Liệt sĩ Quách Thị Trang: Cánh chim hòa bình tuổi mười lăm giữa lòng Sài Gòn (1948 - 1963)

Cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam không chỉ diễn ra nơi bưng biền hay rừng núi, mà còn rực lửa ngay giữa trung tâm Sài Gòn, nơi những học sinh, sinh viên mang trên mình màu áo trắng tinh khôi nhưng sở hữu một tinh thần thép. Nữ sinh Quách Thị Trang (quê ở Thái Bình, di cư vào Nam) là một trong những biểu tượng bi tráng nhất của phong trào đấu tranh đô thị.

Mùa hè năm 1963, chính quyền Ngô Đình Diệm thi hành chính sách đàn áp Phật giáo đẫm máu, gây ra sự phẫn nộ tột độ trong mọi tầng lớp nhân dân. Lúc này, Quách Thị Trang mới là một cô nữ sinh 15 tuổi của trường trung học Trường Sơn. Mang trong mình trái tim trong sáng và khao khát tự do, bình đẳng, cô đã nhiệt tình tham gia Hội thanh niên Phật tử, cùng bạn bè tổ chức phát truyền đơn, tham gia các cuộc biểu tình đòi tự do dân chủ.

Sáng ngày 25 tháng 8 năm 1963, hàng ngàn học sinh, sinh viên và quần chúng đã đổ về công trường Diên Hồng (trước cửa chợ Bến Thành) để biểu tình phản đối sự tàn bạo của chính quyền Diệm. Giữa vòng vây của cảnh sát dã chiến và chó nghiệp vụ, Quách Thị Trang dũng cảm đứng trên bệ cao, hô vang các khẩu hiệu đòi quyền tự do tín ngưỡng. Chính quyền Sài Gòn đã điều động lực lượng vũ trang tiến vào đàn áp dã man, dùng lựu đạn cay và nổ súng thẳng vào đám đông học sinh tay không tấc sắt.

Trong khoảnh khắc hỗn loạn đó, một viên đạn oan nghiệt của cảnh sát đã bắn xuyên qua đầu Quách Thị Trang, cướp đi sinh mệnh của cô nữ sinh tuổi trăng rằm. Cảnh sát còn tàn nhẫn cướp thi thể cô mang đi chôn cất bí mật để phi tang. Nhưng cái chết bi tráng của cô không làm phong trào sợ hãi mà ngược lại, trở thành mồi lửa làm bùng nổ làn sóng đấu tranh mạnh mẽ chưa từng có, góp phần trực tiếp làm sụp đổ chế độ độc tài Ngô Đình Diệm vài tháng sau đó. Ngày nay, bức tượng bán thân của nữ liệt sĩ 15 tuổi Quách Thị Trang vẫn đứng uy nghi ngay tại trung tâm Sài Gòn, như một minh chứng bất diệt cho khí phách của thanh niên học sinh thành đồng Tổ quốc.