Liệt sĩ, Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân Phan Thị Ràng: "Chị Sứ" của đất và người Hòn Đất

Sau Hiệp định Genève năm 1954, dượng và anh em tập kết ra Bắc, gia đình chị phải phiêu bạt qua nhiều nơi để tránh địch trả thù. Bằng chiếc máy may Singer, chị vừa nuôi mẹ nuôi em, vừa lặng lẽ giữ mối liên hệ với tổ chức. Năm 1957, trở về Tri Tôn, chị được giới thiệu vào Chi bộ Núi Dài và chính thức nhận bí danh Tư Phùng. Những năm tiếp theo, chị liên tục thay đổi địa bàn hoạt động từ Hà Tiên về Bình Sơn, được cử đi học lớp hộ sản rồi đảm nhận vai trò cán bộ phụ nữ huyện. Năm 1960, tổ chức điều chị về xã Thổ Sơn, huyện Hòn Đất để xây dựng căn cứ và vận động quần chúng.

Hình 1: Chân dung liệt sĩ - Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phan Thị Ràng

Cuối tháng 12 năm 1961, địch tập trung hơn 2.000 quân mở chiến dịch dài ngày tấn công vào vùng căn cứ Ba Hòn. Trong tình thế nguy cấp ấy, chị Tư Phùng một mình gánh nhiều nhiệm vụ: làm liên lạc giữa các đơn vị trong khu căn cứ, tổ chức đấu tranh chính trị, binh vận, phối hợp các hoạt động quân sự – tất cả để kiềm chân, làm tiêu hao ý chí của địch và buộc chúng phải bỏ dở trận càn. Đêm mùng 8, rạng sáng ngày 9 tháng 1 năm 1962, trên đường từ Hòn Me trở về Hòn Đất để hội quân với đồng đội, cách điểm hẹn chưa đầy 50 mét, chị lọt vào ổ phục kích của địch và bị bắt. Trong đám lính địch có hai tên chiêu hồi là đại úy Khen và tên Tạo – chính là trung úy Xăm trong tiểu thuyết Hòn Đất – chúng nhận ra và lập tức tra tấn chị để khai thác thông tin về đồng đội và cơ sở cách mạng.

Địch treo chị lên cây me, dùng báng súng đánh đến ngất rồi tạt nước xà phòng cho tỉnh rồi đánh tiếp. Không khai thác được gì, chúng đưa chị vào chân núi Hòn Đất, dùng chính mái tóc dài mượt của chị treo lên cành xoài, rồi dùng cọc nhọn đâm khắp người, cắt tai, xẻo thịt. Trước những đòn hành hình man rợ ấy, chị Tư Phùng không một lời khai báo, không một tiếng van xin. Trước khi trút hơi thở cuối cùng, chị còn dõng dạc hét thẳng vào mặt kẻ thù: "Tao chết thì tụi bay cũng chết!" và hướng về phía hang Hòn cảnh báo đồng đội đừng uống nước suối vì địch đã bỏ thuốc độc. Khoảng 13 giờ ngày 9 tháng 1 năm 1962, chị hy sinh khi vừa bước sang tuổi 25, khi mối duyên đầu vẫn chỉ mới ở bước đính hôn mà chưa một lần được nắm tay người thương vì chiến tranh ngăn cách.

Hình 2: Chân dung của chị Sứ trên bia mộ là một cô gái mặc áo dài, tóc buộc gọn.

Sau khi chị hy sinh, địch tiếp tục treo thi thể chị trên cây xoài suốt ba đến bốn ngày để phục kích, chờ đồng đội ra lấy xác thì bắn. Nhân dân Thổ Sơn và các chiến sĩ trong căn cứ biết tin nhưng không thể ra. Đến khi địch rút đi, phần còn lại của người nữ anh hùng được đồng đội đưa về an táng ngay dưới chân Hang Hòn, tựa lưng vào vách núi, hướng nhìn ra chợ Thổ Sơn sầm uất – như thể chị vẫn muốn được nhìn thấy quê hương bình yên. Ngày 20 tháng 12 năm 1994, Chủ tịch nước truy tặng chị danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân.

Hình 3: Khu Di tích lịch sử – thắng cảnh Ba Hòn hôm nay – nơi yên nghỉ của chị Phan Thị Ràng và 967 liệt sĩ

Cuộc đời thực của chị Phan Thị Ràng đã trở thành nguồn cảm hứng để nhà văn Anh Đức viết nên tiểu thuyết Hòn Đất năm 1964, với nhân vật chị Sứ bất tử. Tên chị được đặt cho nhiều ngôi trường trên đất Hòn Đất; mộ chị trở thành tâm điểm của Khu Di tích Ba Hòn, nơi hằng năm đón hàng vạn lượt khách từ khắp cả nước đến dâng hương. Hai phiến đá hoa cương khắc tên 967 liệt sĩ đứng uy nghi trên vách núi, hồ hoa súng trước mộ vốn là hố bom B52 năm xưa – tất cả như lời nhắc nhở rằng mảnh đất Hòn Đất hôm nay thanh bình là được đánh đổi bằng máu xương của những người con gái chưa kịp lớn như chị Tư Phùng.

Nguồn:https://nld.com.vn/thoi-su/hon-dat-va-chi-su-anh-hung-20230426182416722.htm và https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Thị_Ràng