LIỆT SĨ HỒ CHÍ TÍNH – TỪ NGƯỜI LÍNH NHẬT ĐẾN NGƯỜI CON CỦA ĐẤT HẬU MỸ

Có những người sinh ra trên một vùng đất và dành cả cuộc đời cho quê hương ấy.

Nhưng cũng có những con người sinh ra cách Việt Nam hàng nghìn cây số, mang một quốc tịch khác, nói một ngôn ngữ khác, rồi bởi những biến động của lịch sử đã lựa chọn Việt Nam làm nơi chiến đấu, lập gia đình và cuối cùng nằm lại.

Liệt sĩ Hồ Chí Tính, người dân Hậu Mỹ từng quen gọi bằng cái tên thân thương “Tính Nhật”, là một con người như thế.

Từ một quân nhân Nhật Bản có mặt tại Việt Nam trong những năm cuối Chiến tranh thế giới thứ hai, ông đã lựa chọn đứng vào hàng ngũ Việt Minh, tham gia huấn luyện cán bộ quân sự, rồi trở thành Đại đội phó Đại đội 1, Chi đội 17. Ông chiến đấu trên chiến trường Mỹ Tho – Cái Bè, lập gia đình với một người con gái Hậu Mỹ và cuối cùng hy sinh trên chính vùng đất này.

Câu chuyện của ông vì thế không chỉ là câu chuyện về một chiến sĩ quốc tế.

Đó còn là câu chuyện đặc biệt về:

Nhật Bản – Việt Nam – cách mạng – tình yêu – gia đình – và vùng đất Hậu Mỹ.

MỘT NGƯỜI NHẬT MANG TÊN HỒ CHÍ TÍNH

Tên gọi Hồ Chí Tính không phải tên khai sinh tại Nhật Bản của ông.

Một trong những điều đáng tiếc là đến thời điểm Báo Tuổi Trẻ thực hiện cuộc tìm kiếm năm 2009, ngay cả người con trai duy nhất của ông cũng chưa xác định được chính xác quê quán của cha mình tại Nhật Bản.

Nhưng câu chuyện về cái tên Việt Nam của ông lại được những đồng đội cũ kể khá rõ.

Theo lời ông Trần Văn Phấn, nguyên Tỉnh đội phó tỉnh Mỹ Tho và nguyên Hiệu trưởng Trường Quân chính Mỹ Tho trong kháng chiến chống Pháp, khi ấy có ba người Nhật rất kính trọng Chủ tịch Hồ Chí Minh và mong muốn được mang họ của Người.

Sau khi xin ý kiến lãnh đạo địa phương, ba người được đặt tên Việt Nam là:

Hồ Chí Châu.

Hồ Chí Thành.

Và:

HỒ CHÍ TÍNH.

Từ thời điểm ấy, một người lính đến từ Nhật Bản bắt đầu một cuộc đời mới trên đất Việt Nam với một cái tên Việt Nam.

TỪ QUÂN NHÂN NHẬT BẢN ĐẾN HÀNG NGŨ VIỆT MINH

Theo tư liệu Báo Tuổi Trẻ, Hồ Chí Tính vốn là trung úy trong lực lượng Nhật có mặt tại Việt Nam.

Nhưng sau những biến động năm 1945, thay vì trở về nước, ông đã có một lựa chọn đặc biệt:

Tự nguyện đứng vào hàng ngũ Việt Minh.

Đó là bước ngoặt lớn nhất trong cuộc đời ông.

Từ một quân nhân nước ngoài, Hồ Chí Tính trở thành người tham gia cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam.

Kiến thức quân sự mà ông từng được đào tạo nhanh chóng được sử dụng vào một mục đích mới.

Ban đầu, Hồ Chí Tính cùng một số người tham gia huấn luyện kiến thức quân sự cho cán bộ địa phương trong các lớp do Ủy ban hành chính và Ủy ban kháng chiến tỉnh Mỹ Tho tổ chức tại huyện Cai Lậy.

Những nội dung huấn luyện gồm kiến thức quân sự cơ bản, võ thuật, tổ chức đội hình và sử dụng trang bị quân sự.

Như vậy, đóng góp ban đầu của ông không chỉ nằm ở việc trực tiếp tham gia chiến đấu.

Ông còn góp phần truyền đạt kiến thức quân sự cho lực lượng cách mạng địa phương trong những ngày đầu Nam Bộ kháng chiến.

TRỞ THÀNH ĐẠI ĐỘI PHÓ

Sau thời gian tham gia công tác huấn luyện, Hồ Chí Tính được điều động về làm:

ĐẠI ĐỘI PHÓ ĐẠI ĐỘI 1 – CHI ĐỘI 17

Đơn vị này về sau đổi thành Đại đội 937, Trung đoàn 105, hoạt động tại vùng Thiên Hộ – Cái Bè – Cai Lậy.

Đây là khu vực có vị trí quan trọng trên hướng vào Đồng Tháp Mười.

Từ một người nước ngoài chưa quen thuộc hoàn toàn với ngôn ngữ và vùng đất Nam Bộ, Hồ Chí Tính từng bước trở thành một cán bộ chỉ huy trong lực lượng kháng chiến.

Ông chiến đấu bên cạnh những người Việt Nam.

Sống cùng đồng đội Việt Nam.

Học tiếng Việt.

Ăn những món ăn của người dân miền Tây.

Và dần dần, khoảng cách giữa một người đến từ Nhật Bản và những người dân Cái Bè ngày càng thu hẹp.

NGƯỜI ĐẠI ĐỘI PHÓ DŨNG CẢM

Những đồng đội từng chiến đấu cùng Hồ Chí Tính sau này vẫn còn nhớ rất rõ về ông.

Thiếu tướng Phan Lương Trực, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tiền Giang, từng ở cùng đơn vị với Hồ Chí Tính, nhớ ông là một người rất gan dạ và thường xông lên phía trước khi đơn vị làm nhiệm vụ.

Trong trận Gò Cát năm 1948, gần Mỹ Tho, khả năng sử dụng hỏa lực của Hồ Chí Tính đã góp phần cùng đơn vị đẩy lui một đợt tiến công.

Ở một trận khác tại Cái Bè, ông bị thương ở tay nhưng vẫn tiếp tục cùng đồng đội chiến đấu.

Những câu chuyện được các đồng đội kể lại nhiều thập niên sau cho thấy Hồ Chí Tính không chỉ đứng trong hàng ngũ Việt Minh về mặt danh nghĩa.

Ông thực sự hòa mình vào đơn vị.

Chấp nhận gian khổ.

Chấp nhận hiểm nguy.

Và coi cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam như cuộc chiến mà chính mình lựa chọn tham gia.

VÀ RỒI, ÔNG ĐẾN HẬU MỸ...

Trong hành trình của Hồ Chí Tính, có một địa danh đặc biệt quan trọng.

Đó chính là:

HẬU MỸ.

Hơn 60 năm sau những sự kiện ấy, các phóng viên lần theo lời kể của đồng đội Hồ Chí Tính và tìm đến ấp Mỹ Tường, xã Hậu Mỹ Trinh, huyện Cái Bè.

Tư liệu cho biết trong những năm kháng chiến chống Pháp, đơn vị Hồ Chí Tính từng về đóng quân tại ấp Mỹ Tường, xã Hậu Mỹ, địa bàn về sau thuộc xã Hậu Mỹ Trinh.

Và chính tại vùng quê này, cuộc đời của người chiến sĩ Nhật Bản bước sang một chương hoàn toàn khác.

Không chỉ là chiến trường.

Hậu Mỹ đã trở thành:

Quê hương thứ hai của ông.

CÔ GÁI HẬU MỸ VÀ NGƯỜI LÍNH NHẬT

Ở Mỹ Tường khi ấy có một cửa hàng tạp hóa của má Tư, còn gọi Tư Thức.

Má Tư là một người mẹ có bốn người con tham gia kháng chiến.

Những khi có thời gian, Hồ Chí Tính thường đến đây để tìm hiểu tình hình địa phương và học thêm tiếng Việt.

Trong gia đình má Tư có một người con gái nuôi tên:

CAO THỊ TỐT.

Cha mẹ mất sớm, bà Tốt và em trai được má Tư cưu mang.

Mỗi lần Hồ Chí Tính ghé lại, má Tư thường gọi cô Tốt ra vườn hái dừa đãi người chiến sĩ từ phương xa.

Qua những lần gặp gỡ như thế, Hồ Chí Tính học tiếng Việt ngày càng tốt hơn.

Và giữa vùng quê Hậu Mỹ thời chiến, tình cảm giữa người chiến sĩ Nhật và cô gái miền Tây dần nảy nở.

Khi đồng đội biết chuyện, mọi người đã đứng ra mai mối.

Má Tư đồng ý.

Cao Thị Tốt khi ấy vừa tròn 19 tuổi trở thành vợ của Hồ Chí Tính.

Một người sinh ra tại Nhật Bản.

Một người con gái của vùng đất Cái Bè.

Hai cuộc đời tưởng như rất xa nhau đã gặp nhau tại Hậu Mỹ giữa những năm tháng chiến tranh.

MÁI NHÀ BÊN RẠCH HẬU MỸ

Sau đám cưới, má Tư chia cho đôi vợ chồng trẻ một phần đất nằm bên rạch Hậu Mỹ để dựng nhà.

Đó có lẽ là lần đầu tiên kể từ khi rời Nhật Bản, Hồ Chí Tính thực sự có một mái ấm gia đình trên đất Việt Nam.

Nhưng chiến tranh không cho họ nhiều thời gian bình yên.

Người vợ trẻ tiếp tục cùng má Tư làm công việc hậu phương, chuẩn bị thức ăn phục vụ lực lượng kháng chiến.

Người chồng tiếp tục trở về đơn vị.

Sau mỗi nhiệm vụ, khi có thời gian, Hồ Chí Tính lại tranh thủ trở về thăm vợ.

Cuộc sống gia đình diễn ra giữa những lần đi và về như thế.

Rồi họ có một người con trai.

Hồ Chí Tính đặt tên con là:

HỒ CHÍ XUÂN.

Cái tên ấy cũng mang một ý nghĩa rất đẹp.

Người cha mang tên Hồ Chí Tính.

Người con mang tên Hồ Chí Xuân.

Từ một người Nhật không có quan hệ huyết thống với Việt Nam, Hồ Chí Tính giờ đây đã có một gia đình Việt Nam.

Có vợ.

Có con.

Có mái nhà bên rạch Hậu Mỹ.

Và có một quê hương thứ hai.

LẦN TRỞ VỀ CUỐI CÙNG

Hạnh phúc của gia đình nhỏ ấy không kéo dài được lâu.

Sau một lần thực hiện nhiệm vụ, Hồ Chí Tính trở về thăm nhà.

Ông bị lực lượng Pháp phục kích và truy đuổi.

Cuộc truy đuổi kéo dài đến một bờ kênh tại Mỹ Lợi, Cái Bè.

Tại đây, Hồ Chí Tính hy sinh.

Bà Cao Thị Tốt khi ấy đang chăm sóc người con trai còn rất nhỏ.

Theo lời bà kể lại nhiều thập niên sau, Hồ Chí Xuân lúc cha hy sinh mới khoảng 2–3 tháng tuổi.

Người con trai chưa đủ lớn để nhớ khuôn mặt cha.

Và người cha đã không còn cơ hội nhìn thấy con mình trưởng thành.

ĐỒNG ĐỘI ĐƯA ÔNG TRỞ VỀ HẬU MỸ

Sau khi Hồ Chí Tính hy sinh, việc đưa thi hài ông trở về không dễ dàng.

Theo lời kể của bà Tốt, khu vực khi ấy bị kiểm soát chặt.

Nhưng những người đồng đội của ông không muốn để người Đại đội phó nằm lại nơi xa gia đình.

Đại đội trưởng Lê Văn Xai – Tám Xai cùng đồng đội quyết tâm đưa Hồ Chí Tính trở về.

Khoảng gần mười ngày sau, thi hài ông được đưa về với gia đình.

Chi tiết ấy nói lên rất nhiều điều.

Một người sinh ra ở Nhật Bản.

Nhưng khi hy sinh, những người đồng đội Việt Nam đã tìm cách đưa ông trở về với người vợ Việt Nam.

Về mái nhà bên rạch Hậu Mỹ.

Về vùng đất mà ông đã lựa chọn gắn bó.

NGÔI MỘ TRONG KHU VƯỜN HẬU MỸ

Sau khi chồng hy sinh, bà Cao Thị Tốt một mình nuôi con.

Trong hoàn cảnh chiến tranh còn nhiều bất ổn, bà từng phải đưa con ra thị trấn Cái Bè lánh nạn.

Khi tình hình ổn định hơn, hai mẹ con trở lại mái nhà cũ.

Và bà tiếp tục chăm sóc phần mộ của chồng.

Khi phóng viên Tuổi Trẻ tìm đến vào năm 2009, ngôi mộ Liệt sĩ Hồ Chí Tính vẫn nằm trong khu vườn phía sau nhà tại Mỹ Tường.

Hơn sáu thập niên đã trôi qua.

Người vợ năm nào đã trở thành một bà cụ.

Nhưng bà vẫn chăm nom nơi người chồng nằm lại.

Có một chi tiết đặc biệt:

Bà không còn nhớ chính xác ngày chồng hy sinh.

Vì vậy, bà lấy rằm tháng Năm hằng năm làm ngày cúng cơm cho ông.

Do đó, khi xây dựng hồ sơ lịch sử về Hồ Chí Tính, không nên tự ghi một ngày hoặc năm hy sinh cụ thể nếu chưa tìm được hồ sơ liệt sĩ chính thức xác nhận.

NGƯỜI CON TRAI ĐI TÌM QUÊ CHA

Câu chuyện chưa kết thúc ở ngôi mộ tại Hậu Mỹ.

Người con duy nhất của Hồ Chí Tính là Hồ Chí Xuân, thường gọi Hai Bé.

Nhiều năm sau, ông Xuân vẫn mong muốn tìm được quê hương thật sự của cha tại Nhật Bản.

Ông từng đi nhiều nơi, tìm gặp những người đã chiến đấu cùng thời với cha để hỏi thông tin.

Nhưng những người đồng đội cũ cũng không biết chính xác Hồ Chí Tính đến từ vùng nào của Nhật Bản.

Đây là một khoảng trống lịch sử rất đáng chú ý.

Tên Nhật Bản thật của ông là gì?

Ông sinh năm nào?

Quê ở tỉnh nào của Nhật Bản?

Gia đình ông tại Nhật có biết rằng ông đã ở lại Việt Nam?

Liệu ở Nhật Bản hôm nay còn người thân của ông hay không?

Những câu hỏi ấy vẫn làm cho câu chuyện Hồ Chí Tính trở thành một đề tài lịch sử đặc biệt.

TỪ “TÍNH NHẬT” ĐẾN NGƯỜI CON CỦA HẬU MỸ

Nếu chỉ nhìn vào nơi sinh, Hồ Chí Tính không phải người Hậu Mỹ.

Ông thậm chí không sinh ra ở Việt Nam.

Nhưng lịch sử của một con người đôi khi không chỉ được quyết định bởi nơi họ sinh ra.

Mà còn bởi nơi họ lựa chọn gắn bó.

Hồ Chí Tính lựa chọn đứng vào hàng ngũ Việt Minh.

Ông sử dụng kiến thức của mình để huấn luyện cán bộ Việt Nam.

Ông chiến đấu cùng những người Việt Nam.

Ông làm Đại đội phó trong lực lượng kháng chiến.

Ông học tiếng Việt.

Ông đến Hậu Mỹ.

Ông yêu một người con gái Hậu Mỹ.

Ông dựng nhà bên rạch Hậu Mỹ.

Ông có một người con mang tên Việt Nam.

Ông hy sinh trên đất Cái Bè.

Và cuối cùng, ông nằm lại trong khu vườn của gia đình tại Hậu Mỹ.

Bởi vậy, gọi Hồ Chí Tính là:

“NGƯỜI CON CỦA ĐẤT HẬU MỸ”

không phải để thay đổi nguồn gốc Nhật Bản của ông.

Mà để nói về mối quan hệ đặc biệt giữa một con người từ phương xa với vùng đất đã trở thành quê hương thứ hai của mình.

MỘT CÂU CHUYỆN ĐẶC BIỆT CHO TUỔI TRẺ HẬU MỸ

Trong số những nhân vật lịch sử gắn với Hậu Mỹ, câu chuyện Hồ Chí Tính có giá trị giáo dục rất riêng.

Bởi đây không chỉ là câu chuyện về lòng dũng cảm.

Nó còn là câu chuyện về sự lựa chọn.

Một con người có thể được sinh ra ở một đất nước khác, nhưng khi chứng kiến cuộc đấu tranh của một dân tộc, ông đã lựa chọn đứng về phía những người mà mình tin tưởng.

Câu chuyện ấy cũng nói về tình đồng đội.

Những chiến sĩ Việt Nam đã xem Hồ Chí Tính như một người đồng chí.

Khi ông hy sinh, họ quyết tâm đưa ông trở về với gia đình.

Và trên hết, đây là câu chuyện về tình người vượt qua biên giới quốc gia.

Người dân Hậu Mỹ không gọi ông bằng một cái tên xa lạ.

Họ gọi ông rất giản dị:

“Tính Nhật”.

HẬU MỸ HÔM NAY CÓ THỂ LÀM GÌ ĐỂ KÝ ỨC SỐNG MÃI?

Câu chuyện Hồ Chí Tính có một lợi thế rất lớn so với nhiều nhân vật lịch sử khác: các địa danh liên quan đến cuộc đời ông được ghi lại khá cụ thể.

Ấp Mỹ Tường.

Hậu Mỹ.

Rạch Hậu Mỹ.

Mỹ Lợi – Cái Bè.

Và ngôi mộ trong khu vườn gia đình.

Đây là điều kiện rất tốt để tiếp tục nghiên cứu theo hướng lịch sử địa phương.

Có thể đối chiếu hồ sơ liệt sĩ.

Tìm lại vị trí căn nhà cũ.

Xác định phần mộ hiện nay.

Tìm thân nhân của Hồ Chí Xuân.

Sưu tầm Bằng Tổ quốc ghi công mà bài báo năm 2009 từng chụp lại.

Tìm thêm hồ sơ Chi đội 17 và Trung đoàn 105.

Nếu thu thập được đầy đủ, có thể xây dựng mã QR “Câu chuyện Liệt sĩ Hồ Chí Tính”, video tư liệu, bản đồ hành trình hoặc một điểm giáo dục truyền thống tại địa phương.

Khi ấy, một câu chuyện tưởng như đã nằm lại hơn nửa thế kỷ sẽ được thế hệ trẻ tiếp tục kể.

LỜI KẾT – NGƯỜI Ở PHƯƠNG XA ĐÃ CHỌN HẬU MỸ LÀM QUÊ HƯƠNG

Không ai được lựa chọn nơi mình sinh ra.

Nhưng mỗi con người có thể lựa chọn cách mình sống.

Hồ Chí Tính sinh ra tại Nhật Bản.

Lịch sử đưa ông đến Việt Nam.

Nhưng chính ông đã lựa chọn ở lại.

Ông lựa chọn đứng vào hàng ngũ Việt Minh.

Lựa chọn chiến đấu cùng nhân dân Việt Nam.

Và cuộc đời lại đưa ông đến Hậu Mỹ.

Tại đây, ông gặp Cao Thị Tốt.

Có một mái nhà bên rạch Hậu Mỹ.

Có người con trai mang tên Hồ Chí Xuân.

Và rồi ông nằm lại trên vùng đất Cái Bè.

Nhiều thập niên sau, tên Nhật Bản thật và quê quán cụ thể của ông vẫn còn là những khoảng trống cần tiếp tục tìm kiếm.

Nhưng có một điều lịch sử đã ghi lại:

Tổ quốc Việt Nam ghi công ông là một liệt sĩ. Bài phóng sự năm 2009 của Tuổi Trẻ còn đăng hình Bằng Tổ quốc ghi công của “người chiến sĩ quốc tế Hồ Chí Tính”.

Và Hậu Mỹ đã trở thành nơi lưu giữ câu chuyện của ông.

Từ một người lính Nhật...

Đến một người chiến sĩ trong hàng ngũ Việt Minh...

Từ một người xa lạ...

Đến người chồng của cô gái Hậu Mỹ...

Từ một người đến từ phương xa...

Đến một người nằm lại trên đất Cái Bè.

Đó là:

LIỆT SĨ HỒ CHÍ TÍNH – “TÍNH NHẬT”

NGƯỜI CHIẾN SĨ QUỐC TẾ ĐÃ CHỌN VIỆT NAM ĐỂ CHIẾN ĐẤU, CHỌN HẬU MỸ LÀM QUÊ HƯƠNG THỨ HAI

KÝ ỨC SỐNG MÃI – CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA