LIỆT SĨ ĐẶNG THÙY TRÂM – NHẬT KÝ CÒN MÃI VỚI THỜI GIAN

Ngày 26 tháng 11 năm 1942, Đặng Thùy Trâm sinh ra tại Hà Nội trong một gia đình trí thức có truyền thống nghề y. Cha chị là bác sĩ Đặng Ngọc Khuê, mẹ là dược sĩ Doãn Ngọc Trâm. Năm 1966, sau khi tốt nghiệp Trường Đại học Y khoa Hà Nội, người nữ bác sĩ trẻ đã tình nguyện lên đường vào chiến trường miền Nam, mang theo tuổi trẻ, kiến thức nghề nghiệp và khát vọng được cống hiến cho đất nước. Tháng 3 năm 1967, chị có mặt tại Quảng Ngãi và được phân công phụ trách bệnh xá huyện Đức Phổ, nơi chủ yếu điều trị thương bệnh binh và chăm sóc sức khỏe cho nhân dân trong vùng.

Giữa chiến trường ác liệt, công việc của một người thầy thuốc không hề dễ dàng. Bệnh xá phải thường xuyên di chuyển để tránh các trận càn quét, cơ sở vật chất thiếu thốn, thuốc men khan hiếm, thương bệnh binh ngày càng nhiều. Người bác sĩ không chỉ chữa bệnh mà còn phải đối mặt với bom đạn, hiểm nguy và những mất mát của chiến tranh. Trong hoàn cảnh ấy, Đặng Thùy Trâm vẫn bền bỉ làm nhiệm vụ, chăm sóc thương binh, cứu chữa người bệnh và chia sẻ những khó khăn với đồng đội, nhân dân. Khu di tích Đặng Thùy Trâm ngày nay vẫn lưu giữ những dấu tích gắn với hoạt động của chị tại Đức Phổ, trong đó có các địa điểm từng là bệnh xá và trạm phẫu thuật tiền phương.

Nhưng điều khiến tên tuổi Đặng Thùy Trâm sống mãi trong lòng nhiều thế hệ không chỉ bởi chị là một nữ bác sĩ quân y đã hy sinh trên chiến trường. Đó còn là những trang nhật ký chị viết trong những năm tháng khốc liệt ấy. Từ ngày 8 tháng 4 năm 1968 đến ngày 20 tháng 6 năm 1970, chỉ hai ngày trước khi hy sinh, chị đã ghi lại những suy nghĩ, cảm xúc, những nỗi nhớ, niềm đau, tình yêu thương và cả những trăn trở của mình. Những trang viết ấy cho người đọc hôm nay thấy một Đặng Thùy Trâm rất đỗi con người: có lúc mạnh mẽ, có lúc đau đớn, có những phút yếu lòng, nhưng luôn giữ trong mình niềm tin, tình yêu quê hương và trách nhiệm của người thầy thuốc, người chiến sĩ.

Nhật ký của chị không phải những dòng chữ được viết trong một căn phòng yên tĩnh. Đó là những trang viết được tạo nên giữa chiến trường, nơi mỗi ngày đều có thể đối diện với mất mát. Phía sau từng dòng chữ là tiếng bom đạn, những cuộc hành quân, những ca cấp cứu, những người thương binh cần được cứu chữa và những đồng đội có thể hôm nay còn bên nhau nhưng ngày mai đã mãi mãi nằm lại. Chính hoàn cảnh ấy khiến những trang nhật ký trở nên đặc biệt: chúng không chỉ kể về chiến tranh mà còn ghi lại thế giới nội tâm của một người trẻ đang sống giữa chiến tranh.

Ngày 22 tháng 6 năm 1970, trong một chuyến công tác từ vùng núi Ba Tơ về đồng bằng, Đặng Thùy Trâm bị phục kích và anh dũng hy sinh khi chưa đầy 28 tuổi. Chị đã được nhân dân địa phương an táng ngay trên mảnh đất nơi chị hy sinh; sau chiến tranh, hài cốt được đưa về Nghĩa trang Liệt sĩ xã Xuân Phương, Hà Nội. Năm 2006, Nhà nước truy tặng chị danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhưng câu chuyện về Đặng Thùy Trâm chưa kết thúc vào ngày chị hy sinh.

Hai cuốn nhật ký mà chị để lại đã có một hành trình đặc biệt. Sau khi chị hy sinh, những cuốn nhật ký được Frederic Whitehurst, một cựu sĩ quan quân báo Hoa Kỳ, tìm thấy tại chiến trường. Ông đã giữ gìn chúng trong khoảng 35 năm và sau đó tìm cách trao trả cho gia đình tác giả vào cuối tháng 4 năm 2005. Từ những trang viết tưởng như có thể bị thất lạc giữa chiến tranh, cuốn “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” được xuất bản và nhanh chóng trở thành một tác phẩm có sức lan tỏa rộng rãi. Nhật ký sau đó được dịch và xuất bản ở nhiều quốc gia, đưa câu chuyện về người nữ bác sĩ Việt Nam đến với đông đảo bạn đọc trong và ngoài nước.

