Liệt sĩ Đặng Thùy Trâm
Có một thời đất nước chìm trong khói lửa chiến tranh, nơi tuổi trẻ Việt Nam đã sống những năm tháng đẹp nhất bằng lý tưởng, lòng yêu nước và sự hy sinh không tiếc tuổi xuân. Trong thời hoa lửa ấy, biết bao người con đã rời giảng đường, rời mái nhà thân yêu để bước vào chiến trường với trái tim rực cháy niềm tin. Và giữa những con người anh hùng ấy, bác sĩ Đặng Thùy Trâm hiện lên như một đóa hoa trắng kiên cường giữa bom đạn,dịu dàng, giàu yêu thương nhưng cũng đầy quả cảm. Hôm nay, cùng nhìn lại cuộc đời và sự vĩ đại của bác sĩ Đặng Thùy Trâm, để thêm hiểu và trân trọng một thế hệ đã sống, chiến đấu và hy sinh cho Tổ quốc bằng tất cả tuổi trẻ và trái tim mình.
Đặng Thùy Trâm sinh ra trong một gia đình trí thức ở Huế và lớn lên tại Hà Nội. Cha là ông Đặng Ngọc Khuê, một bác sĩ ngoại khoa nổi tiếng, mẹ là bà Doãn Ngọc Trâm, giảng viên Trường Đại học Dược Hà Nội. Trong gia đình có bốn chị em gái mang tên Trâm, Đặng Thùy Trâm là chị cả, sau đó là Phương Trâm, Hiền Trâm và Kim Trâm. Từ nhỏ, chị đã lớn lên trong sự yêu thương, giáo dục và nền nếp của một gia đình giàu tri thức và nhân cách.
Nhưng tuổi thơ của Đặng Thùy Trâm lại gắn với những năm tháng chiến tranh gian khó. Chính trong khói lửa ấy, cô bé yêu văn học ngày nào đã tìm thấy cho mình những lý tưởng lớn lao qua từng trang sách. Chị say mê những nhân vật như Pavel Korchagin trong “Thép đã tôi thế đấy”, hay hình tượng bi tráng trong “Ruồi trâu”. Những con người sống cháy hết mình vì lý tưởng ấy đã nuôi dưỡng trong trái tim tuổi trẻ của chị một ngọn lửa chưa bao giờ tắt.
Tháng 4/1952, Đặng Thùy Trâm được kết nạp vào Đội Thiếu niên tháng Tám. Đến tháng 9 cùng năm, chị được bầu vào Ban Chỉ huy đội thôn Duy Tình, Hậu Lộc, Thanh Hóa. Những năm sau đó, dù học tập ở Trường Lam Sơn rồi Trường Chu Văn An, chị luôn là một học sinh gương mẫu, năng nổ và giàu nhiệt huyết. Ngày 1/4/1960, chị được kết nạp vào Đoàn Thanh niên Lao động tại Chi đoàn lớp 9C Trường Chu Văn An và nhanh chóng trở thành Đoàn viên ưu tú của trường.
Không chỉ học giỏi, Đặng Thùy Trâm còn giàu năng khiếu văn nghệ và tinh thần cống hiến. Suốt những năm học phổ thông, chị liên tục nhận giấy khen về học tập, văn nghệ và công tác đoàn thể. Dường như ở chị luôn có một nguồn năng lượng mạnh mẽ thôi thúc phải sống có ích, sống đẹp và sống hết mình.
Năm 1961, nối nghiệp gia đình, Đặng Thùy Trâm thi đỗ vào Trường Đại học Y khoa Hà Nội. Những năm tháng đại học, chị vừa miệt mài học tập, vừa tích cực tham gia công tác đoàn thể. Từ năm 1961 đến 1966, chị nhiều lần được tuyên dương là Đoàn viên ưu tú, Sinh viên tiên tiến và nhận các huy hiệu “Đoàn viên Điện Biên Ấp Bắc”, “Đoàn viên Thanh niên 3 sẵn sàng”. Với những thành tích xuất sắc, tháng 6/1966, chị được tốt nghiệp sớm hơn một năm với tấm bằng hạng ưu.
Khi ấy, nếu ở lại Hà Nội, Đặng Thùy Trâm hoàn toàn có thể có một cuộc sống yên bình và một tương lai rộng mở. Nhưng giữa lúc miền Nam đang chìm trong bom đạn, chị đã chọn con đường khó khăn nhất: tình nguyện vượt Trường Sơn vào chiến trường Quảng Ngãi.
Tháng 3/1967, vừa đặt chân tới Quảng Ngãi, chị được phân công phụ trách Bệnh xá Đức Phổ — một bệnh xá tiền phương luôn đối diện với bom đạn và cái chết. Từ tháng 4/1967 đến tháng 5/1970, trên cương vị Bệnh xá trưởng, Đặng Thùy Trâm cùng đồng đội cứu chữa cho hàng nghìn thương binh và người dân. Chị lăn xả giữa mưa bom, nhiều lần di chuyển bệnh xá để tránh những cuộc càn quét, luôn đặt tính mạng người khác lên trên chính mình.
