LIỆT SĨ ĐÀO QUANG HẢI - LÁ CỜ TRÊN NÓC BỐT ĐỊCH

Đào Quang Hải sinh năm 1938 trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng tại làng Chanh, xã Nhân Mỹ, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam. Anh là con út trong gia đình có năm anh chị em và còn được gia đình gọi bằng tên Đào Trọng Phiêu.

Tuổi thơ của Hải sớm chịu nhiều mất mát. Cha mẹ qua đời khi anh mới khoảng sáu, bảy tuổi. Người anh cả là ông Đào Trọng Hằng cùng vợ phải thay cha mẹ chăm sóc, nuôi dạy các em. Hải có vóc người gầy gò, nhỏ bé nhưng rất nhanh nhẹn và tháo vát. Những ngày anh chị bận hoạt động cách mạng, cậu bé thường ra đồng cấy lúa, gặt hái và làm việc nhà để đỡ đần gia đình.

Lớn lên giữa những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, Hải thường nghe người anh kể chuyện chiến đấu, bảo vệ quê hương. Từ đó, trong lòng cậu thiếu niên nhỏ bé hình thành mong muốn được góp sức cho cách mạng.

Năm 12 tuổi, Đào Quang Hải tình nguyện làm liên lạc cho Ban Chỉ huy Xã đội, Ủy ban Kháng chiến hành chính và Ban Chi ủy xã Nhân Mỹ. Khi ấy, thực dân Pháp và lực lượng tay sai đã dựng nhiều đồn bốt bao quanh làng, thường xuyên tổ chức phục kích, càn quét và bắt bớ người dân.

Công việc liên lạc tưởng chừng đơn giản nhưng luôn cận kề hiểm nguy. Chỉ một bức thư hoặc mệnh lệnh rơi vào tay địch cũng có thể làm lộ cơ sở cách mạng và khiến nhiều cán bộ, du kích bị bắt. Vì thế, Hải phải ghi nhớ đường đi, giờ đổi gác và những vị trí quân địch thường mai phục.

Người trực tiếp giao nhiệm vụ cho Hải là Xã đội trưởng Đào Quang Vinh. Theo lời ông Vinh, thời điểm ấy ở địa phương chỉ có ba thiếu niên đủ can đảm làm liên lạc. Hải nhỏ người nhưng thông minh, gan dạ; dù nhiệm vụ phải thực hiện ban đêm, đi đường xa hay vượt qua khu vực địch phục kích, anh cũng không bao giờ từ chối.

Đào Quang Hải còn biết tự nghĩ ra những cách vượt qua trạm gác và vòng vây của địch. Nhờ sự nhanh trí ấy, những tài liệu quan trọng luôn được anh chuyển đến nơi an toàn.

Kỷ niệm sâu sắc nhất trong ký ức của ông Đào Quang Vinh là một trận tập kích bốt địch diễn ra khoảng năm 1950 hoặc 1951. Khi ấy, quân Pháp dựng một bốt lớn án ngữ trong xã. Bốt được canh gác nghiêm ngặt, gây nhiều khó khăn cho hoạt động của du kích và phong trào kháng chiến tại địa phương.

Muốn tổ chức tiến công, lực lượng du kích cần có người bí mật đột nhập, cắm cờ trên nóc bốt và phát tín hiệu từ bên trong. Đây là nhiệm vụ vô cùng nguy hiểm, bởi chỉ cần bị lính gác phát hiện, người thực hiện gần như không có đường thoát.

Xã đội trưởng Đào Quang Vinh cùng liên lạc viên Đào Quang Hải nhận nhiệm vụ. Trong nhiều ngày, hai người bí mật quan sát quy luật tuần tra, giờ đổi gác và tìm một lối mòn có thể tiếp cận bốt mà không bị phát hiện.

Khoảng tám giờ tối hôm diễn ra trận đánh, hai người bắt đầu lần từng bước trong bóng tối. Họ nằm sát mặt đất, lợi dụng bờ cây và những khoảng tối để tránh ánh đèn của lính gác. Khi toán lính đổi ca vừa đi qua, ông Vinh và Hải nhanh chóng lao đến sát chân bốt.

Không chờ người lớn ra lệnh lần thứ hai, Hải thoăn thoắt trèo lên điểm cao. Chỉ sau vài chục giây, lá cờ của lực lượng kháng chiến đã tung bay trên nóc bốt địch.

Đó cũng chính là hiệu lệnh tiến công.

Từ các hướng, du kích đồng loạt phóng hỏa. Ngọn lửa bùng lên dữ dội khiến lính trong bốt hoảng loạn. Kế hoạch táo bạo đã thành công, mở đường cho lực lượng địa phương tiến công mục tiêu.

Nhiều năm sau, Đại tá Đào Quang Vinh vẫn xúc động khi nhớ lại hình ảnh người liên lạc nhỏ tuổi trèo lên bốt địch trong đêm. Theo ông, khi ấy Hải mới khoảng 12–13 tuổi nhưng gan dạ hơn nhiều người lớn.

Sau trận đánh, Đào Quang Vinh được điều động sang một đơn vị khác. Hải tiếp tục làm liên lạc và tham gia kháng chiến tại địa phương. Năm 14 tuổi, anh xin nhập ngũ, chính thức trở thành người chiến sĩ trong lực lượng vũ trang.

Năm 1954, trong một trận chiến đấu tại An Tố, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định, Đào Quang Hải bị địch bắt. Theo những thông tin gia đình thu thập được, dù bị tra khảo, anh vẫn kiên quyết không tiết lộ bí mật. Người chiến sĩ trẻ sau đó anh dũng hy sinh khi vừa tròn 16 tuổi.

Gia đình không biết tin ngay. Gần hai năm sau, ông Đào Trọng Hằng và vợ mới nhận được tin dữ. Hai người lặn lội đến An Tố tìm mộ, đưa người em út trở về an táng tại nghĩa trang liệt sĩ quê nhà.

Hơn bảy thập niên đã trôi qua, Đại tá Đào Quang Vinh vẫn nhớ rõ người liên lạc viên gầy gò, nhỏ bé nhưng việc gì được giao cũng hoàn thành. Còn trong gia đình họ Đào, câu chuyện về Đào Quang Hải được truyền lại qua nhiều thế hệ như một lời nhắc nhở rằng lá cờ độc lập đã được dựng lên bằng lòng quả cảm và tuổi xuân của biết bao người con đất Việt.