Liên đội trường TH Ninh Sơn (15)

Liệt sĩ Trần Văn Ơn sinh năm 1931 trong một gia đình nông dân ở xã Phước Thạnh, huyện Châu Thành, Bến Tre. Cha anh là Nguyễn Văn Nghĩa, mẹ là Huỳnh Thị Tửu. Sau khi học sơ học tại quê nhà, học tiểu học tại Mỹ Tho, anh lên Sài Gòn học tại Trường Pétrus Ký.

Sau Ngày Toàn quốc kháng chiến 19/12/1946, hưởng ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, các tầng lớp nhân dân cả nước đứng lên chống thực dân Pháp xâm lược, bảo vệ nền Cộng hòa non trẻ.​Trong đó, những năm 1949-1950, phong trào đấu tranh của thanh niên, học sinh, sinh viên các đô thị diễn ra liên tục, rầm rộ và rộng khắp, nhất là ở Sài Gòn - Gia Định.

Không khí sôi sục của cuộc Tổng khởi nghĩa Cách mạng thsng Tám, những ngày độc lập ngắn ngủi diễn ra trên thành phố quê hương, rồi giặc Pháp mưu toan quay trở lại, cuộc kháng chiến cứu nước của nhân dân ta bắt đầu với những chết chóc, tàn phá diễn ra khắp nơi. Đám bạn của Ơn, kẻ bị bắt, đứa bỏ thành ra bưng biền đi theo “các anh” chiến đấu...

Tất cả những sự kiện ấy đã gợi lên trong đầu óc non trẻ của cậu học sinh Trần Văn Ơn bao điều suy nghĩ khi cắp sách trở lại trường trong vùng giặc chiếm đóng. Hơn nữa, Trần Văn Ơn cũng dần dần phát hiện ra rằng, dưới ách thống trị của giặc, thành phố Sài Gòn không phải chỉ có cam chịu mà còn có sự vùng lên bất khuất, được biểu hiện qua các phong trào quần chúng chống lại bạo quyền, bao gồm đông đảo các tầng lớp nhân dân, từ những bác thợ ở xưởng máy đến người tiểu thương ở các chợ, từ những người đạp xích lô đến các ký giả, nhà văn, từ em bé bán báo đến học sinh, sinh viên… Trong cuộc đấu tranh chống bọn xâm lược và tay sai, có không ít tiếng nói của những trí thức tiêu biểu như luật sư Nguyễn Hữu Thọ, kỹ sư Lưu Văn Lang… và cả một số người Pháp tiến bộ.

Năm 1947, anh tham gia phong trào học sinh yêu nước, gia nhập Hội học sinh Việt Nam - Nam bộ.

Ngày 23/11/1949, ở Sài Gòn nổ ra cuộc bãi khóa của học sinh đòi “Trả tự do cho những học sinh bị bắt”, “Phản đối chính sách khủng bố học sinh trong học đường”. Phong trào như một đám cháy lớn đã nhanh chóng lan ra các tỉnh Mỹ Tho, Cần Thơ và được học sinh, sinh viên Huế, Hà Nội hưởng ứng.

​Ngày 9-1-1950, Đoàn thanh niên Cứu Quốc và Đoàn học sinh, sinh viên Sài Gòn - Gia Định - Chợ Lớn đã tổ chức vận động trên 10.000 nhân dân, trong đó đông đảo nhất là học sinh, sinh viên, xuống đường.​Trần Văn Ơn, hội viên Hội học sinh – sinh viên Việt Nam, Nam bộ, thành viên trong Ban lãnh đạo sinh viên, học sinh trong cuộc đấu tranh này, là một trong những người đi đầu đoàn biểu tình. Lòng nhiệt tình sôi nổi của anh đã lôi kéo được hàng ngàn học sinh tham gia biểu tình chống thực dân Pháp xâm lược và bọn tay sai. Hàng ngàn học sinh khi đó đã kéo đến dinh của thủ tướng bù nhìn Trần Văn Hữu, đòi phải thả ngay các học sinh, sinh viên bị bắt. Trước đòi hỏi chính đáng đó, Trần Văn Hữu không những không đáp ứng mà còn đe dọa nếu đến 12 giờ trưa không giải tán sẽ bị đàn áp.

Quá 12 giờ trưa, theo lệnh Pháp, Trần Văn Hữu cho công an, cảnh sát dùng lựu đạn cay, ma trắc, vòi rồng đàn áp tàn nhẫn cuộc biểu tình. Học sinh, sinh viên đã chống trả quyết liệt. Trần Văn Ơn dũng cảm đương đầu với dùi cui, báng súng của kẻ thù bảo vệ những học sinh nhỏ tuổi và nữ sinh thoát hiểm. Thấy không có kết quả, kẻ thù đã nổ súng vào đoàn biểu tình. Nhiều học sinh đã ngã gục trước làn đạn khủng bố. Trần Văn Ơn đã trúng đạn trong lúc đang cùng một người bạn khiêng nữ sinh Tạ Thị Thâu của Trường Gia Long bị bọn cảnh sát ngụy đánh ngất.

Anh hy sinh vào lúc 15 giờ 30 phút chiều ngày 9/1/1950. Thi thể Trần Văn Ơn được đưa về bệnh viện Chợ Rẫy, được lực lượng học sinh cùng các y bác sĩ, công nhân ở bệnh viện túc trực, canh không cho bọn địch phi tang. Cái chết của Trần Văn Ơn đã gây nên một niềm xúc động lớn và một làn sóng phản đối mạnh mẽ trong học sinh, sinh viên và các tầng lớp đồng bào đô thị.

Bàn thờ Trần Văn Ơn được đặt ngay tại Trường Pestrus Ký nghi ngút khói hương với dòng người viếng nối nhau liên tục. Hơn 300 vòng hoa của các đoàn thể công nhân, trí thức, công chức, nghệ sĩ, nhà báo, học sinh... choáng ngập cả một quãng lớn sân trường. Trong đó, đáng chú ý có vòng hoa của một nhóm người Pháp tiến bộ mang dòng chữ “Chiến sĩ dân chủ” (“Soldats démocrates”)

Ngày 12/1/1950, đám tang Trần Văn Ơn được cử hành trọng thể. Một biển người đông đảo đã kết chặt hàng ngũ tiến đưa người liệt sĩ trẻ tuổi về nơi an nghỉ cuối cùng. Vào ngày đó, các hiệu buôn người Việt, người Hoa, người Ấn, các hãng tư khác đều đóng cửa; các loại xe chở người đi đưa đám tang không lấy tiền; hàng trăm phu xích lô tình nguyện chở hơn 300 vòng hoa. Hai đại biểu học sinh ở miền Bắc và miền Trung cũng đáp máy bay vào dự lễ.

Đám tang Trần Văn Ơn trong thực tế đã trở thành cuộc biểu dương lực lượng của đồng bào yêu nước Sài Gòn – Chợ Lớn, có giá trị làm thức tỉnh mạnh mẽ tinh thần dân tộc. Điếu văn của đại biểu học sinh, sinh viên có đoạn: “Chúng ta sẽ không bao giờ quên được ngày 9 tháng 1, ngày mà anh Ơn và các bạn học sinh, sinh viên đã vui lòng đem xương máu, sinh mạng của mình đổi lấy tự do cho các bạn bị giam cầm. Tinh thần bạn Trần Văn Ơn bất diệt!”

Sự dũng cảm hy sinh của anh đã cứu thoát nhiều bạn học và anh đã anh dũng hy sinh để lại bao nỗi tiếc thương và tự hào cho các thế hệ tuổi trẻ Việt Nam. Trần Văn Ơn trở thành biểu tượng đẹp của tuổi trẻ Việt Nam. Anh được cả nước tôn vinh “Chết nghĩa danh thơm muôn thuở”.