LIỆT SĨ NGUYỄN VĂN GƯƠNG

Tôi quen ông Nguyễn Văn Gương trong những năm tháng phong trào cách mạng ở Đông Thành còn phải hoạt động hết sức bí mật. Ông sinh năm 1929, quê Mỹ Hòa, lớn hơn tôi nhiều tuổi, nhưng khi nói chuyện, ông luôn xưng hô rất chân tình, gần gũi. Ấn tượng đầu tiên của tôi về ông không phải là sự dữ dội hay quyết liệt, mà là cái điềm đạm của một người từng trải, hiểu đời, hiểu người, và hiểu rất rõ con đường mình đang đi.

Ông Gương tham gia cách mạng từ sớm, trải qua nhiều giai đoạn khó khăn. Khi tôi gặp ông, ông đang đảm nhiệm công tác cán bộ phụ nữ của xã Đông Thành. Thoạt nghe thì tưởng công việc nhẹ nhàng, nhưng thực chất lại vô cùng gian nan và nguy hiểm. Ông thường nói với tôi: “Phụ nữ là chỗ dựa vững nhất của phong trào, giữ được chị em là giữ được gốc rễ.” Chính vì vậy, ông dành rất nhiều thời gian đi từng nhà, gặp từng người, vận động, giải thích, xây dựng cơ sở trong dân.

Những ngày ấy, địch kiểm soát rất gắt gao. Chúng nghi ngờ bất kỳ ai có biểu hiện khác thường. Ông Nguyễn Văn Gương phải thay đổi cách đi lại, lúc thì giả làm người đi thăm bà con, lúc thì mang theo vài món hàng lặt vặt như người buôn bán nhỏ. Nhưng dù trong hoàn cảnh nào, ông cũng giữ được sự bình tĩnh và thái độ chân thành. Bà con phụ nữ trong xã tin ông lắm, coi ông như người thân trong nhà. Có chuyện gì khó khăn, họ đều tìm đến ông để xin ý kiến.

Tôi nhớ có lần, một chị em cơ sở bị địch bắt chồng vì nghi ngờ liên quan đến cách mạng. Cả gia đình hoang mang, lo sợ. Ông Gương đã đến tận nơi, động viên, hướng dẫn cách đối phó, đồng thời tìm cách liên lạc để bảo vệ cơ sở. Sau vụ đó, ông bị địch để ý nhiều hơn, nhưng ông vẫn không hề chùn bước. Khi tôi khuyên ông nên hạn chế đi lại, ông chỉ cười: “Nếu mình sợ, thì ai lo cho chị em?”

Trong sinh hoạt thường ngày, ông sống rất giản dị. Ông ăn uống đạm bạc, mặc quần áo cũ, lúc nào cũng mang theo cuốn sổ nhỏ ghi chép tình hình từng gia đình. Ông nhớ rất rõ hoàn cảnh của từng người: ai có chồng đi bộ đội, ai có con nhỏ, ai đang gặp khó khăn. Có lần tôi hỏi sao ông nhớ kỹ vậy, ông bảo: “Mình quên một chuyện nhỏ, có khi người ta chịu thiệt cả đời.” Nghe ông nói, tôi càng thêm kính trọng.

Đầu năm 1965, tình hình Đông Thành trở nên vô cùng căng thẳng. Địch mở nhiều cuộc càn quét, bắt bớ, tra khảo cán bộ và cơ sở cách mạng. Ông Nguyễn Văn Gương lúc đó vừa phải giữ liên lạc với phong trào phụ nữ, vừa tham gia bảo vệ tài liệu và cán bộ. Công việc dồn dập, nguy hiểm chồng chất, nhưng ông vẫn giữ được sự điềm tĩnh hiếm có. Ông thường nhắc tôi và anh em: “Trong lúc rối nhất, mình càng phải bình tĩnh.”

Ngày 12 tháng 2 năm 1965 là ngày mà tôi không bao giờ quên. Sáng hôm đó, ông nhận nhiệm vụ đến liên hệ với một cơ sở quan trọng để tổ chức che giấu tài liệu. Địch bất ngờ phục kích trên đường đi. Khi chúng tôi nhận được tin thì mọi chuyện đã xảy ra. Ông bị bắt và bị tra tấn dã man. Nhưng theo lời bà con kể lại, ông nhất quyết không khai báo, không chỉ điểm cho địch. Cuối cùng, ông đã hy sinh trong tay kẻ thù, giữ trọn khí tiết của một người cán bộ cách mạng.

Khi nghe tin ông mất, tôi và anh em trong đơn vị lặng đi rất lâu. Mất ông, phong trào phụ nữ ở Đông Thành chịu tổn thất lớn. Nhưng cũng chính sự hy sinh của ông đã thắp lên ngọn lửa căm thù và ý chí đấu tranh trong lòng bà con. Nhiều chị em sau đó càng thêm kiên cường, tiếp tục che chở, nuôi giấu cán bộ, coi đó như cách trả ơn cho ông.

Sau ngày giải phóng, mỗi lần nhắc đến ông Nguyễn Văn Gương, bà con Mỹ Hòa và Đông Thành đều nhắc đến ông với sự kính trọng sâu sắc. Ông không cầm súng trực tiếp ngoài mặt trận, nhưng ông đã chiến đấu bằng cả tấm lòng, bằng sự bền bỉ và tinh thần hy sinh thầm lặng. Với tôi, ông là minh chứng cho một điều: cách mạng không chỉ được làm nên bởi những trận đánh lớn, mà còn bởi những con người âm thầm, kiên định như ông.

Giờ đây, khi tuổi đã cao, mỗi lần nhớ lại hình ảnh ông Gương lặng lẽ đi qua từng xóm nhỏ, hỏi han từng gia đình, tôi lại thấy lòng mình lắng xuống. Ông đã ra đi, nhưng những gì ông để lại vẫn còn sống mãi trong phong trào, trong ký ức của những người đồng đội cũ như tôi, và trong lòng của biết bao người phụ nữ Đông Thành từng được ông dìu dắt, che chở trong những năm tháng chiến tranh gian khổ.