Liệt sĩ - Bác sĩ Đặng Thùy Trâm: Ngọn lửa tuổi hai mươi rực cháy nơi chiến trường Đức Phổ

1. Thân thế và tuổi trẻ nơi Thủ đô

Bác sĩ Đặng Thùy Trâm sinh ngày 26 tháng 11 năm 1942 tại Huế và lớn lên trong một gia đình trí thức tại Hà Nội. Bố chị là ông Đặng Ngọc Khuê - bác sĩ ngoại khoa, mẹ là bà Doãn Ngọc Trâm - giảng viên Trường Đại học Dược Hà Nội. Chị là con cả trong gia đình có bốn chị em gái đều mang tên Trâm (Thùy Trâm, Phương Trâm, Hiền Trâm, Kim Trâm).

Thời học sinh, chị học cấp 3 tại Trường THPT Chu Văn An và được kết nạp vào Đoàn Thanh niên Lao động năm 1960. Niềm say mê văn học và hình tượng các nhân vật lý tưởng như Pavel Korchagin trong "Thép đã tôi thế đấy" đã sớm hun đúc trong chị một tâm hồn trong sáng và lý tưởng sống cống hiến. Năm 1961, chị thi đỗ vào Trường Đại học Y khoa Hà Nội. Đến tháng 6 năm 1966, chị tốt nghiệp xuất sắc sớm một năm với tấm bằng hạng ưu.

2. Dấn thân vào chiến trường Đức Phổ khốc liệt

Tốt nghiệp đại học, gác lại cơ hội công tác tốt tại Hà Nội, chị nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, tình nguyện xung phong vượt Trường Sơn vào chiến trường Quảng Ngãi.

Tháng 3 năm 1967, chị được phân công phụ trách Bệnh xá huyện Đức Phổ (Quảng Ngãi) — một bệnh xá tiền phương gian khổ nằm giữa vùng trọng điểm đánh phá của kẻ thù. Tại đây, giữa thiếu thốn y tế trầm trọng và làn mưa bom đạn pháo, chị đã cùng đồng nghiệp lăn xả cứu chữa cho hàng nghìn lượt thương bệnh binh và nhân dân địa phương. Ngày 27 tháng 9 năm 1968, chị vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong nhật ký, chị luôn tự nhắc nhở bản thân: "Đời phải trải qua sóng gió nhưng không được cúi đầu trước sóng gió".

3. Sự hy sinh anh dũng tuổi 28

Ngày 22 tháng 6 năm 1970, trong một đợt tập kích quy mô lớn của quân đội Mỹ vào Bệnh xá Đức Phổ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm cùng một số chiến sĩ đã dũng cảm ở lại trực tiếp cầm súng chiến đấu chặn địch nhằm bảo vệ an toàn cho các thương bệnh binh rút lui vào rừng. Chị đã anh dũng hy sinh khi chưa tròn 28 tuổi đời, 2 năm tuổi Đảng và 3 năm tuổi nghề. Phần mộ của chị hiện đã được quy tập về Nghĩa trang Liệt sĩ xã Xuân Phương (Từ Liêm, Hà Nội).

4. Cuốn nhật ký huyền thoại và di sản sống mãi

Sau trận càn, hai tập nhật ký viết tay của chị bị lính Mỹ thu giữ. Khi cựu sĩ quan tình báo Mỹ Frederic Whitehurst định đốt cuốn sổ, người phiên dịch Nguyễn Trung Hiếu đã cản lại bằng câu nói lịch sử: "Đừng đốt. Bản thân nó đã có lửa rồi!". Frederic Whitehurst đã trân trọng giữ gìn kỷ vật suốt 35 năm trước khi trao trả lại cho gia đình chị vào năm 2005.

Tháng 7 năm 2005, cuốn sách Nhật ký Đặng Thùy Trâm do nhà phê bình Vương Trí Nhàn biên tập được xuất bản, trở thành một hiện tượng văn học phát hành hàng trăm nghìn bản và được dịch ra khoảng 20 ngôn ngữ trên thế giới.

Năm 2006, chị được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Cuộc đời và tinh thần bất tử của chị đã được đạo diễn Đặng Nhật Minh chuyển thể thành bộ phim điện ảnh xúc động Đừng đốt (2009).