LIỆT SĨ NGUYỄN THỊ THU HỒNG - TUỔI HAI MƯƠI GỬI LẠI TRÊN CÁT TRẮNG

Nguyễn Thị Thu Hồng sinh năm 1952 trong một gia đình cách mạng ở xã Gio Mỹ, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị. Cha chị là ông Nguyễn San, cán bộ lãnh đạo tỉnh Quảng Trị; mẹ là bà Lê Thị Toàn, cán bộ Hội Phụ nữ tỉnh. Trong những năm chiến tranh ác liệt, Thu Hồng cùng các em được gia đình gửi ra miền Bắc học tập.

Ở hậu phương, chị có điều kiện tiếp tục đến trường và sống xa tiếng bom đạn. Thế nhưng, tin tức về quê hương Gio Linh bị chiến tranh tàn phá luôn khiến chị day dứt. Cuối năm 1971, khi mới 19 tuổi, Thu Hồng nhiều lần xin phép gia đình được trở về quê hương trực tiếp chiến đấu.

Trở lại Gio Mỹ, cô nữ sinh ngày nào trở thành Bí thư Xã đoàn, giáo viên văn hóa và đội viên du kích. Ban ngày, chị cùng đồng đội luyện tập quân sự, trinh sát địa bàn và chuẩn bị phối hợp với bộ đội chủ lực. Những lúc tạm yên tiếng súng, chị lại dạy chữ cho các đội viên trong căn hầm nhỏ bên bờ Nam sông Bến Hải.

Ngày 25/2/1972, nhà báo Trần Mai Hưởng và nhà báo Phạm Tài Nguyên đến căn cứ của đội du kích Gio Mỹ. Giữa những nữ du kích vùng cát, Thu Hồng gây ấn tượng bởi gương mặt bầu bĩnh, nụ cười tươi và giọng nói nhẹ nhàng. Nhà báo Trần Mai Hưởng đã chụp chị trong tư thế quỳ ngắm súng giữa thao trường. Khoảnh khắc ấy trở thành một trong những bức chân dung còn lại quý giá nhất của người nữ du kích tuổi hai mươi.

Nhà báo Trần Mai Hưởng còn gặp Thu Hồng trong căn hầm nơi chị đang dạy văn hóa cho đồng đội. Qua trò chuyện, ông biết cô gái trẻ đã tự nguyện rời miền Bắc, trở về quê chỉ vài tháng trước. Sau cuộc gặp, Thu Hồng ghi vào nhật ký về hai nhà báo từ Hà Nội vừa đến đơn vị, về những ngày luyện tập khẩn trương và không khí chiến dịch đang đến gần.

Ngày 29/3/1972, chỉ hai ngày trước khi bước vào trận đánh, Thu Hồng viết những dòng cuối trong nhật ký. Chị khẳng định mình sẵn sàng có mặt khi Tổ quốc gọi, nguyện tiếp nối con đường của cha mẹ và chiến đấu đến hơi thở cuối cùng vì độc lập, tự do. Những dòng chữ ấy không phải lời viết cho người khác đọc, mà là lời tự nhủ chân thành của cô gái vừa bước qua tuổi mười chín.

Đêm 31/3/1972, chiến dịch tiến công giải phóng Quảng Trị bắt đầu. Đội du kích xã Gio Mỹ phối hợp với lực lượng vũ trang tiến đánh đồn Bến Ngự. Ngay trong trận chiến đấu đầu tiên, Nguyễn Thị Thu Hồng đã anh dũng hy sinh khi vừa tròn 20 tuổi.

Giữa tháng 4/1972, trên đường trở lại bờ Bắc sông Bến Hải, nhà báo Trần Mai Hưởng ghé thăm đội du kích Gio Mỹ và bàng hoàng nhận tin người nữ du kích ông vừa chụp ảnh đã không còn. Người chỉ huy đơn vị trao cho ông hai cuốn nhật ký của Thu Hồng, nhờ chuyển về cho cha mẹ chị.

Để bảo vệ những trang viết cuối cùng của người đã khuất, nhà báo Trần Mai Hưởng cẩn thận bọc hai cuốn nhật ký trong túi nylon, mang theo khi vượt sông Hiền Lương rồi trao tận tay gia đình. Trải qua nhiều biến động, hai cuốn sổ từng bị thất lạc nhưng sau đó được ông Nguyễn An Trung, em trai liệt sĩ Thu Hồng, tìm lại và gìn giữ.

Hơn nửa thế kỷ sau, tháng 3/2024, nhà báo Trần Mai Hưởng trở lại Nghĩa trang Liệt sĩ Gio Linh. Đứng trước phần mộ Thu Hồng, gặp lại những đồng đội và người thân của chị, ông được cầm lại cuốn nhật ký mình từng vượt sông mang về năm xưa. Người con gái trong bức ảnh vẫn trẻ trung như buổi sáng tháng 2/1972, còn người chụp ảnh đã đi qua hơn nửa thế kỷ.

Nguyễn Thị Thu Hồng đã gửi lại tuổi hai mươi trên vùng cát trắng Gio Linh. Bức chân dung và những trang nhật ký của chị trở thành chứng tích về một thế hệ thanh niên đã tự nguyện rời mái trường, gác lại những ước mơ riêng để trở về chiến đấu cho ngày quê hương thống nhất.