Lịch sử kháng chiến tại đền An Tràng (TT Trường Sơn cũ, nay là xã An Lão)

Lễ hội Đền An Tràng là một nét đẹp văn hóa truyền thống đã đi vào tiềm thức của mỗi người. Nhằm khơi dậy đạo lý truyền thống uống nước nhớ nguồn của dân tộc Việt Nam, việc tổ chức lễ hội Đền An Tràng là để tưởng nhớ những người có công với nước, với dân. Đó là: Đức ông Vương Công Hiển, Đức bà Vũ Thị Quý Minh, Quỳnh Phương Công Chúa cùng các liệt sỹ đã anh dũng trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Theo sử sách lưu truyền lại, năm 544 sau Công Nguyên, quân nhà Lương phương Bắc sang xâm chiếm nước ta. Chúng ra sức đàn áp nhân dân, vơ vét của cải, lương thực, đẩy nhân dân ta vào cảnh điêu đứng đến cùng cực. Lúc bấy giờ ở Thái Bình có người họ Lý đứng lên kêu gọi nhân dân, chiêu mộ anh tài để chống lại quân Lương. Đức Vương Công Hiển là người học cao, võ nghệ cao cường đã phò nhà Lý đánh giặc Lương. Quân nhà Lương thất trận phải rút về nước. Đất nước thanh bình, nhà Lý lên ngôi vua xưng là Lý Nam Đế, đặt tên nước ta là Vạn Xuân, gia phong chức tước cho các tướng sỹ. Đức Vương Công Hiển được phong chức thiếu úy và được cai quản khu ấp An TRàng ngày xưa, nay là tổ dân phố An Tràng, Văn Tràng 1 và Văn Tràng 2 – Thị trấn Trường Sơn. Đất nước thanh bình một thời gian, nhà Lương lại đem quân sang đánh nước ta, Vương Công Hiển lại phò nhà Lý đánh quân Lương. Lần này, do quân địch đông nên Vương Công Hiển bị bao vây, ông đã anh dũng hy sinh tại phía Tây núi thành Chu Diên – Ninh Bình. Được tin, vua nhà Lý liền sắc phong cho Vương Công Hiển chức Nỗi Linh Ngự Tấu, và xuống chiếu cho ấp An Tràng lập Đền thờ. Được tin Vương Công Hiển anh dũng hy sinh, Vương bà Vũ Thị Quý Minh cùng con gái là Quỳnh Phương Công Chúa mời các bộ lão trong ấp tới, đem tiền của chia cho nhân dân rồi gieo mình xuống dòng sông Lạch Tray tuẫn tiết để giữ trọn chữ thủy chung hữu nghĩa. Năm 968 Đời Vua Đinh Tiên Hoàng dựng nghiệp, mở nước có qua sông Lạch Tray và đóng quân nghỉ trên đất An Tràng. Đêm nằm mộng thấy 3 vị thánh Đền An Tràng hiện lên xưng danh và nói âm phù, dương trợ cho nhà Vua thống nhất thiên hạ. Vua Đinh Tiên Hoàng dẹp xong thập nhị sứ quân, nhớ ơn các vị thánh thiêng Đền An Tràng lại phong sắc.

Năm 1293 Vua Trần Nhân Tông dẹp quân Nguyên Mông lại linh ứng, 3 vị thánh Đền An Tràng lại được nguyên phong.

Cho đến nay đã nhiều thập kỷ trôi qua, trải qua bao thăng trầm của lịch sử,công trình. Văn hóa tâm linh của đền An Tràng đã bị mưa nắng và thời gian bào mòn. Xây dựng lại, trùng tu, tôn tạo các công trình văn hóa truyền thống là trách nhiệm của chúng ta hôm nay và mai sau. Đã nhiều năm nay bằng sự quyết tâm cao của cấp ủy chính quyền địa phương, tiểu ban quản lý di tích Đền An Tràng, công trình Đền An Tràng đã được trùng tu sửa chữa lại với tổng kinh phí lên đến hàng chục tỷ đồng bao gồm ngôi đền chính, cung phật và cung mẫu. Đó là công sức, tiền của là kết tinh sức mạnh của ý Đảng lòng dân, là tâm huyết của thủ nhang đền An Tràng, là sự chung tay, góp sức của cán bộ và nhân dân, bà con sinh sống, công tác học tập, khắp mọi miền tổ quốc trong và nước ngoài, của các cơ quan đơn vị, các nhà hảo tâm.

Thế hệ này nối tiếp thế hệ kia Cho đến nay Đền An Tràng vẫn còn lưu giữ được nhiều hiện vật có giá trị như: sắc phong, kiệu, bát hương, câu đối... Điều đó chứng tỏ rằng truyền thống đạo lý Uống nước nhớ nguồn mà cha ông từ ngàn xưa để lại vẫn còn nguyên giá trị, các thế hệ tiếp theo vẫn luôn tri ân, vẫn dày công gìn giữ, vun đắp, tôn lưng và tạo và xây dựng. Và thật vinh dự và tự hào cho thị trấn Trường Sơn, huyện An Lão Năm 1993 Đền An Tràng đã được nhà nước cấp bằng di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia theo Quyết định số 57. Đền An Tràng thị trấn Trường Sơn là 1 trong 3 di tích lịch sử cấp Quốc gia trên địa bàn huyện An Lão.