Liệt sĩ-Bác sĩ Đặng Thuỳ Trâm
Giữa những trang sử hào hùng mà bi tráng của dân tộc, có những cuộc đời dù khép lại khi tuổi đời còn rất trẻ nhưng lại tỏa sáng mãi như ngọn lửa không bao giờ tắt. Liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm là một biểu tượng như thế. Chị không chỉ là một người thầy thuốc chiến đấu kiên cường nơi tuyến lửa, mà còn là hiện thân của một tâm hồn trong sáng, giàu lòng nhân ái và một lý tưởng sống cao đẹp đến tận cùng của thế hệ thanh niên Việt Nam thời kỳ chống Mỹ.
Đặng Thùy Trâm sinh năm 1942 tại Huế, lớn lên trong một gia đình trí thức gốc Hà Nội. Cha chị là bác sĩ ngoại khoa Đặng Ngọc Khuê, mẹ là dược sĩ Doãn Ngọc Trâm. Sinh ra trong cái nôi y học và tri thức, từ nhỏ chị đã được nuôi dưỡng trong nền tảng giáo dục chỉn chu, giàu lòng thương người và ý thức trách nhiệm với thời đại. Là chị cả trong bốn người con gái, chị luôn là niềm tự hào của gia đình, là học sinh xuất sắc của mái trường Chu Văn An tên tuổi.
Năm 1961, nối tiếp truyền thống gia đình, Đặng Thùy Trâm thi đỗ vào Trường Đại học Y khoa Hà Nội. Những năm tháng sinh viên của chị là khoảng thời gian miệt mài đèn sách và hăng hái tham gia các phong trào thanh niên. Tháng 6 năm 1966, tốt nghiệp bác sĩ hạng ưu, một tương lai êm đềm với công việc ổn định tại thủ đô hoàn toàn rộng mở trước mắt chị. Thế nhưng, tiếng gọi của non sông và hình ảnh đồng bào miền Nam đang chịu cảnh bom đạn đã thúc giục người nữ bác sĩ trẻ viết đơn tình nguyện vượt Trường Sơn, dấn thân vào chiến trường khốc liệt nhất.
Tháng 3 năm 1967, Đặng Thùy Trâm đặt chân đến Quảng Ngãi, trực tiếp gánh vác trọng trách Bệnh xá trưởng Bệnh xá Đức Phổ. Giữa vùng đất tiền phương mưa bom bão đạn, thiếu thốn từ viên thuốc đỏ đến bát cơm qua ngày, chị cùng đồng đội đã ngày đêm tận tụy cứu chữa cho hàng nghìn thương binh và đồng bào. Không chỉ là một y bác sĩ tận tâm, chị còn là chỗ dựa tinh thần ấm áp, xoa dịu những nỗi đau thể xác lẫn tinh thần cho những người lính trận. Đối mặt với cái chết kề cận trong mỗi trận càn quét của giặc, ý chí và sự kiên cường của người nữ bác sĩ mảnh mai ấy chưa bao giờ chùn bước. Ngày 27 tháng 9 năm 1968, chị vinh dự được đứng vào hàng ngũ của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Trớ trêu thay, định mệnh lại khép lại cuộc đời chị vào một buổi chiều tháng 6 năm 1970. Trong một chuyến công tác từ vùng núi Ba Tơ về đồng bằng, Bệnh xá Đức Phổ bị lính Mỹ tập kích. Trực tiếp chiến đấu để bảo vệ thương binh và cơ sở y tế, bác sĩ Đặng Thùy Trâm đã anh dũng hy sinh khi chưa tròn 28 tuổi, để lại niềm tiếc thương vô hạn cho đồng đội và gia đình.
Sự hy sinh ấy tưởng chừng đã khép lại một số phận, nhưng những trang nhật ký rực lửa mà chị để lại lại bắt đầu một hành trình kỳ diệu vượt qua cả lằn ranh sinh tử và hận thù chiến tranh. Sau trận càn đẫm máu ấy, khi những người lính Mỹ chuẩn bị ném hai cuốn sổ tay ngả màu của chị vào đống lửa để tiêu hủy, cựu sĩ quan tình báo Fred Whitehurst đã kịp thời ngăn lại. Nhìn vào những nét chữ uốn lượn đầy cảm xúc, người phiên dịch viên đọc lên từng dòng tâm sự chứa chan tình người và khát vọng sống, khiến cả hai lặng đi giữa chốn chiến trường hoang tàn. Chính khoảnh khắc đó, Fred Whitehurst đã thốt lên một câu nói để đời: "Đừng đốt, trong đó đã có lửa rồi!". Câu nói ấy đã giữ lại cho nhân loại một tài sản tinh thần vô giá.
Trải qua 35 năm lưu giữ ở bên kia bán cầu với tất cả sự trân trọng, đến năm 2005, gia đình Whitehurst đã vượt nửa vòng Trái Đất để trao trả lại những trang nhật ký ấy cho mẹ của liệt sĩ Đặng Thùy Trâm. Khi được xuất bản, cuốn nhật ký lập tức trở thành một hiện tượng chấn động, lay động hàng triệu trái tim độc giả trong và ngoài nước, được ví như "Nhật ký Anne Frank của Việt Nam". Giữa sự khốc liệt tột cùng của chiến tranh, từng trang viết hiện lên một con người đầy nữ tính, có những phút yếu lòng, có những giọt nước mắt rơi vì thương nhớ quê hương, nhưng trên hết là một nhân cách cao cả, một tình yêu thương con người mãnh liệt và khát vọng sống đến tận cùng cho lý tưởng.
Năm 2006, Nhà nước đã truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho bác sĩ Đặng Thùy Trâm. Cuộc đời chị, sự hy sinh đầy kiêu hãnh của chị và ngọn lửa bất diệt từ những trang nhật ký ấy sẽ mãi mãi là một khúc tráng ca đẹp đẽ về lòng yêu nước, nhắc nhở thế hệ mai sau về giá trị của hòa bình và sự tử tế trong con người.
