Liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc: "Mãi mãi tuổi hai mươi" và lý tưởng sống cao đẹp của một thế hệ

1. Thân thế và tuổi thơ

Nguyễn Văn Thạc sinh ngày 14 tháng 10 năm 1952 tại làng Bưởi, Hà Nội. Anh là con thứ 10 trong một gia đình thợ thủ công có 14 anh em. Thuở nhỏ, gia đình anh có xưởng dệt nhỏ, nhưng khi chiến tranh phá hoại của Mỹ lan ra miền Bắc, gia đình phải bán xưởng để sơ tán về xã Cổ Nhuế, huyện Từ Liêm. Trong cảnh nghèo khó, tài sản khánh kiệt, mẹ anh phải đi cắt cỏ bán lấy tiền ăn, bản thân anh cũng phải vừa học vừa làm thêm để giúp đỡ gia đình.

Nguyễn Văn Thạc là một học sinh xuất sắc toàn diện. Trong suốt 10 năm học phổ thông, anh luôn đạt loại giỏi. Anh đặc biệt có năng khiếu về môn Văn: năm lớp 7 đoạt giải Nhì học sinh giỏi Văn toàn thành phố Hà Nội, và đến năm lớp 10 (niên học 1969 - 1970) anh đã đoạt giải Nhất cuộc thi học sinh giỏi Văn toàn miền Bắc. Với thành tích này, anh thuộc diện được đi đào tạo tại Liên Xô nhưng đã ở lại để tham gia quân đội theo tiếng gọi của Tổ quốc.

Trước khi nhập ngũ, anh đỗ vào khoa Toán – Cơ của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Anh thể hiện năng lực học tập phi thường khi tự học hết chương trình năm thứ hai ngay trong năm thứ nhất và được nhà trường cho phép học vượt lớp lên năm thứ ba.

2. Hoạt động cách mạng và đời lính

Ngày 6 tháng 9 năm 1971, Nguyễn Văn Thạc tạm biệt giảng đường đại học để nhập ngũ. Anh cùng với hàng trăm sinh viên khác của Trường Đại học Tổng hợp (trong đó có nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm) lên đường chiến đấu trong giai đoạn chiến tranh ác liệt nhất.

Trong quân đội, anh là chiến sĩ thuộc binh chủng thông tin. Quá trình huấn luyện và di chuyển của anh trải qua nhiều địa danh như Hà Bắc, Nghệ An, Hà Tĩnh trước khi vào chiến trường Quảng Trị. Dù điều kiện hành quân gian khổ, đeo nặng, anh vẫn luôn lạc quan và tận dụng mọi thời gian nghỉ ngơi để ghi nhật ký và viết thư.

Một chi tiết đặc biệt khiến nhiều người kinh ngạc là trong các lá thư gửi người bạn gái thân thiết Phạm Như Anh vào năm 1971, Nguyễn Văn Thạc đã có lời hẹn ước đầy tiên cảm: "30/4/1975 Thạc sẽ trả lời cho P. câu: hạnh phúc là gì?". Đây được xem là một dự báo chính xác đến kỳ lạ về ngày giải phóng miền Nam dù được viết trước đó gần 4 năm.

3. Cuốn nhật ký "Chuyện đời"

Từ ngày 2 tháng 10 năm 1971 đến ngày 3 tháng 6 năm 1972, Nguyễn Văn Thạc đã ghi chép đều đặn cuốn nhật ký mà anh đặt tên là "Chuyện đời". Cuốn nhật ký dày 240 trang viết tay bằng chữ nhỏ li ti, ghi lại chân thực cuộc sống của người lính, tình cảm gia đình, tình yêu đôi lứa trong sáng và lý tưởng cách mạng sục sôi.

Tại Ngã ba Đồng Lộc, vào ngày 3 tháng 6 năm 1972, trước khi bước vào chiến trường Quảng Trị rực lửa, anh đã gửi cuốn nhật ký và nhiều lá thư về cho anh trai mình. Những dòng cuối cùng trong nhật ký thể hiện sự quyết tâm và lời chào tạm biệt hậu phương đầy xúc động: "Đêm nay tôi đi - Nhất định có ngày trở về Thủ đô yêu quý của lòng tôi".

4. Sự hy sinh anh dũng

Nguyễn Văn Thạc đã hy sinh vào ngày 30 tháng 7 năm 1972 tại chiến trường Thành cổ Quảng Trị khi chưa đầy 20 tuổi đời và chưa tròn 10 tháng tuổi quân.

Anh bị trọng thương do mảnh pháo cắt ngang đùi trái khi đang làm nhiệm vụ. Dù được đồng đội garô và cấp cứu, nhưng do mất máu quá nhiều, anh đã không qua khỏi. Trước khi tắt thở, anh vẫn rất tỉnh táo và nói với đồng đội: "Mình tỉnh thế này tức là sắp chết rồi... Chỉ tiếc là không còn chiến đấu được nữa... bao dự định còn dang dở". Hài cốt của anh sau này được gia đình tìm thấy và đưa về an táng tại quê nhà vào đầu năm 1977.

Cuốn nhật ký "Chuyện đời" sau này được xuất bản với tên gọi "Mãi mãi tuổi hai mươi" vào năm 2005, trở thành một hiện tượng văn hóa, khơi dậy niềm tự hào và lý tưởng sống cho thế hệ trẻ Việt Nam.

Các nguồn truy xuất:

1. Mãi mãi tuổi hai mươi (Nhật ký Nguyễn Văn Thạc), NXB Thanh niên, 2005.