Liệt sĩ, nhà thơ Lê Anh Xuân – Người viết nên "Dáng đứng Việt Nam"
Lê Anh Xuân (1940–1968), tên khai sinh là Ca Lê Hiến, sinh ngày 5 tháng 6 năm 1940 tại xã Tân Thành Bình, huyện Mỏ Cày (nay thuộc huyện Mỏ Cày Bắc), tỉnh Bến Tre. Ông sinh ra trong một gia đình trí thức giàu truyền thống yêu nước; cha là nhà giáo Ca Văn Thỉnh, một nhà nghiên cứu văn hóa và văn học Nam Bộ nổi tiếng. Ngay từ nhỏ, Lê Anh Xuân đã bộc lộ năng khiếu văn chương và niềm say mê học tập.
Năm 1954, ông tập kết ra miền Bắc và tiếp tục học tập. Sau khi tốt nghiệp Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (Khoa Sử), ông có điều kiện ở lại giảng dạy và nghiên cứu. Tuy nhiên, với khát vọng góp sức cho sự nghiệp giải phóng miền Nam, năm 1964 ông tình nguyện trở về chiến trường Nam Bộ, vừa làm công tác tuyên huấn, vừa sáng tác văn học phục vụ kháng chiến.
Những năm tháng sống và chiến đấu giữa chiến trường đã đem đến cho Lê Anh Xuân nguồn cảm hứng mãnh liệt. Ông sáng tác nhiều bài thơ giàu chất trữ tình, ca ngợi quê hương, đất nước, người lính và tinh thần chiến đấu của nhân dân Việt Nam. Thơ ông vừa tha thiết, giàu cảm xúc, vừa mang khí phách kiên cường của một dân tộc đang đấu tranh giành độc lập.
Ngày 24 tháng 5 năm 1968, trong đợt hai của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, Lê Anh Xuân hy sinh tại huyện Cần Đước, tỉnh Long An khi mới 27 tuổi. Sự ra đi của ông là một mất mát lớn đối với nền văn học cách mạng Việt Nam.
Sau khi hy sinh, bài thơ "Dáng đứng Việt Nam" của Lê Anh Xuân được công bố và nhanh chóng trở thành một trong những tác phẩm tiêu biểu của văn học kháng chiến. Bài thơ được viết từ hình tượng một chiến sĩ giải phóng đã anh dũng hy sinh nhưng vẫn giữ tư thế hiên ngang giữa chiến trường. Những câu thơ:
"Anh ngã xuống đường băng Tân Sơn Nhất
Nhưng anh gượng đứng lên tì súng trên xác trực thăng..."
đã trở thành biểu tượng bất diệt của tinh thần bất khuất, lòng yêu nước và ý chí chiến đấu của con người Việt Nam trong thời hoa lửa.
Với những đóng góp to lớn cho văn học và cách mạng, Lê Anh Xuân được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học – Nghệ thuật năm 2001. Tên tuổi và tác phẩm của ông được đưa vào chương trình giáo dục, nhiều con đường, trường học và công trình văn hóa trên cả nước mang tên ông để tưởng nhớ người chiến sĩ – nhà thơ đã hiến trọn tuổi thanh xuân cho độc lập, tự do của dân tộc.
Cuộc đời ngắn ngủi nhưng rực rỡ của Lê Anh Xuân là minh chứng cho lý tưởng sống cao đẹp của thế hệ thanh niên Việt Nam trong thời chiến. Ông không chỉ cầm bút để viết nên những vần thơ bất hủ mà còn trực tiếp dấn thân vào chiến trường, dùng chính cuộc đời mình để viết nên bản anh hùng ca về lòng yêu nước và khát vọng hòa bình.
