Liệt sĩ Trần Liên Thọ - Ngọn Lửa Tri Ân Không Bao Giờ Tắt
Trong căn nhà nhỏ ở miền quê Thanh Chương, có một bàn thờ được lau dọn đều đặn mỗi sớm mồng một, ngày rằm. Trên bàn thờ ấy không có di ảnh, bởi người được thờ đã ra đi từ khi đất nước còn chưa có điều kiện lưu giữ một tấm hình. Chỉ có một tấm bằng Tổ quốc ghi công, được lồng khung cẩn thận, đặt trang trọng giữa làn khói hương mỏng. Người thắp hương, năm nay đã ngoài bảy mươi, đôi mắt không còn nhìn rõ nữa. Nhưng ông vẫn lần từng bước quen thuộc, vẫn biết chính xác vị trí bát hương, vẫn khấn đủ từng lời như đã khấn suốt mấy chục năm qua. Người ông thờ phụng là liệt sĩ Trần Liên Thọ, chú họ của ông, hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.
Bố tôi, người cháu họ ấy, kể về liệt sĩ Trần Liên Thọ không bằng những ký ức trực tiếp, bởi khi ông ra đi, bố tôi còn chưa chào đời. Những gì bố tôi biết là do các bậc cao niên trong dòng họ, những người hàng xóm láng giềng cùng thời với liệt sĩ kể lại, rồi cứ thế truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Đến hôm nay, khi những người từng biết ông đã lần lượt về với đất, khi dòng họ không còn ai là thân thích gần gũi, bố tôi trở thành người duy nhất còn lại gìn giữ ký ức ấy, dù đôi mắt ông giờ đây đã không còn nhìn thấy ánh sáng.
Liệt sĩ Trần Liên Thọ sinh năm 1930 tại xã Thanh Minh, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An, nay là xã Kim Bảng, tỉnh Nghệ An. Ông lớn lên trong những năm tháng quê hương còn chìm trong ách đô hộ của thực dân Pháp, khi mỗi làng quê xứ Nghệ đều mang trong mình nỗi đau mất nước và khát vọng độc lập cháy bỏng. Tuổi thơ của ông gắn liền với ruộng đồng, với những buổi học ít ỏi xen giữa cảnh chạy giặc, với hình ảnh cha ông ngày đêm gồng gánh dưới ách sưu cao thuế nặng. Chính trong hoàn cảnh ấy, lòng yêu nước đã âm thầm nhen nhóm, để rồi khi Tổ quốc cất tiếng gọi, ông không một phút chần chừ lên đường.
Những năm đầu thập niên 1950, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn quyết liệt. Từ khắp các vùng quê Nghệ An, hàng ngàn thanh niên đã tạm biệt gia đình, làng xóm để gia nhập bộ đội, dân công hỏa tuyến, góp sức cho những chiến dịch lớn của cả nước. Trần Liên Thọ là một trong những người con ưu tú ấy. Ông lên đường nhập ngũ khi tuổi đời còn rất trẻ, mang theo hành trang giản dị nhưng chan chứa một lý tưởng lớn lao: chiến đấu để giành lại độc lập, tự do cho dân tộc.
Cuối năm 1953, cục diện chiến trường Đông Dương có những chuyển biến quan trọng. Trong lúc quân và dân ta gấp rút chuẩn bị cho chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ, nhiều đơn vị bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương và dân công đã được huy động trên khắp các mặt trận phối hợp, từ Tây Bắc đến Trung Lào, Thượng Lào, nhằm phân tán và giam chân lực lượng địch, tạo điều kiện cho hướng tiến công chính. Đó là những tháng ngày gian khổ bậc nhất của cuộc kháng chiến: những đoàn quân hành quân xuyên rừng, vượt suối trong giá rét, những trận đánh ác liệt, những đêm không ngủ để mở đường, tải đạn, giữ vững từng vị trí chiến lược. Liệt sĩ Trần Liên Thọ đã hòa mình vào dòng chảy lịch sử ấy, cùng đồng đội chiến đấu trên một mặt trận góp phần làm nên chiến thắng chung của cả dân tộc.
