Liệt sĩ Đại đức Thích Giác Lượng

Đại đức Thích Giác Lượng, tên thật Ngô Sáu (còn gọi là thầy Sáu), sinh ra và lớn lên giữa lúc đất nước bị thực dân, đế quốc giày xéo. Gia đình ông cũng chịu sự khủng bố ác liệt từ chính quyền Ngô Đình Diệm sau Hiệp định Giơnevơ. Nhờ sự giúp đỡ của nhà chùa (theo một nguồn là Hòa thượng Thích Hưng Từ, nguồn khác chỉ chung chung là các nhà sư), ông được vào học tại Đại học Phật giáo Vạn Hạnh ở Sài Gòn. Đây là môi trường thuận lợi để ông tiếp xúc với nhiều nhà sư bậc thầy, nhân sĩ trí thức, sinh viên và phật tử. Không chỉ được truyền đạt kiến thức Phật pháp, sinh viên Ngô Sáu còn được giáo dục sâu sắc về lòng yêu nước, thương dân, căm thù giặc ngoại xâm và tay sai bán nước. Nhờ đó, ông đã trở thành một trong những sinh viên tích cực tham gia các cuộc đấu tranh xuống đường chống áp bức của chính quyền tay sai Mỹ - Diệm. Sau một thời gian tu luyện, ông được phong Đại đức pháp sư với pháp danh Thích Giác Lượng.

Trở về quê nhà Phú Yên, ông tu hành và trụ trì tại chùa Hồ Sơn, xã Bình Kiến (nay là thôn Ninh Tịnh, Phường 9), TP. Tuy Hòa, vùng đất có truyền thống yêu nước, chống giặc. Sống tại đây, ông càng nhận rõ bộ mặt phản nước, hại dân của chế độ gia đình trị họ Ngô. Do có mối quan hệ thân thiết với bà con Phật giáo ở Bình Định, Đại đức quyết định đến xã Mỹ Chánh, huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định phát nguyện công đức lập chùa An Hòa.

Với tư cách là một đại đức pháp sư, ông luôn trăn trở về đạo và đời, về nhân dân và Tổ quốc. Chính quyền xã Mỹ Chánh và huyện Phù Mỹ đã tìm mọi cách ngăn cản tín đồ đến lễ Phật đồng thời gây khó khăn cho ông. Địch thấy đồng bào ngưỡng mộ ông, tìm đến chùa nghe ông lấy việc đời để hướng đạo, giúp họ nhận diện đâu là chính, đâu là tà từ hành động ngang ngược của chính quyền và bọn ác ôn, có lúc chính quyền Sài Gòn còn đặt chùa An Hòa vào vùng được "tự do pháo kích". Dù vậy, tín đồ vẫn kiên cường đi lại cúng lễ như thường. Đại đức Thích Giác Lượng đã dùng sự thật trước mắt để giúp đạo hữu nhận rõ bản chất kẻ thù.

Đại đức Thích Giác Lượng

Năm 1964, hưởng ứng lời kêu gọi của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, Đại đức Thích Giác Lượng dù tuổi còn trẻ đã tạm biệt tăng ni, phật tử và ngôi chùa mình sáng lập để lên chiến khu tham gia kháng chiến. Ông là người ưu thời mẫn thế, luôn trăn trở trước thời cuộc và mong muốn đóng góp sức mình cho độc lập, tự do của dân tộc. Là một nhà tu hành, ông đã để lại tiếng nói sâu sắc trong quyển Thử đặt một hướng đi. Cuốn sách non trăm trang này chứa đựng tấm lòng yêu nước, thương dân, nguyện vọng tha thiết về một xứ sở thanh bình. Ông đã thử vẽ ra nét đại cương về đạo Phật và văn hóa dân tộc, sự bình đẳng trong nghề nghiệp và tự do cho nhân dân. Đây là minh chứng cho việc ông đã đem hết tâm lực vào sự nghiệp giải phóng dân tộc ngay cả qua ngòi bút.

Là một thanh niên trong thời loạn, Đại đức Thích Giác Lượng đã trực tiếp tham gia kháng chiến. Để góp phần thực hiện Cương lĩnh của Mặt trận, Đại đức đã đến nhiều thôn xã ở Quảng Nam, Quảng Ngãi, vào tận những vùng "da báo" sát nách địch. Ông giảng giải cho người dân hiểu biết, thực hiện chính sách, chủ trương của Mặt trận. Đặc biệt, ông kêu gọi con em "phía bên kia" làm điều lành, tránh điều dữ, tạo ra "nhân lành" để đời hưởng "quả phúc". Uy tín của ông lan tỏa từ vùng giải phóng đến khu địch kiểm soát, vào tận các thành phố, thị xã. Nhiều đạo hữu, nhất là thanh niên phật tử, đã lặn lội vượt qua vòng kìm kẹp của địch, đến vùng giải phóng vấn an, thỉnh giáo Đại đức đồng thời tình nguyện lên căn cứ tham gia kháng chiến.

Ban đầu, một số người ở vùng giải phóng lần đầu nghe ông thuyết pháp đã hoài nghi, cho rằng "làm gì ở nơi núi rừng xa thẳm lại có nhà sư đi làm Cách mạng, chắc là mấy ông Mặt trận cử cán bộ lấy danh nghĩa nhà sư đấy thôi". Nhưng khi gặp và nghe ông thuyết pháp, họ mới thấy ông là nhà sư chân chính, uyên thâm. Nhiều người đã nhận rõ những luận điệu xuyên tạc của bọn phản động đội lốt tôn giáo, đông đảo thanh niên phật tử hiểu rõ và hướng về đường lối, chính sách đại đoàn kết của Mặt trận.

Trong suốt hơn 3 năm trên chiến khu, Đại đức Thích Giác Lượng đã đến nói chuyện, thuyết pháp cho hàng nghìn người nghe, đóng góp rất nhiều công sức cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Việc ông lên đường đã cổ vũ mạnh mẽ phong trào "5 xung phong", thu hút hàng vạn nam nữ thanh niên, học sinh, sinh viên phật tử trong các vùng địch kiểm soát thoát ly gia nhập Bộ đội giải phóng và Thanh niên xung phong (TNXP) giải phóng. Với uy tín của mình, ông được tín nhiệm bầu làm Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Trung, Chủ tịch danh dự của Hội Liên hiệp Thanh niên - Học sinh - Sinh viên và TNXP giải phóng Khu 5.

Trong hoàn cảnh sinh hoạt hàng ngày ở chiến khu còn nhiều khó khăn, thiếu thốn, Mặt trận chủ trương dành cho các nhân sĩ, trí thức một số ưu đãi vật chất dù ít ỏi. Tuy nhiên, Đại đức Thích Giác Lượng đã từ chối, ông thậm chí còn nhường một phần suất ăn của mình cho cán bộ, nhân viên ốm đau. Ông thường bày tỏ: "Tôi đi làm Cách mạng là vì đời và cũng vì đạo". Ông khẳng định đã phát nguyện làm người tu hành thì suốt đời phải giữ giới hạnh để cùng đạo hữu góp phần phụng sự Cách mạng, giải phóng dân tộc, kháng chiến cứu nước, mong sớm đến ngày nước nhà thống nhất để đồng bào miền Nam được đón Bác Hồ vào thăm. Sự chay tịnh và giới hạnh c