căn cứ xuất phát của bộ đội chủ lực tiến công địch, giải phóng đại bộ phận Trung, Hạ Lào, đồng thời đóng góp sức người, sức của chi viện chiến trường Bắc Bộ, đặc biệt là tham gia phục vụ chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ.