Liên đội Trường THCS Nguyễn Thái Bình (148)

1. Trương Quyền (1817-1864)

Vào năm Minh Mạng thứ 17, do địa bàn phát triển, địa danh Tây Ninh chính thức được khai sinh, phủ Tây Ninh nằm về phía Tây thành Gia Định 147 dặm, Đông – Tây cách nhau 103 dặm, Bắc – Nam cách nhau 95 dặm.

Trương Quyền còn gọi là Trương Huê tên thật là Trương Công Sách, sinh năm 1817, tại xã Kiến Phước, tỉnh Gò Công (nay thuộc huyện Gò Công Đông, tỉnh Tiền Giang) là con của Trương Định.

Sau sự kiện đêm 19 rạng 20 tháng 8 năm 1864, Trương Công Định cùng 25 nghĩa quân hy sinh tại mặt trận Kiểng Phước, tỉnh Gò Công, thì đến tháng 6/1866 Trương Quyền kế tục sự nghiệp đánh giặc cứu nước của ông cha, liên lạc với các nhóm khởi nghĩa ở Châu Đốc – Long Xuyên, Sa Đéc, Mỹ Tho, tổ chức các đợt đánh quân Pháp. Từ Tây Ninh, Trảng Bàng chạy đến Gia Định xuyên qua Chợ Lớn, Vàm Cỏ Đông ngày càng gây được uy tín, tình cảm trong lòng dân nhất là nhân dân ở miền biên giới Việt Nam – Campuchia.

Sau khi Trương Quyền điều quân về căn cứ Giao Loan (giữa Bà Rịa - Bình Thuận) phối hợp với nghĩa quân Phan Chỉnh để tiến hành cuộc khởi nghĩa, nhưng Phan Chỉnh bị Pháp mua chuộc nên cuộc khởi nghĩa thất bại. Vì vậy Trương Quyền đưa quân về Tây Ninh xây dựng căn cứ ở Truông Mít rồi Bến Thứ, để chuẩn bị cho cuộc tấn công tiêu diệt địch. Hàng ngày ông huấn luyện nghĩa quân sử dụng thành thạo các loại khí giới, đồng thời tích trữ lương thảo và gia cố lại những nơi ông cho là xung yếu để ngăn ngừa địch tập kích bất ngờ.

Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của Trương Quyền – Pô Kăm Pô, ngay từ buổi đầu tựu nghĩa đã gặp nhiều thuận lợi, không chỉ có người Kinh mà người Khơ me, người Stiêng và người Thượng tham gia đánh giặc cứu nước.

Ngày 07/6/1866 liên quân Trương Quyền – Pô Kăm Pô, bất ngờ xuất hiện ở hữu ngạn rạch Tây Ninh, chuẩn bị tấn công thành Săn Đá tại thị xã Tây Ninh, cùng lúc quan ba Pháp Đinót đem quân tiếp viện qua cầu Tây Ninh, bị nghĩa quân chặn đánh và cắt đường rút lui, cuộc chiến nhanh chống kết thúc, 12 trong số 21 tên Pháp tham gia bị tiêu diệt, quan ba tham biện Tây Ninh Sa Vin de larclauze và quan 1 Lesage bị giết ngay tại trận.

Ngày 24/6/1866 nghĩa quân Trương Quyền bất ngờ đánh đồn Thuận Kiều, Chợ Lớn, một mũi thọc vào vùng Bà Điểm – Hóc Môn, trận chiến kéo dài suốt đêm dài, gây rất nhiều thương vong cho thực dân Pháp, nhưng cuộc chiến không cân sức để bảo toàn lực lượng ông cho rút quân về Củ Chi, Trảng Bàng, tổ chức tấn công quân Pháp ở Trảng Bàng, thu nhiều chiến lợi phẩm, Trương Quyền cùng liên quân rút lên rừng Hòa Hội, Băng Dung, Trà Vông để củng cố lực lượng, sau đó liên kết với nghĩa quân Pô Kăm Pô đổi tên là liên quân Việt – Miên, liên quân áp dụng mọi chiến thuật, chiến lược tiến công các đồn binh Pháp trên các vùng đất Tây Ninh.

Cuối năm 1866, Pô Kăm Pô đem quân về Ou-đông, Phnôm-Pênh, tiếp tục chiến đấu, trong trận quyết chiến không cân sức Pô Kăm Pô bị thương, bị bắt và bị giết hại ngày 03/12/1867 (tại tỉnh Kom-Pông-Thom) Pháp cắt đầu ông bêu ở Nam Vông nhằm khủng bố tinh thần của nhân dân, còn nghĩa quân Trương Quyền mặt dù quân Pháp đã huy động lực lượng truy tìm nhưng do khôn khéo ông liên tục di chuyển nhiều nơi nên nghĩa quân của ông tiếp tục dựa vào căn cứ địa Tây Ninh chiến đấu thêm một thời gian nữa. Không tiêu diệt được lực lượng nghĩa quân thực dân Pháp cho người theo dõi để ám sát Trương Quyền. Ngày 20/08/1871 Trương Quyền mất thọ 55 tuổi được an tán tại Bến Kéo, ấp Long Yên, xã Long Thành (nay là huyện Hòa Thành). Sau hiệp định Gieneve Kiến họ Trương Công đã đem về cải táng tại rừng Hòa Hội, nơi ông cùng với Pô Kăm Pô lập căn cứ kháng Pháp khi xưa, nay thuộc ấp Bưng Rò, xã Hòa Hội, Châu Thành, Tây Ninh.

Có thể nói Trương Quyền – Pô Kăm Pô là những người thợ đầu tiên xây đắp nên mối tình liên minh chiến đấu giữa 2 dân tộc Việt Nam – Campuchia trong buổi đầu đánh Pháp, Trương Quyền – Pô Kăm Pô chỉ 2 bàn tay trắng đã làm cho thực dân Pháp điêu đứng một thời gian, một phần là biết đoàn kết giữa người Việt và người Khơme với nhau, cùng đánh kẻ thù chung là thực dân Pháp xâm lược và bọn phong kiến tay sai.

Sự hạn chế mang tính tất yếu lịch sử của xã hội đương thời, song trên vòm trời Tây Ninh đặc biệt là cuộc khởi nghĩa của Trương Quyền đã mở đường cho hàng loạt các cuộc khởi nghĩa khác tiếp tục phát triển, ý chí kiên cường của nghĩa quân Trương Quyền rõ ràng là sức động viên mãnh liệt cho các phong trào chống Pháp, tạo thành một làn sóng quật khởi, cuồn cuộn dâng lên khắp Nam kỳ lục tỉnh “Thà hi sinh tất cả chứ không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”.

Ngôi mộ ông Trương Quyền do chiến tranh, do di dời, do giặc truy tìm để trả thù nên kiến họ không dám xây dựng lập mộ bia cho ngôi mộ và để che mắt kẻ thù. Tính giản đơn của ngôi mộ cũng không làm giảm đi giá trị tôn nghiêm, trong việc tưởng nhớ về quá khứ oanh liệt của một thời bảo vệ quê hương Tổ quốc.