Lịch sử lâu đời, truyền thống anh hùng, bất khuất
Bên chân dãy Trường Sơn hùng vĩ, bao đời nay, những tộc người thiểu số anh em đã tạo dựng lên lịch sử của vùng đất Tây Nguyên kiêu hãnh. Đó là dòng lịch sử chói sáng trong nghìn năm kiến tạo, xây đắp quê hương từ khí chất oai hùng, kiên trung, bất khuất như tinh thần Đam San huyền thoại. Đó là sự bền gan, vững chí như núi, như nước, như sâu thẳm đại ngàn trong những cuộc trường chinh vệ quốc. Từ trong hoang sơ, tăm tối, từ trong máu lửa, người Tây Nguyên bao đời nay chống chọi với muôn vàn gian nan, muôn vàn kẻ thù nhưng họ đã vượt lên, đã chiến thắng và xác lập trường trường tồn vị trí chủ nhân của vùng đất đại ngàn…Tây Nguyên, nơi ấy mạch nguồn chảy mãi, dòng chảy của truyền thống anh hùng, của nghĩa tình keo sơn trong nghĩa đồng bào Tổ quốc, của một lòng sắt son với Đảng, với Bác Hồ kính yêu.
Tây Nguyên là một vùng lãnh thổ đặc thù của Việt Nam, không gian sinh tồn lâu đời của cộng đồng những tộc người dân tộc thiểu số nói 2 ngữ hệ Môn-Khmer và Malayo-Polynêsia, nằm ở trung tâm bán đảo Đông Dương.Do vị trí địa lý, vùng Tây Nguyên sớm có mối quan hệ giao lưu khá mật thiết với các vùng khác ở Việt Nam và các quốc gia khu vực Đông Nam Á. Suốt từ thời tiền sử đến thời cận đại, vùng đất sau này gọi là Tây Nguyên đã liên tục trải qua những chặng đường biến động nội vùng và những dịch chuyển quan trọng trong quá trình giao lưu, tiếp xúc với thế giới bên ngoài.Công xã và liên minh công xã là thiết chế tổ chức xã hội tồn tại lâu dài trong cộng đồng cư dân các tộc người Tây Nguyên.Năm 1470, vua Đại Việt là Lê Thánh Tông gọi lãnh thổ thuộc phạm vi ảnh hưởng của Pơtao Apui (Vua Lửa, tức Hỏa Xá), Pơtao Ia (Vua Nước, tức Thủy Xá) là xứ Nam Bàn và coi đây như một “thuộc quốc”.Đến thời nhà Nguyễn thì mối quan hệ giữa các thủ lĩnh Tây Nguyên với nhà nước phong kiến Việt Nam trở nên thường xuyên hơn. Nhà Nguyễn nhận sự triều cống của Vua Nước, Vua Lửa và đã cử một số viên quan đi tuần trú miền núi rừng phía tây này.“Phủ biên tạp lục” của Lê Quý Đôn, “Đại Nam liệt truyện” của Quốc sử quán triều Nguyễn và một số cổ thư khác từng ghi nhận nhiều sử liệu, chuyện kể về mối quan hệ này…
Đồng bào Tây Nguyên xưa. (Ảnh tư liệu)Theo một số tài liệu, trước năm 1945, các giáo sĩ phương Tây và các học giả người Pháp khi tiếp xúc với vùng đất lạ lẫm này, họ từng đặt tên gọi là “Kẻ Mọi”, “Rú Mọi” hay “Xứ Mọi”.Trong một số tài liệu của các thời kỳ trước, miền thượng du này còn được gọi bằng những tên khác như “Cao nguyên miền Thượng”, “Cao nguyên Trung phần”, “Cao nguyên Nam Trung Bộ” hay “Cao nguyên Trung tâm”. 
Vậy tên gọi Tây Nguyên có tự bao giờ?Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Tuấn Triết trong bài viết “Nhìn lại quá trình nghiên cứu về Tây Nguyên”, địa danh được gọi tên “Tây Nguyên” ngày nay xuất phát từ cách gọi vắn tắt của một tổ chức kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược ở Liên khu V, thuộc Ủy ban kháng chiến miền Nam Trung Bộ, ra đời năm 1946, tổ chức: “Ban vận động đồng bào thiểu số cao nguyên miền Tây Nam Trung Bộ”…Nhiều nhà nghiên cứu chiến lược cho rằng: Ai chiếm được Tây Nguyên sẽ làm chủ Việt Nam và Đông Dương. Chúng ta nhắc lại mệnh đề này để khắc họa sâu sắc về vị trí chiến lược quan trọng cả về chính trị, kinh tế, văn hóa và quân sự của địa bàn Tây Nguyên.