Ngày 6 tháng 1 năm 1954, giữa lúc cả nước đang dồn sức cho những trận đánh mang tính quyết định, ông đã anh dũng hy sinh khi tuổi đời mới ngoài hai mươi. Đó là những ngày tháng khốc liệt nhất, khi ranh giới giữa sự sống và cái chết chỉ cách nhau trong gang tấc, khi biết bao người lính trẻ đã ngã xuống ngay trước ngưỡng cửa của chiến thắng mà họ không kịp nhìn thấy. Ông ra đi khi chưa kịp lập gia đình, chưa kịp gửi lại cho đời một tấm ảnh để con cháu sau này còn được nhìn thấy dung nhan người đã khuất. Tuổi xuân của ông, thay vì được vun đắp cho những dự định riêng tư, đã trọn vẹn dâng hiến cho Tổ quốc.
Đến hôm nay, gia đình vẫn chưa tìm được phần mộ của liệt sĩ. Ông nằm lại đâu đó trên dải đất miền Tây Bắc hay trên những cánh rừng Trung Lào, Thượng Lào xa xôi, cùng hàng vạn đồng đội đã hòa mình vào lòng đất mẹ mà chưa một lần được người thân đến thắp một nén hương tận nơi an nghỉ. Đó là nỗi day dứt khôn nguôi của bố tôi, cũng là nỗi day dứt chung của biết bao gia đình liệt sĩ trên khắp đất nước, khi chiến tranh đã lùi xa nhưng vẫn còn đó những người con chưa được trở về với quê hương bản quán.
Không có kỷ vật nào được lưu giữ lại. Không một tấm ảnh, không một lá thư, không một dòng chữ viết tay. Tất cả những gì còn sót lại chỉ là tấm bằng Tổ quốc ghi công do Nhà nước trao tặng, cùng những câu chuyện được kể qua lời của các bậc cao niên trong dòng họ và bà con lối xóm từng sống cùng thời với ông. Chính từ những mảnh ghép ký ức rời rạc ấy, hình ảnh về một người thanh niên hiền lành, chất phác, giàu lòng yêu nước dần được dựng lại, để rồi được bố tôi gìn giữ, kể lại cho con cháu như một phần máu thịt của dòng họ, của quê hương.
Nhiều người có thể nghĩ rằng, khi không còn thân nhân gần gũi, khi không còn kỷ vật nào để lưu giữ, ký ức về một người đã khuất rồi sẽ phai nhạt theo năm tháng. Nhưng với gia đình tôi, điều đó không xảy ra. Dù đôi mắt đã lòa, dù tuổi đã cao, bố tôi vẫn đều đặn chăm lo hương khói cho người chú họ đã hy sinh vì Tổ quốc. Đó là lòng biết ơn sâu sắc dành cho một người đã đánh đổi cả tuổi xuân, cả sinh mạng của mình để đất nước có được nền độc lập hôm nay. Có những sự tri ân không cần phô trương, mà chỉ lặng lẽ hiện diện qua từng nén hương, từng lời khấn nguyện chân thành trong mỗi sớm mồng một, ngày rằm.
Là thế hệ sinh ra và lớn lên trong hòa bình, chúng tôi chưa từng phải chứng kiến cảnh bom rơi đạn nổ, chưa từng trải qua những tháng ngày hành quân gian khổ như cha ông. Nhưng qua câu chuyện được bố kể lại, tôi hiểu rằng nền độc lập, tự do mà chúng ta đang thụ hưởng hôm nay đã được đánh đổi bằng máu xương, bằng tuổi xuân và cả những giấc mơ dang dở của biết bao người lính như liệt sĩ Trần Liên Thọ. Có những cái tên không được nhắc đến nhiều trong sách sử, có những phần mộ đến nay vẫn chưa được tìm thấy, nhưng sự hy sinh của họ chưa bao giờ là vô nghĩa. Chính họ đã góp phần làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu, mở ra một trang sử mới cho dân tộc Việt Nam.
Chiến tranh đã lùi xa gần bảy thập kỷ. Quê hương Thanh Chương hôm nay đã đổi thay từng ngày, những cánh đồng, những con đường mới đã thay thế cho dấu tích chiến tranh xưa cũ. Nhưng trong căn nhà nhỏ, bàn thờ liệt sĩ vẫn ấm hương khói mỗi ngày. Tôi tin rằng, chừng nào còn những người như bố tôi, lặng lẽ gìn giữ và kể lại câu chuyện của người chú họ đã ngã xuống, thì ngọn lửa tri ân ấy sẽ không bao giờ tắt, sẽ tiếp tục được thắp lên qua nhiều thế hệ, nhắc nhở chúng tôi rằng, được sống trong hòa bình hôm nay là một điều may mắn lớn lao, cần được trân trọng và tiếp nối bằng trách nhiệm, bằng sự cống hiến của chính mình cho quê hương, đất nước.
