LIỆT SĨ, NHÀ CÁCH MẠNG NGUYỄN TRÂN (1904-1933)

Đồng chí Nguyễn Trân, tên thật là Nguyễn Tấn Hưng, bí danh là Anh, sau đổi thành Chung, sinh năm 1904 trong một gia đình làm nghề biển tại huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định.

Là một thanh niên trí thức giàu lòng yêu nước, Nguyễn Trân sớm quan tâm đến tình hình đất nước và những chuyển biến của thời cuộc. Đồng chí nhận thức rằng muốn cách mạng thành công phải có một tổ chức cách mạng gắn bó chặt chẽ với nhân dân, được nhân dân tin yêu và ủng hộ.

Từ năm 1927, Nguyễn Trân giả dạng người đi buôn bằng ghe bầu, xuôi Nam ngược Bắc để liên lạc với các tổ chức cách mạng, tìm hiểu tình hình và góp phần chuẩn bị lực lượng cho phong trào.

Tháng 2-1928, theo sự phân công của Kỳ bộ Nam Kỳ, Nguyễn Trân trở về Hoài Nhơn xây dựng tổ chức cách mạng. Chi bộ Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội Cửu Lợi được thành lập, đồng chí Nguyễn Trân được bầu làm Bí thư.

Đến tháng 12-1928, Huyện bộ Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội được thành lập, Nguyễn Trân tiếp tục được tín nhiệm bầu làm Bí thư. Từ đây, phong trào cách mạng ở Hoài Nhơn từng bước được xây dựng và phát triển, tạo cơ sở cho việc hình thành tổ chức Đảng tại địa phương.

Tháng 5-1930, Nguyễn Trân được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Đồng chí cùng Đoàn Tính tích cực bàn bạc, vận động và xây dựng tổ chức Đảng ở Hoài Nhơn.

Đầu tháng 8-1930, tại vườn dừa nhà đồng chí Tôn Chất ở Cửu Lợi, Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của huyện Hoài Nhơn được thành lập.

Chi bộ gồm 5 đảng viên: Nguyễn Trân, Huỳnh Triếp, Đoàn Tính, Tôn Chất và Cao Thành. Đồng chí Nguyễn Trân được bầu làm Bí thư Chi bộ.

Tháng 10-1930, Huyện ủy lâm thời Đảng bộ Cộng sản Hoài Nhơn được thành lập. Ban Chấp hành Huyện ủy gồm 5 đồng chí và Nguyễn Trân tiếp tục được tín nhiệm bầu làm Bí thư.

Trong thời gian này, phong trào đấu tranh của quần chúng ngày càng phát triển. Trước sự lớn mạnh của phong trào cách mạng, thực dân Pháp tăng cường đàn áp, lùng sục và bắt bớ các chiến sĩ cộng sản.

Ngày 3-4-1933, đồng chí Nguyễn Trân bị thực dân Pháp bắt. Chúng sử dụng nhiều cực hình tra tấn nhằm buộc đồng chí khai báo về tổ chức và đồng đội, nhưng Nguyễn Trân vẫn giữ vững khí tiết, không khai thác được bất cứ thông tin quan trọng nào.

Thực dân Pháp kết án khổ sai chung thân và đày đồng chí lên nhà tù Buôn Ma Thuột.

Trong điều kiện tù đày khắc nghiệt, sức khỏe bị bào mòn, Nguyễn Trân vẫn giữ vững tinh thần của người chiến sĩ cách mạng. Ngày 26-7-1933, đồng chí hy sinh tại nhà tù Buôn Ma Thuột, khi mới 29 tuổi.

Nguyễn Trân là một trong những người có công đặt nền móng cho tổ chức Đảng và phong trào cách mạng ở Hoài Nhơn trong những năm đầu của Đảng. Từ một thanh niên yêu nước, đồng chí đã trở thành cán bộ lãnh đạo chủ chốt, trực tiếp xây dựng những tổ chức cách mạng đầu tiên tại quê hương.

Hiện nay, phần mộ của đồng chí Nguyễn Trân đã được đưa về Nghĩa trang Liệt sĩ thị trấn Tam Quan.

Để ghi nhớ công lao của người chiến sĩ cách mạng đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ, tên Nguyễn Trân được đặt cho một tuyến đường giao thông và một trường trung học phổ thông tại quê nhà Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định.

Nguyễn Trân đã dành trọn tuổi thanh xuân cho lý tưởng cách mạng, giữ vững khí tiết trước những đòn tra tấn của kẻ thù và hy sinh trong những năm đầu đầy gian khổ của phong trào cách mạng Việt Nam.