Liệt sĩ Nguyễn Văn On – Người Xã đội trưởng kiên trung của đất Củ Chi
Liệt sĩ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn On, còn có tên là Phạm Văn On, là một cán bộ cách mạng kiên trung, từng giữ chức Xã đội trưởng xã Tân Thạnh Đông, huyện Củ Chi. Trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ông đã cùng cán bộ, chiến sĩ và nhân dân địa phương kiên cường chống lại các cuộc càn quét, phá thế kìm kẹp của địch, bảo vệ cơ sở cách mạng và phong trào kháng chiến trên quê hương.
Sinh ra và lớn lên trên vùng đất Củ Chi giàu truyền thống yêu nước, Nguyễn Văn On sớm gắn bó với phong trào cách mạng. Trong những năm kháng chiến, khi thực dân Pháp tăng cường kiểm soát, khủng bố và tổ chức nhiều cuộc càn quét nhằm tiêu diệt lực lượng cách mạng, ông được giao nhiệm vụ Xã đội trưởng xã Tân Thạnh Đông. Đây là một vị trí đòi hỏi người cán bộ phải có bản lĩnh, sự mưu trí và khả năng tổ chức lực lượng trong điều kiện chiến đấu hết sức khó khăn.
Trên cương vị Xã đội trưởng, Nguyễn Văn On trực tiếp lãnh đạo lực lượng vũ trang địa phương chống lại các cuộc càn quét của địch. Ông cùng đồng đội dựa vào địa hình, dựa vào nhân dân, tổ chức chiến đấu linh hoạt, từng bước phá thế kìm kẹp và bảo vệ phong trào cách mạng. Trong hoàn cảnh vũ khí, trang bị còn thiếu thốn, lực lượng cách mạng phải đối mặt với đối phương có ưu thế về quân sự, tinh thần chiến đấu và ý chí kiên cường của người cán bộ địa phương trở thành yếu tố quan trọng giúp duy trì phong trào.
Sau thời gian giữ nhiệm vụ Xã đội trưởng, ông tiếp tục được phân công làm cán bộ binh vận xã, trực tiếp thực hiện công tác vận động, tuyên truyền và xây dựng cơ sở trong quần chúng. Đây là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng trong những năm đầu kháng chiến, bởi muốn duy trì lực lượng và phong trào, cách mạng phải dựa chắc vào nhân dân, vận động những người trong hàng ngũ đối phương quay về với cách mạng, đồng thời bảo vệ và mở rộng cơ sở.
Trong quá trình hoạt động, Nguyễn Văn On luôn thể hiện tinh thần dũng cảm, kiên trung, đặt nhiệm vụ cách mạng và sự an toàn của cơ sở lên trên bản thân. Ông cùng đồng đội nhiều lần đối mặt với những cuộc truy quét, càn quét của địch. Chính trong một trận chiến đấu chống càn, ngày 20 tháng 11 năm 1950, ông đã anh dũng hy sinh.
Sau khi hy sinh, thi hài của ông được an táng ban đầu tại nghĩa địa ấp Cây Trôm, xã Phước Hiệp, huyện Củ Chi. Nhiều năm sau, với sự quan tâm của gia đình và chính quyền địa phương, hài cốt của ông được tìm kiếm, xác định và đưa về nơi an nghỉ trang trọng. Tháng 8 năm 2023, hài cốt liệt sĩ Nguyễn Văn On được di dời về an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ huyện Củ Chi, xã An Nhơn Tây, thể hiện sự tri ân đối với người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Những cống hiến và sự hy sinh của Nguyễn Văn On được Đảng, Nhà nước ghi nhận. Năm 2010, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, một phần thưởng cao quý dành cho người cán bộ đã có thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu và đã anh dũng hy sinh.
Cuộc đời của Liệt sĩ Nguyễn Văn On – Phạm Văn On tuy ngắn ngủi nhưng là một câu chuyện đầy ý nghĩa về lòng yêu nước và tinh thần chiến đấu của những cán bộ cách mạng ở cơ sở. Ông đã sống và chiến đấu giữa những năm tháng khốc liệt nhất của cuộc kháng chiến, trực tiếp gắn bó với nhân dân, bảo vệ cơ sở và giữ vững phong trào cách mạng trên quê hương Củ Chi.
Tên tuổi của ông hôm nay được nhắc nhớ cùng truyền thống “Đất thép Thành đồng” Củ Chi, nơi biết bao cán bộ, chiến sĩ và nhân dân đã kiên cường bám trụ, chiến đấu và hy sinh. Sự hy sinh của Nguyễn Văn On là một phần trong lịch sử hào hùng ấy, góp phần giáo dục các thế hệ hôm nay về lòng yêu nước, ý chí kiên cường và sự hy sinh cao cả vì Tổ quốc.