Điều đặc biệt trong những trang nhật ký ấy là hình ảnh một người con gái Việt Nam vừa rất đỗi bình dị, vừa có một nghị lực phi thường. Chị nhớ gia đình, nhớ người thân, nhớ những người mình yêu quý. Chị đau trước những mất mát của đồng đội, day dứt trước những thương bệnh binh và luôn tự nhắc mình phải cố gắng. Chính sự chân thật ấy khiến nhật ký không chỉ là một tư liệu về chiến tranh mà còn là một câu chuyện về con người, về tuổi trẻ và về khát vọng được sống có ý nghĩa.

Đọc những trang nhật ký hôm nay, chúng ta có thể cảm nhận được khoảng cách hơn nửa thế kỷ không thể ngăn cách con người với con người. Một cô gái trẻ của những năm tháng chiến tranh có thể trò chuyện với những người trẻ của thời bình bằng chính những suy nghĩ chân thành nhất của mình. Chị nhắc chúng ta rằng tuổi trẻ không chỉ là những năm tháng để ước mơ cho riêng mình, mà còn là khoảng thời gian đẹp nhất để sống có lý tưởng, có trách nhiệm và biết cống hiến cho cộng đồng.

Có lẽ vì thế mà những trang nhật ký của Đặng Thùy Trâm vẫn còn được đọc, được nhắc đến và được trao truyền cho thế hệ trẻ. Bởi ở đó không chỉ có chiến tranh. Ở đó còn có tình yêu thương, lòng nhân ái, tình đồng đội, trách nhiệm của người thầy thuốc và một trái tim luôn hướng về quê hương, đất nước.

Ngày nay, Khu di tích Đặng Thùy Trâm tại Đức Phổ, Quảng Ngãi trở thành một địa chỉ giáo dục truyền thống và là nơi nhiều người tìm đến để tưởng nhớ người nữ bác sĩ đã hy sinh. Bệnh xá mang tên Đặng Thùy Trâm cùng những địa điểm gắn với cuộc đời hoạt động của chị đã trở thành những dấu tích nhắc nhở các thế hệ về một thời kỳ lịch sử đầy gian khổ và về một con người đã sống trọn vẹn với lý tưởng của mình.

Đặng Thùy Trâm đã ra đi từ rất lâu, nhưng những dòng chữ của chị vẫn còn ở lại. Những trang giấy mỏng manh đã vượt qua bom đạn, vượt qua thời gian và vượt qua cả những khoảng cách địa lý để đến với hàng triệu độc giả. Đó chính là sức mạnh của ký ức khi được viết bằng sự chân thành và trái tim của một con người sống hết mình cho đất nước.

“Nhật ký còn mãi với thời gian” không chỉ bởi đó là những trang viết của một người đã hy sinh, mà bởi trong từng trang viết vẫn còn một tuổi trẻ đầy nhiệt huyết, một tâm hồn giàu yêu thương và một niềm tin không dễ bị khuất phục bởi hoàn cảnh.

Hôm nay, khi đất nước đã hòa bình, thế hệ trẻ không còn phải sống giữa bom đạn như Đặng Thùy Trâm và những người cùng thế hệ chị. Nhưng mỗi thời đại đều có những nhiệm vụ riêng. Nếu thế hệ cha anh đã dùng tuổi trẻ để bảo vệ Tổ quốc thì thế hệ hôm nay cần dùng tri thức, sức trẻ, trách nhiệm và lòng nhân ái để xây dựng quê hương, đất nước ngày càng phát triển.

Câu chuyện về Đặng Thùy Trâm vì thế vẫn còn nguyên giá trị. Đó là câu chuyện về một người bác sĩ đã sống và hy sinh giữa chiến trường, về một người con gái đã dành những năm tháng đẹp nhất của đời mình cho Tổ quốc, và về những trang nhật ký đã vượt qua thời gian để trở thành ký ức chung của nhiều thế hệ.

Người đã khuất có thể không còn hiện diện, nhưng những điều tốt đẹp họ để lại vẫn có thể tiếp tục sống. Đặng Thùy Trâm đã gửi lại cho chúng ta những trang nhật ký; còn thế hệ hôm nay hãy tiếp tục viết nên những trang đẹp của thời bình bằng học tập, lao động, cống hiến, lòng nhân ái và trách nhiệm với quê hương, đất nước.

Đặng Thùy Trâm đã đi qua thời hoa lửa, nhưng những trang nhật ký của chị vẫn còn mãi với thời gian – như một lời nhắc nhở dịu dàng mà sâu sắc rằng: tuổi trẻ chỉ có một lần, và điều làm nên giá trị của tuổi trẻ chính là cách chúng ta sống, yêu thương và cống hiến cho cuộc đời.