Liệt sĩ Thu Hồng

Mùa xuân năm nay, cùng với anh trai - nhà báo, nhà văn Trần Mai Hạnh- tôi có dịp thăm lại cầu Hiền Lương, sông Bến Hải, nơi đất nước một thời cắt chia. Chúng tôi đã đến nghĩa trang Gio Linh, thắp hương tưởng nhớ liệt sĩ Thu Hồng và các anh hùng liệt sĩ trên mảnh đất địa đầu giới tuyến.

Lâu nay, bức ảnh về Thu Hồng đã quen thuộc với bạn đọc. Đấy là hình ảnh đẹp về một người con gái đã ngã xuống trên mảnh đất quê hương mình trong cuộc chiến đấu vì độc lập tự do. Đấy cũng là một trong những bức ảnh đầu tiên tôi chụp khi vào mặt trận Quảng Trị đầu năm 1972. Những di vật của Thu Hồng để lại còn có cuốn nhật ký, những trang viết cho thấy suy nghĩ, tâm tư của chị đến sát ngày chị hy sinh. Trong chuyến đi lần này, sau 52 năm, tôi mới có dịp cầm lại cuốn nhật ký ấy, một câu chuyện cũng rất đặc biệt đối với tôi.

Khi chúng tôi đến nghĩa trang Dốc Miếu, những cán bộ, chiến sĩ trong đội du kích Gio Mỹ, các đồng đội của chị Thu Hồng năm xưa đã chờ sẵn. Khi biết tin về chuyến đi của anh Trần Mai Hạnh và tôi, chị Thu Lan, các anh Nguyễn An Trung, Nguyễn Chính Nghĩa, những người em ruột của chị Thu Hồng từ Hà Nội vào, thành phố Hồ Chí Minh, từ Huế ra cùng có mặt. Chúng tôi gặp lại những người trong đội du kích xã Gio Mỹ từ hơn 50 năm trước. Các anh Nguyễn Văn Em, Trần Xuân Tiếp, Nguyễn Thị Thỉu... và nhiều anh chị khác. Tình cảm giữa chúng tôi với mọi người qua thời gian vẫn tự nhiên, thân thiết, không có khoảng cách nào.

Bên mộ liệt sĩ Thu Hồng, cùng với những người thân và đồng đội của chị năm xưa, tôi đã đọc bài thơ “Tuổi Hai Mươi" viết về người con gái ấy:

Em gửi lại tuổi hai mươi trên cát
Cát trắng tinh khôi tự bao đời
Mãi tươi trẻ đón từng cơn gió nhẹ
Chạy lại xao như sóng khắp chân đồi

Và:

Cát trắng hôm nay níu bước chân về
Bao la nắng và xôn xao biển hát
Kể về người con gái trắng trong như ngọc
Giữa lòng cát quê hương vẫn sáng tựa trăng rằm

Trong cuộc gặp, tôi khá bất ngờ khi Nguyễn An Trung, em ruột liệt sĩ Thu Hồng, một cán bộ cao cấp trong ngành công an, đưa ra cuốn số nhỏ và giới thiệu với mọi người:

- Đây là Nhật ký của chị Thu Hồng. Sau khi chị Thu Hồng hy sinh, các đồng đội của chị trong đội du kích Gio Mỹ đã trao cuốn nhật ký này cho nhà báo Trần Mai Hưởng, phóng viên TTXGP, khi ấy đi chiến dịch ngang qua, để chuyển cho ba má tôi! Anh Hưởng đã có lần nói về cuốn nhật ký này, nhưng do thất lạc, nay gia đình mới tìm lại được!

Trong khi Nguyễn An Trung kính cẩn đặt cuốn nhật ký lên mộ liệt sĩ Thu Hồng, tôi nhớ lại mọi chuyện. Lần ấy, trong những ngày đầu chiến dịch, tôi hành quân qua Gio Mỹ, rất bàng hoàng nghe tin Thu Hồng hy sinh trong trận đánh ở cầu Bến Ngự quê hương. Xã đội trưởng Nguyễn Văn Em khi ấy đã trao cuốn nhật ký ấy cho tôi, nhờ tôi chuyển đến gia đình của Thu Hồng. Khi bơi qua sông Hiền Lương để về căn cứ phát bài, chuyển ảnh ra Hà Nội, tôi đã cẩn thận bọc kỹ cuốn nhật ký ấy trong túi ni lông, rồi cho cả ba lô trong một bao ni lông lớn cho khỏi ướt.

Về Vĩnh Linh, tôi đã nhờ các anh bên khu ủy chuyển cuốn nhật ký ấy cho ba má của Thu Hồng là bác Nguyễn Thư, Ủy viên thường vụ Tỉnh ủy Quảng Trị, Trưởng ban Dân vận và bác Nguyễn Thị Toàn, Phó Chủ tịch Hội liên hiệp phụ nữ giải phóng tỉnh. Rất tiếc là sau này, khi có dịp gặp và hỏi chuyện, chị Thu Lan, em liệt sĩ Thu Hồng, nói là gia đình không tìm thấy cuốn nhật ký đó! Rất may là gần đây, khi tìm lại những đồ đạc, tài liệu của gia đình lưu gửi ở nhiều nơi trong những năm chiến tranh và hòa bình, anh Nguyễn An Trung mới tìm thấy cuốn nhật ký ấy.

Những trang nhật ký được ghi từ khi Thu Hồng rời trường học sinh miền Nam ở Đông Triều trở về tham gia công tác, chiến đấu trên quê hương Quảng Trị. Những ghi chép dành cho chính mình ấy đã cho thấy những suy nghĩ thật cao đẹp của người con gái ấy.