Lịch sử sẽ không quên tên Bùi Văn Tùng

'Ông Tùng mất rồi, tôi lại đang khóc đây', đạo diễn Phạm Việt Tùng không nén được xúc động khi trò chuyện, dù ông là người cảm nhận được nhiều hơn cả về tuổi tác và sức khỏe của đại tá Bùi Văn Tùng những năm gần đây.

Ông Bùi Văn Tùng cùng nhà báo Borries Gallasch tại dinh Độc Lập trưa 30-4-1975 - Ảnh: tư liệu

"94 tuổi, ông đến lúc ra đi rồi. Nhưng lịch sử sẽ không bao giờ quên, người Việt Nam sẽ không quên...", ông Phạm Việt Tùng nhấn giọng.

Đúng. Những người Việt Nam sẽ không thể quên những thời khắc lịch sử. Suốt buổi chiều cho đến tối 30-4-1975, Đài phát thanh Sài Gòn đã phát đi phát lại những lời tuyên bố.

Tôi thương và trọng ông như người anh lớn của mình. Cũng từng là lính, tôi nhận xét ông là một anh "bộ đội Cụ Hồ" đúng nghĩa, luôn yêu dân, tin Đảng, đặt quân đội làm trọng, liêm khiết, liêm chính, không nói xấu, chỉ trích ai, không tranh công, giành quyền lực.

Người được lịch sử chọn

"Tôi, đại tướng Dương Văn Minh, tổng thống chánh quyền Sài Gòn, kêu gọi Quân lực cộng hòa hạ vũ khí đầu hàng không điều kiện Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam. Tôi tuyên bố chánh quyền Sài Gòn từ trung ương đến địa phương phải giải tán hoàn toàn".

"Chúng tôi đại diện lực lượng quân giải phóng miền Nam Việt Nam long trọng tuyên bố thành phố Sài Gòn đã được giải phóng hoàn toàn, chấp nhận sự đầu hàng không điều kiện của đại tướng Dương Văn Minh, tổng thống chính quyền Sài Gòn".

"Trong tinh thần hòa giải, hòa hợp dân tộc, tôi, giáo sư Vũ Văn Mẫu - thủ tướng, kêu gọi tất cả các tầng lớp đồng bào vui vẻ chào mừng ngày hòa bình của dân tộc và trở lại sinh hoạt bình thường. Các nhân viên của các cơ quan hành chính quay trở về vị trí cũ theo sự hướng dẫn của chính quyền cách mạng".

Nhân dân Sài Gòn - Gia Định đón chào đoàn quân giải phóng, ngày 30-4-1975 - Ảnh: Peter Arnett, phóng viên Hãng tin AP (Mỹ).

Hai mươi năm chiến tranh đã chấm dứt như thế. Sau này, khi về sống trong căn nhà chỉ cách dinh Độc Lập vài chục mét, xóm giềng cũng không mấy ai biết ông đại tá về hưu Bùi Văn Tùng lại chính là người đã soạn thảo lời tuyên bố đầu hàng để tổng thống Dương Văn Minh đọc, và cũng chính là người đã thay mặt quân giải phóng tuyên bố chấp nhận đầu hàng, tuyên bố Sài Gòn được giải phóng.

Đi theo những người cách mạng từ năm 15 tuổi trong những ngày thu tháng 8-1945, là một trong những sĩ quan đầu tiên của quân đội được đào tạo bài bản chuyên môn về tăng thiết giáp, 30 năm sau - tháng 4-1975 Bùi Văn Tùng đã là trung tá - chính ủy Lữ đoàn xe tăng 203, tham gia chiến dịch Hồ Chí Minh, chỉ huy mũi thọc sâu của Quân đoàn 2, những chiếc xe tăng tiến vào Sài Gòn theo xa lộ Biên Hòa, đến đích cuối cùng là dinh Độc Lập...

Suốt đời binh nghiệp đều phụ trách công tác chính trị nhưng ông Tùng hẳn cũng không ngờ mình lại được lịch sử chọn làm người tuyên bố thời khắc của hòa bình. 

Lữ trưởng Nguyễn Tất Tài (trái) và Chính ủy Bùi Văn Tùng trong Chiến dịch Hồ Chí Minh 4.1975 - Ảnh tư liệu

Những năm sau này, mỗi khi được hỏi đến, ông đều chỉ kể lại đúng những diễn biến của ngày hôm đó, không thêm bớt, không bình luận, còn những nhà nghiên cứu thì đều tấm tắc công nhận mấy dòng văn kiện mà ông đã soạn vội trên mảnh giấy pơ luya xanh nhạt ấy là những dòng vắn tắt mẫu mực, đúng bản chất sự kiện, không thiếu không thừa, xứng đáng đi vào lịch sử.

"Hành động của ông đã góp phần kết thúc chiến tranh nhanh nhất, tiết kiệm xương máu chiến sĩ, đồng bào, góp phần giữ gìn thành phố Sài Gòn gần như nguyên vẹn. Hành động đó đã đi vào lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của dân tộc ta như một dấu chấm hết vĩ đại...", đại tá Nguyễn Khắc Nguyệt, trưởng ban liên lạc Hội cựu chiến binh Lữ đoàn xe tăng 203, viết như vậy trong đơn đề nghị phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang cho ông năm 2020.

“…Sau này tôi càng khâm phục đức độ khiêm tốn của anh, thế là rất tốt với một người lính cụ Hồ” - Ông Tư Cang viết trong sổ tang - Ảnh: P.VŨ

"Tôi thương và trọng ông như người anh lớn của mình. Cũng từng là lính, tôi nhận xét ông là một anh "bộ đội Cụ Hồ" đúng nghĩa, luôn yêu dân, tin Đảng, đặt quân đội làm trọng, liêm khiết, liêm chính, không nói xấu, chỉ trích ai, không tranh công, giành quyền lực. Ngay trong những rắc rối lớn liên quan đến bản thân mình ông cũng không lên tiếng vì luôn tin rằng sự thật có chỗ đứng trong lịch sử. Chính thái độ của ông đã thôi thúc chúng tôi phải tiến tới để tìm lại chính lịch sử...", đạo diễn Phạm Việt Tùng nhắc. 

Ông đã dành rất nhiều thời gian trong đời mình đi tìm nhân chứng, tư liệu để tái hiện lại ngày 30-4-1975, và trong quá trình ấy, báo Tuổi Trẻ đã cùng tham gia. Tất nhiên, ông Bùi Văn Tùng rất ủng hộ chúng tôi nhưng luôn với sự chừng mực. "Đặt uy tín quân đội làm trọng", ông luôn bảo vậy.

Ông Bùi Văn Tùng thay mặt quân đội nhận nụ hôn của Bác Tôn Đức Thắng sau khi nghe kể chuyện ông Tùng yêu cầu tổng thống Dương Văn Minh ra đài phát thanh đọc tuyên bố đầu hàng - Ảnh: tư liệu