Ngày 27/9/1968, Đặng Thùy Trâm được kết nạp vào Đảng. Trong bản tự nhận xét, chị viết bằng tất cả sự chân thành và tha thiết:
“Tha thiết yêu Đảng, yêu Đoàn. Cần phải nỗ lực nhiều để đền đáp công ơn của Đảng…”
Những dòng chữ ấy không phải khẩu hiệu, mà là lời tự nhắc nhở từ tận đáy lòng của một con người sống đầy trách nhiệm và lý tưởng.
Giữa chiến trường khốc liệt, Đặng Thùy Trâm vẫn giữ nguyên một trái tim đầy yêu thương. Trong những trang nhật ký, chị đau đáu nghĩ về đồng đội, về nhân dân, về những học sinh lớp y tá sơ cấp mà chị xem như em ruột của mình. Chị từng viết rằng mình đến với lớp học không chỉ bằng trách nhiệm mà còn bằng tình thương của một người chị dành cho những đứa em chịu nhiều mất mát vì chiến tranh.
Và giữa núi rừng Quảng Ngãi, người con gái Hà Nội ấy đã viết nên những vần thơ đầy xúc động:
“Tôi đứng đây giữa núi rừng lộng gió
Mưa đan dày trùm cả rừng cây
Nghe gió mùa đông bắc thổi về đây
Lòng bỗng thấy nhớ thương da diết…”
Ẩn sau hình ảnh một nữ bác sĩ kiên cường là nỗi nhớ nhà da diết, là khát khao giản dị được ngày hòa bình trở về, được ngả đầu vào lòng mẹ như một đứa con bé bỏng. Nhưng chiến tranh đã không cho chị cơ hội ấy. Giữa dòng chảy lịch sử ấy, chị đặt bút không còn vì cá nhân mà là cho quê hương ruột thịt : “Đất nước ơi! Bao giờ cho nhớ thương nguôi bớt, bao giờ cho đất nước thanh bình? Mình biết ngày thắng lợi không xa nữa nhưng sao vẫn thấy hạnh phúc xa vời quá. Liệu có được thấy ngày hạnh phúc ấy nữa không?” (ngày 08/10/1969.)
Ngày 22/6/1970, trong một chuyến công tác từ vùng núi Ba Tơ về đồng bằng, Bệnh xá Đức Phổ bị lính Mỹ tập kích. Đặng Thùy Trâm anh dũng hy sinh khi chưa tròn 28 tuổi. Và trong khoảnh khắc ấy , không chỉ riêng Đặng Thùy Trâm mà cả một thế hệ thanh niên Việt Nam khi ấy đều mang trong tim lời nguyện dâng hiến đầy xúc động:
“Con cũng là một trong muôn nghìn người đó, con sống chiến đấu và nghĩ rằng mình sẽ ngã xuống vì ngày mai của dân tộc. Ngày mai trong tiếng ca khải hoàn sẽ không có con đâu. Con tự hào vì đã dâng trọn đời mình cho Tổ quốc.”
Sau trận càn hôm ấy, Frederic Whitehurst — một lính Mỹ — nhặt được cuốn nhật ký của chị. Ông định đốt đi, nhưng người phiên dịch đã ngăn lại bằng một câu nói nổi tiếng:
“Đừng đốt. Bản thân nó đã có lửa rồi.”
Ngọn lửa ấy là lửa của lý tưởng, của lòng nhân ái và của một tâm hồn quá đỗi đẹp đẽ.
Ba mươi lăm năm sau, cuối tháng 4/2005, hai cuốn nhật ký của Đặng Thùy Trâm được trao lại cho gia đình chị. Tháng 7/2005, cuốn “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” được xuất bản và nhanh chóng trở thành hiện tượng văn học với hơn 400.000 bản được phát hành, được dịch ra gần 20 ngôn ngữ và được thế giới gọi bằng cái tên đầy xúc động: “Nhật ký Anne Frank của Việt Nam”.
Người con gái từng mơ làm cô giáo dạy văn để gieo cái đẹp vào tâm hồn trẻ nhỏ cuối cùng đã trở thành “kỹ sư tâm hồn” theo một cách đặc biệt hơn cả. Những trang nhật ký của chị đã đánh thức trong biết bao người trẻ lòng yêu nước, lòng nhân hậu và khát vọng sống có ích.
Năm 2006, Nhà nước truy tặng Đặng Thùy Trâm danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Tên chị được đặt cho nhiều con đường, trạm xá và đi vào điện ảnh qua bộ phim “Đừng Đốt” của đạo diễn Đặng Nhật Minh.
Nhưng có lẽ, tượng đài đẹp nhất dành cho Đặng Thùy Trâm không nằm ở những con đường hay danh hiệu. Tượng đài ấy nằm trong trái tim của hàng triệu người Việt Nam — nơi hình ảnh một nữ bác sĩ trẻ mang theo trái tim đầy yêu thương vẫn mãi sống cùng năm tháng.
Đặng Thùy Trâm đã ra đi ở tuổi hai mươi bảy, nhưng ngọn lửa của chị thì chưa bao giờ tắt. Và sẽ còn rất lâu nữa, giữa những bộn bề của cuộc sống hôm nay, người ta vẫn nhớ về chị như nhớ về một đóa hoa đã nở rực rỡ nhất giữa chiến tranh.
