LIỆT SĨ DƯƠNG KHUY (1910-1946) – NGƯỜI BÍ THƯ TỈNH ỦY KIÊN TRUNG HY SINH VÌ ĐỘC LẬP DÂN TỘC

Trong những năm tháng dân tộc chìm dưới ách thống trị của thực dân Pháp, biết bao người con ưu tú đã dành trọn tuổi trẻ để đấu tranh giành độc lập cho đất nước. Trong số đó, Dương Khuy là một nhà cách mạng tiêu biểu của Nam Bộ, người nhiều lần vào tù ra khám nhưng vẫn giữ vững niềm tin vào con đường cách mạng. Cuộc đời 36 năm của ông là hành trình kiên cường cống hiến và hy sinh vì Tổ quốc.

Dương Khuy sinh năm 1910 tại làng An Thạnh Thủy, quận Chợ Gạo, tỉnh Mỹ Tho (nay thuộc tỉnh Tiền Giang), trong một gia đình Nho học giàu truyền thống yêu nước. Ngay từ khi còn trẻ, ông đã được các nhà yêu nước như Nguyễn An Ninh, Nguyễn Văn Nguyễn và Trần Vĩnh Hoài giác ngộ tinh thần đấu tranh giải phóng dân tộc. Chính môi trường ấy đã hun đúc trong ông ý chí chống áp bức và khát vọng giành lại tự do cho nhân dân. Những năm đầu hoạt động, Dương Khuy tham gia tổ chức Thanh niên Cao vọng do Nguyễn An Ninh sáng lập.

Đến năm 1930, ông tiếp thu lý tưởng cộng sản và tích cực tham gia phong trào cách mạng trong cao trào 1930-1931. Tháng 4 năm 1932, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương và được phân công hoạt động tại nhiều địa phương thuộc huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre. Con đường cách mạng của ông gắn liền với những lần bị thực dân Pháp bắt bớ và giam cầm.

Năm 1933, trên đường công tác, ông bị bắt và bị kết án 4 năm tù cùng 10 năm biệt xứ. Sau khi mãn hạn tù cuối năm 1936, ông tiếp tục hoạt động tại Long Hưng (Mỹ Tho), nhưng chỉ một năm sau lại bị bắt và chịu thêm 2 năm tù giam. Dù liên tục bị tra tấn và giam giữ, ông chưa bao giờ từ bỏ lý tưởng cách mạng.

Năm 1940, khi cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ được chuẩn bị, Dương Khuy được giao làm Trưởng ban Khởi nghĩa huyện Chợ Gạo. Trước ngày khởi nghĩa nổ ra, ông bị địch bắt lần thứ ba và bị đày lên trại giam Tà Lài, vùng rừng núi Đồng Nai Thượng. Trong nhà tù, ông vẫn tham gia sinh hoạt Đảng cùng nhiều nhà cách mạng nổi tiếng như Trần Văn Giàu, Dương Quang Đông và Tô Ký.

Cuối năm 1941, theo sự chỉ đạo của chi bộ nhà tù, Dương Khuy cùng đồng đội vượt ngục thành công để trở về Nam Bộ tiếp tục gây dựng phong trào cách mạng. Sau thời gian khôi phục cơ sở, đầu năm 1943 ông được chỉ định giữ chức Bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho, đồng thời đến tháng 5 năm 1943 trở thành Bí thư Liên Tỉnh ủy miền Trung Nam Bộ, phụ trách nhiều tỉnh như Mỹ Tho, Gò Công, Tân An, Bến Tre, Trà Vinh và Vĩnh Long. Trên cương vị lãnh đạo, Dương Khuy có vai trò quan trọng trong việc khôi phục tổ chức Đảng sau thời kỳ khủng bố của thực dân Pháp.

Tháng 10 năm 1943, ông chủ trì việc tổ chức Hội nghị Ban Cán sự Xứ ủy Nam Kỳ tại Chợ Gạo, đề ra phương hướng chuẩn bị lực lượng cho cuộc đấu tranh giành chính quyền trong tương lai. Sau cuộc đảo chính Pháp của Nhật ngày 9 tháng 3 năm 1945, ông nhanh chóng triển khai Chỉ thị "Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta" của Trung ương Đảng, chỉ đạo khôi phục các cơ sở cách mạng và chuẩn bị khởi nghĩa.

Tháng 5 năm 1945, ông tiếp tục được bầu làm Bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho và lãnh đạo toàn tỉnh sẵn sàng chớp thời cơ Tổng khởi nghĩa. Ngay sau Hội nghị Xứ ủy Nam Kỳ ngày 17 tháng 8 năm 1945, Dương Khuy trở về Mỹ Tho và triệu tập cuộc họp khẩn của Tỉnh ủy. Ông cùng tập thể lãnh đạo quyết định phát động nhân dân nổi dậy giành chính quyền. Rạng sáng ngày 18 tháng 8 năm 1945, dưới sự chỉ đạo của ông, lực lượng cách mạng đồng loạt tiến công các cơ quan đầu não của chính quyền cũ tại thị xã Mỹ Tho. Chỉ trong một ngày, cuộc khởi nghĩa giành thắng lợi hoàn toàn, đưa Mỹ Tho trở thành một trong những địa phương giành chính quyền sớm ở Nam Bộ. Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, Dương Khuy tiếp tục cùng Tỉnh ủy xây dựng chính quyền cách mạng, tổ chức bộ máy quản lý và lãnh đạo nhân dân chuẩn bị bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp quay trở lại xâm lược.

Đầu tháng 10 năm 1945, khi quân Pháp tái chiếm Mỹ Tho, ông chuyển sang hoạt động bí mật, tiếp tục lãnh đạo phong trào kháng chiến, xây dựng lực lượng vũ trang và củng cố các cơ sở Đảng trong toàn tỉnh.

Tháng 9 năm 1946, trong một lần triển khai nghị quyết tại huyện Chợ Gạo, Dương Khuy bị mật thám chỉ điểm và rơi vào tay quân Pháp. Biết ông là cán bộ lãnh đạo quan trọng, thực dân Pháp dùng mọi thủ đoạn mua chuộc, tra tấn dã man nhằm buộc ông khai báo. Tuy nhiên, ông vẫn kiên quyết giữ bí mật tổ chức và chỉ nhận mình là một nhà báo mang tên Trần Văn Khá. Dù lực lượng cách mạng nhiều lần tìm cách giải cứu, mọi kế hoạch đều không thành công.

Cuối năm 1946, thực dân Pháp đã xử bắn Dương Khuy tại xã Thanh Bình, huyện Chợ Gạo khi ông mới 36 tuổi. Ngày nay, tên tuổi Dương Khuy vẫn được nhân dân Tiền Giang trân trọng ghi nhớ. Thành phố Mỹ Tho có một tuyến đường mang tên ông như lời tri ân đối với người Bí thư Tỉnh ủy kiên trung đã hiến trọn cuộc đời cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Dương Khuy không để lại những tác phẩm nổi tiếng hay những bài diễn thuyết vang dội. Ông để lại một cuộc đời kiên trung. Để lại tấm gương bất khuất trước mọi đòn roi tra tấn. Và để lại hình ảnh của một người chiến sĩ cộng sản đã chọn hy sinh để đổi lấy độc lập, tự do cho Tổ quốc.