LIỆT SĨ NGUYỄN VĂN GIÁ – NGƯỜI LÍNH CẦM MÁY QUAY GIỮA THỜI HOA LỬA

Trong những câu chuyện về một thời bom đạn của dân tộc, có một người lính không cầm súng ra trận mà cầm máy quay phim, dùng từng thước phim để ghi lại sự thật chiến tranh nơi tuyến lửa, rồi ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ. Đó là liệt sĩ Nguyễn Văn Giá.

Chàng trai làng nhiếp ảnh

Nguyễn Văn Giá sinh ngày 16/11/1930, quê làng Lai Xá (Hà Nội) – vùng đất nổi tiếng với nghề nhiếp ảnh truyền thống. Mới 16 tuổi, ông đã lên đường nhập ngũ. Hai năm sau, vừa tròn 18 tuổi, ông được kết nạp Đảng và cử đi học nhiếp ảnh. Trong kháng chiến chống Pháp, ông vừa là chiến sĩ vừa là phóng viên chiến trường của Trung đoàn 48.

Hòa bình lập lại ở miền Bắc, ông được cử sang Liên Xô học quay phim, trở về nước năm 1960 và công tác tại Xưởng phim Tài liệu – Khoa học Trung ương.

Mối duyên giữa lòng Hà Nội

Năm 1964, trong một lần đến nhà đồng nghiệp chơi, ông gặp và đem lòng yêu bà Bùi Ngọc Hiên. Sau một năm rưỡi tìm hiểu, kiên trì thuyết phục gia đình hai bên, ngày 5/8/1966 hai người nên duyên vợ chồng.

Hạnh phúc chưa trọn vẹn hai tháng thì ông nhận lệnh lên đường làm nhiệm vụ đặc biệt. Trước ngày đi, ông vừa kịp biết tin vợ mang thai đứa con đầu lòng – niềm vui hòa lẫn nỗi lo cho một cuộc chia ly chưa hẹn ngày về.

Ống kính giữa mưa bom

Vào chiến trường Khu V, ông trở thành phóng viên quay phim của Tiểu ban Điện ảnh Giải phóng, thường xuyên có mặt ở những vùng ác liệt nhất như Quảng Đà, Quảng Ngãi. Giữa tiếng súng, ông vẫn đều đặn viết thư về cho vợ con từ trong hầm trú ẩn, gửi gắm những dòng tâm tình đầy thương nhớ.

Mãi đến năm 1969, lần đầu tiên ông được "gặp" con trai – cũng chỉ qua một tấm ảnh đồng đội gửi vào, khi đứa bé đã gần ba tuổi mà cha chưa một lần bồng ẵm.

Khi sức khỏe giảm sút vì nhiều năm bám trụ chiến trường, cấp trên quyết định cho ông ra Bắc điều trị. Nhưng ông xin ở lại, vì cảm thấy chưa quay được bộ phim nào thực sự xứng đáng. Ông chủ động xin chuyển xuống Phổ Cường (Quảng Ngãi) để hoàn thành những thước phim tố cáo tội ác chiến tranh mà ông tâm niệm phải thực hiện, trước khi trở về đoàn tụ với gia đình.

Buổi sáng định mệnh

Đêm 26/10/1970, ông dặn dò đồng đội Nguyễn Trưng những lời như một linh cảm chẳng lành: nếu chẳng may hy sinh, hãy mang những thước phim đã quay ở Phổ Cường về hậu cứ để chuyển ra miền Bắc, và gửi lại chiếc máy ảnh Canon cho vợ để lo cho con.

Sáng hôm sau, 27/10/1970, trong lúc cùng đồng đội thoát khỏi vòng vây địch, ông bị trực thăng Mỹ phát hiện và bắn trúng, hy sinh ngay trên mảnh đất Phổ Cường. Bộ phim tài liệu ông ấp ủ vẫn còn dang dở, để lại người vợ trẻ và đứa con trai chưa từng được gặp cha.

Chiếc máy ảnh trở về sau 35 năm

Chiếc máy ảnh Canon của ông rơi vào tay quân địch trong trận đánh ấy. Phải đến 35 năm sau, một cựu binh Mỹ tên Fred Whitehurst đã mang kỷ vật này trở lại Việt Nam, trao tận tay bà Bùi Ngọc Hiên. Bà ôm chiếc máy ảnh vào lòng như ôm lấy người chồng mình đã dành trọn thanh xuân để chờ đợi.

Câu chuyện về liệt sĩ Nguyễn Văn Giá, cùng những bức thư, nhật ký và hình ảnh chiến trường ông để lại, được ghi trong cuốn sách "Những tấm ảnh trở về" (NXB Phụ nữ Việt Nam).

Giữa thời hoa lửa, có những người lính không hy sinh bằng phát súng cuối cùng, mà bằng cả tuổi xuân âm thầm sau ống kính, để những thước phim còn lại hôm nay là chứng nhân không thể chối cãi của một thời đạn bom. Nguyễn Văn Giá là một trong những người lính như thế.