Liệt sĩ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đặng Thị Kim

Trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, bà theo người cậu ruột vào sinh sống tại Nha Trang. Sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, người cậu trở về miền Bắc, còn bà quyết định ở lại, thoát ly gia đình và tham gia hoạt động cách mạng khi mới 16 tuổi. Tháng 12/1946, bà vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Đến tháng 6/1948, bà kết hôn với ông Trương An - khi đó là Phó Bí thư Tỉnh ủy Khánh Hòa.

Đầu năm 1948, thực dân Pháp và tay sai đẩy mạnh các đợt khủng bố, truy lùng, khiến nhiều cán bộ cách mạng bị bắt và sát hại. Trước tình hình đó, Đặng Thị Kim vẫn kiên cường bám địa bàn, cùng đồng đội duy trì phong trào. Bên cạnh công tác vận động phụ nữ, bà còn tổ chức một tiểu đội nữ du kích, đảm nhiệm việc canh gác, dẫn đường cho cán bộ và vận chuyển lương thực, thuốc men lên chiến khu.

Tháng 8/1948, từ Nha Trang, bà cùng hai cán bộ nam đi thuyền vượt eo biển về chiến khu tại huyện Vĩnh Xương để dự hội nghị. Trên đường đi, chiếc thuyền bị ca nô của địch chặn bắt.

Sau khi cho một kẻ phản bội nhận diện, địch biết bà là vợ của một cán bộ lãnh đạo Tỉnh ủy Khánh Hòa, đồng thời là Ủy viên Ban Chấp hành lâm thời Thị ủy Nha Trang. Chúng đã tra tấn bà hết sức dã man nhằm buộc bà khai báo các cơ sở cách mạng đang hoạt động bí mật.

Đặc biệt, sau khi xác định Đặng Thị Kim là vợ ông Trương An - Phó Bí thư Tỉnh ủy lâm thời Khánh Hòa, địch đã tra tấn bà bằng các hình thức rất dã man. Chúng quay điện, treo người lên đánh đập, tra nước, dùng cực hình “lộn mề gà” khiến bà hộc máu, thậm chí giẫm giày đinh lên bụng khi bà đang mang thai khoảng ba tháng.

Dù phải chịu đựng những đòn tra khảo khốc liệt, bà vẫn kiên quyết giữ bí mật, không khai báo bất cứ điều gì.

Vài ngày sau, địch bí mật đưa một tên lính lê dương vào xà lim làm nhục bà. Sau đó, chúng bóp cổ, nhét giẻ vào miệng, cho bà vào bao tải rồi đưa lên xe chở đến khu rừng dương ven biển phía nam Nha Trang để thủ tiêu.

Trước khi bị giặc sát hại, bà Đặng Thị Kim vẫn điềm tĩnh: "Chúng mày coi tao là có tội thì cứ giết tao, nhưng con tao trong bụng vô tội, hãy để tao sinh con rồi hãy giết…".

Bà được Thủ tướng Chính phủ Phạm Văn Đồng truy tặng bằng Tổ quốc ghi công vào năm 1957. Năm 1961, bà được truy tặng Huân chương Kháng chiến hạng III.