Liệt sĩ Nguyễn Đình Xô - Một trái tim rực lửa

Chúng tôi trở lại vùng quê Lạc Vệ, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh vào một ngày tháng tám. Đây là quê hương của liệt sĩ Nguyễn Đình Xô, người chiến sĩ cách mạng bị địch bắt đày ra Nhà tù Phú Quốc. Với hàng chục lần bị tra tấn dã man, tàn bạo của kẻ thù, Nguyễn Đình Xô vẫn không nửa lời khai làm lộ tổ chức. Anh đã hiên ngang bất khuất trước nanh vuốt kẻ thù cho đến khi trút hơi thở cuối cùng lúc tuổi đời con rất trẻ.

Tuổi 20 nhiệt huyết

Bà Nguyễn Thị Lư, người yêu của liệt sĩ Nguyễn Đình Xô, bồi hồi xúc động kể về thời tuổi trẻ: "Tôi và anh Xô đã hứa hôn với nhau trước khi anh ấy lên đường nhập ngũ. Tình yêu của chúng tôi ngày ấy trong sáng lắm. Anh Xô là Bí thư chi đoàn, còn tôi là đoàn viên. Anh Xô dạy tôi học, hướng dẫn đoàn viên, thanh niên làm bèo hoa dâu, lấy lá cây băm nhỏ làm phân xanh để bón ruộng. Nhờ sự gương mẫu đi đầu của anh Xô mà phong trào thanh niên của thôn luôn dẫn đầu toàn xã. Sau những ngày lao động mệt nhọc, hai đứa thường hẹn hò bên lũy tre làng, nơi bóng trăng lấp loáng mặt hồ, ngồi bên nhau bàn chuyện tương lai. Nhưng rồi chiến tranh… đã không cho chúng tôi được tương phùng".

Ngày 13-9-1965, Nguyễn Đình Xô tình nguyện nhập ngũ. Anh  được biên chế về Đại đội 6, Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 88, Sư đoàn 308, Quân đoàn 1. Sau 3 tháng huấn luyện, ngày 31-12-1965, Nguyễn Đình Xô cùng đồng đội hành quân vượt Trường Sơn vào chiến đấu tại chiến trường Tây Nguyên.

Ông Vũ Văn Tăng, người cùng nhập ngũ, cùng đơn vị với liệt sĩ Nguyễn Đình Xô kể lại: "Đến chiến trường Tây Nguyên, chúng tôi tiếp tục huấn luyện, theo dõi tình hình địch và sẵn sàng chiến đấu. Thời tiết ở Tây Nguyên vô cùng khắc nghiệt, vắt rừng nhung nhúc, muỗi như vỏ trấu, nhiều đồng chí bắt đầu bị sốt rét hành hạ. Vài tháng sau, đơn vị chúng tôi bước vào các trận đánh. Tháng 8-1966, trong một trận chiến đấu không cân sức giữa ta và địch tại Đức Vinh-Gia Lai, Nguyễn Đình Xô bị thương gãy cánh tay phải, anh ngất đi và bị địch bắt".

Quân địch đưa anh về giam ở Plei-cu, chúng tra tấn nhằm khai thác phiên hiệu đơn vị, địa điểm trú quân và bắt Xô phải khai nhận là quân đội Bắc Việt xâm lược miền Nam. Sau nhiều ngày tra tấn dã man, địch không khai thác được gì ở anh, chúng đành chuyển anh qua Nhà tù Vùng III chiến thuật, Nhà tù Biên Hòa, đến tháng 10-1967, Nguyễn Đình Xô bị đày ra Nhà tù Phú Quốc. Anh bị chúng giam ở trại A3, rồi chuyển qua trại phân khu B5.

Cực hình tra tấn và hành động anh hùng

Thoát khỏi Nhà tù Phú Quốc, Nguyễn Đình Xô được tổ chức bí mật bầu làm Bí thư chi đoàn và anh tiếp tục vận động đấu tranh với  địch. Ông Vũ Văn Kim, cựu tù Phú Quốc nhớ lại: "Đó là ngày 7-3-1969, bọn cai tù vin cớ vô lý bắt Nguyễn Đình Xô cùng hai anh nữa đưa ra phòng điều hành khu A3 đánh đập, bắt phải khai ra tổ chức bí mật, người cầm đầu cuộc đấu tranh. Thượng sĩ Hớn, giám thị trưởng trại A3; trung sĩ Xuất, trung sĩ Bảnh giám thị viên và một vài quân cảnh trực tiếp tra tấn các anh cực kỳ dã man. Chúng xiềng tất cả lại, lột hết quần áo, vừa búng, vừa dùng cật nứa phật mạnh vào hạ bộ. Chỉ một cái búng, mặt Xô biến sắc, da tái nhợt, tiếp cái thứ hai Xô há hốc mồm, cái thứ 3 thì anh ngất xỉu, người mềm nhũn lăn ra nền nhà. Tên Bảnh ra ngoài dùng mũ sắt múc nước lạnh đổ vào người, đợi Xô tỉnh hẳn lại tra hỏi, lại búng, lại phật… Anh em trong trại A3 cách phòng điều hành chừng 20-25m, thấy nước đổ lênh láng tràn cả ra bên ngoài, đoán là các anh bị tra tấn dã man nên mọi người đổ cả ra sân đả đảo đòi chấm dứt ngay hành động đánh đập vô cớ tù nhân, buộc chúng phải trả ngay các anh về trại. Các anh bị tra tấn gây thương tích nặng không đi được, phải cử người khiêng về, cả ba người mình mẩy ướt sũng, tóc tai rũ rượi, tái nhợt. Bọn chúng đã không lấy được một lời khai nào từ các anh. Ít ngày sau đó, có phái đoàn Hồng Thập Tự ra đảo, Nguyễn Đình Xô và chúng tôi đã thẳng thắn tố cáo hành động tra tấn dã man của bọn cai ngục. Cả phái đoàn sửng sốt đến căm phẫn. Họ hứa sẽ can thiệp và lên án ngay.

Từ trái sang: Các ông: Vũ Văn Kim, Lê Hữu Thiều, Vũ Văn Tăng là bạn chiến đấu, bạn tù Phú Quốc với liệt sĩ Nguyễn Đình Xô kể lại hành động anh hùng của liệt sĩ Nguyễn Đình Xô.