Tượng đài chiến thắng Khu di tích lịch sử cách mạng Khu VI - tại huyện Cát Tiên, Lâm ĐồngCó lẽ vậy mà sau khi thôn tính Nam Bộ năm 1867 thì năm 1883, thực dân Pháp đã tiến lên Tây Nguyên, thiết lập ách cai trị và tổ chức khai thác vùng đất giàu có tiềm năng này.Có lẽ vậy mà chính quyền Việt Nam Cộng hòa dưới sự cố vấn của Hoa Kỳ đã xây dựng Tây Nguyên trở thành một trong những khu vực quân sự quan trọng nhất miền nam.Xác định vị trí chiến lược cực kỳ quan trọng của địa bàn này, Đảng ta đã quyết định mở màn cuộc Tổng tấn công và nổi dậy Mùa Xuân 1975 bằng Chiến dịch Tây Nguyên lịch sử.Đó là đòn tiến công mang yếu tố quyết định.Mất Tây Nguyên, quân lực và chính quyền Việt Nam Cộng hòa hoàn toàn rệu rã và dẫn đến sụp đổ dưới bước chân thần tốc của quân và dân ta trong những ngày Mùa Xuân lịch sử 47 năm trước…
Đồng bào Tây Nguyên xưa. (Ảnh tư liệu)Theo một số tài liệu, trước năm 1945, các giáo sĩ phương Tây và các học giả người Pháp khi tiếp xúc với vùng đất lạ lẫm này, họ từng đặt tên gọi là “Kẻ Mọi”, “Rú Mọi” hay “Xứ Mọi”.Trong một số tài liệu của các thời kỳ trước, miền thượng du này còn được gọi bằng những tên khác như “Cao nguyên miền Thượng”, “Cao nguyên Trung phần”, “Cao nguyên Nam Trung Bộ” hay “Cao nguyên Trung tâm”. Vậy tên gọi Tây Nguyên có tự bao giờ?Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Tuấn Triết trong bài viết “Nhìn lại quá trình nghiên cứu về Tây Nguyên”, địa danh được gọi tên “Tây Nguyên” ngày nay xuất phát từ cách gọi vắn tắt của một tổ chức kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược ở Liên khu V, thuộc Ủy ban kháng chiến miền Nam Trung Bộ, ra đời năm 1946, tổ chức: “Ban vận động đồng bào thiểu số cao nguyên miền Tây Nam Trung Bộ”…Nhiều nhà nghiên cứu chiến lược cho rằng: Ai chiếm được Tây Nguyên sẽ làm chủ Việt Nam và Đông Dương. Chúng ta nhắc lại mệnh đề này để khắc họa sâu sắc về vị trí chiến lược quan trọng cả về chính trị, kinh tế, văn hóa và quân sự của địa bàn Tây Nguyên.Tượng đài chiến thắng Khu di tích lịch sử cách mạng Khu VI - tại huyện Cát Tiên, Lâm ĐồngCó lẽ vậy mà sau khi thôn tính Nam Bộ năm 1867 thì năm 1883, thực dân Pháp đã tiến lên Tây Nguyên, thiết lập ách cai trị và tổ chức khai thác vùng đất giàu có tiềm năng này.Có lẽ vậy mà chính quyền Việt Nam Cộng hòa dưới sự cố vấn của Hoa Kỳ đã xây dựng Tây Nguyên trở thành một trong những khu vực quân sự quan trọng nhất miền nam.Xác định vị trí chiến lược cực kỳ quan trọng của địa bàn này, Đảng ta đã quyết định mở màn cuộc Tổng tấn công và nổi dậy Mùa Xuân 1975 bằng Chiến dịch Tây Nguyên lịch sử.Đó là đòn tiến công mang yếu tố quyết định.Mất Tây Nguyên, quân lực và chính quyền Việt Nam Cộng hòa hoàn toàn rệu rã và dẫn đến sụp đổ dưới bước chân thần tốc của quân và dân ta trong những ngày Mùa Xuân lịch sử 47 năm trước…
