LIỆT SĨ TRẦN THỊ KHANG - NGƯỜI NỮ CHỈ HUY BÊN CÂY ĐA LA TIẾN

Vũ Thị Kính sinh năm 1929 trong một gia đình yêu nước tại xã Xuân Dục, huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên. Chị có hai người anh sớm tham gia Việt Minh là Vũ Văn Dung, sau này được biết đến với tên Trần Phương, và Vũ Văn Nhung, sau đổi tên thành Vũ Sơn.

Năm 1944, khi anh trai Vũ Văn Dung bị mật thám Pháp truy nã, Vũ Thị Kính mới 16 tuổi đã cùng chị dâu Nguyễn Thị Thủy làm nhiệm vụ liên lạc. Hai cô gái trẻ bí mật chuyển tin giữa người anh đang hoạt động ở Kẻ Sặt với cơ sở cách mạng tại quê nhà.

Theo lời kể của Giáo sư Trần Phương, do đang bị truy lùng nên ông không thể trực tiếp trở về vận động quần chúng. Mọi công việc tuyên truyền được chuyển qua người em gái. Ông hướng dẫn Kính giải thích mục đích của Việt Minh cho bà con; những ai có lòng yêu nước và sẵn sàng tham gia, chị sẽ bí mật ghi nhận rồi báo lại để tổ chức xem xét.

Bà Nguyễn Thị Thủy nhớ Vũ Thị Kính là một cô gái nhỏ nhắn, hiền dịu và siêng năng. Hai chị em cùng làm việc nhà, cùng đưa thư và che giấu tài liệu. Sự gan dạ của Kính không thể hiện qua những lời nói lớn lao mà qua mỗi chuyến đi âm thầm giữa lúc mật thám đang lùng bắt những người hoạt động cách mạng.

Tháng 12/1946, Toàn quốc kháng chiến bùng nổ. Vũ Thị Kính thoát ly gia đình, lấy bí danh Trần Thị Khang và được Hội Phụ nữ Cứu quốc tỉnh Hưng Yên điều về huyện Phù Cừ công tác. Tháng 2/1947, chị được kết nạp vào Đảng khi mới khoảng 18 tuổi.

Phù Cừ khi ấy là vùng bị quân Pháp chiếm đóng, đồn bốt dày đặc và phong trào cách mạng gặp nhiều khó khăn. Trần Thị Khang đi vào từng thôn xóm, xây dựng cơ sở phụ nữ, vận động nhân dân nuôi giấu cán bộ, chuyển lương thực và bảo vệ lực lượng du kích.

Tại một số làng có đồng bào Công giáo, những phần tử phản động tìm cách xuyên tạc, chia rẽ nhân dân với kháng chiến. Bất chấp nguy hiểm, Trần Thị Khang trực tiếp đi vào các địa bàn ấy, gặp gỡ từng gia đình, giải thích chính sách đoàn kết tôn giáo và vận động người dân không nghe theo lời kích động.

Năm 1949, khi mới 20 tuổi, chị được giao làm Huyện ủy viên, Bí thư Hội Phụ nữ Cứu quốc kiêm Chỉ huy Đội nữ du kích Hoàng Ngân huyện Phù Cừ. Dưới sự chỉ huy của chị, các nữ du kích vừa làm công tác tuyên truyền, vận chuyển tài liệu, bảo vệ cán bộ, vừa tổ chức đánh địch và phục vụ chiến đấu.

Đầu năm 1950, quân Pháp mở rộng vùng chiếm đóng tại đồng bằng Bắc Bộ. Chúng tăng cường lùng sục các cơ sở cách mạng ở Phù Cừ. Trong một cuộc bao vây tháng 6/1950, Trần Thị Khang bị phát hiện và bắt giữ khi đang ở dưới hầm bí mật.

Quân Pháp đưa chị về bốt La Tiến, một cứ điểm quân sự lớn nằm gần sông Luộc. Do có kẻ phản bội chỉ điểm, chúng biết người con gái 21 tuổi là Huyện ủy viên và người chỉ huy nữ du kích. Chúng tìm mọi cách buộc chị khai ra cơ sở của Đảng, nơi đóng quân của du kích cùng những gia đình đang nuôi giấu cán bộ.

Suốt nhiều ngày, Trần Thị Khang bị tra tấn nhưng không tiết lộ bất cứ thông tin nào. Mỗi lần tỉnh lại, chị tiếp tục lên án tội ác của quân xâm lược và kêu gọi những người Việt đang phục vụ trong hàng ngũ đối phương quay về với nhân dân.

Không thể khuất phục chị, viên chỉ huy bốt cho thời hạn năm ngày để suy nghĩ, đe dọa sẽ giết nếu chị tiếp tục im lặng. Trần Thị Khang vẫn bình thản chờ đợi. Chị hiểu rằng chỉ một lời khai cũng có thể khiến nhiều cán bộ, du kích và gia đình cơ sở bị bắt.

Cuối tháng 6/1950, quân Pháp đưa chị ra cây đa La Tiến rồi sát hại và ném thi thể xuống sông Luộc. Người nữ chỉ huy Đội du kích Hoàng Ngân hy sinh khi mới 21 tuổi, không để lại hài cốt hay kỷ vật ngoài một bức chân dung duy nhất được gia đình gìn giữ.

Tin Trần Thị Khang hy sinh đã gây xúc động mạnh trong nhân dân Hưng Yên. Hội Phụ nữ Cứu quốc tỉnh phát động phong trào học tập tấm gương kiên trung của chị. Các nữ du kích Hoàng Ngân tổ chức một tuần lễ chiến đấu để tưởng nhớ người chỉ huy vừa ngã xuống.

Năm 1951, Đại hội Phụ nữ Liên khu 3 tuyên dương công trạng của Trần Thị Khang. Chị được truy tặng Huân chương Kháng chiến hạng Nhì. Ngày 8/1/2000, Chủ tịch nước truy tặng liệt sĩ Vũ Thị Kính – Trần Thị Khang danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhiều năm sau, mỗi lần trở về Phù Cừ, Giáo sư Trần Phương vẫn ra bên sông Luộc tưởng nhớ người em gái. Cây đa La Tiến cùng dòng sông ấy trở thành chứng tích về một người phụ nữ mới 21 tuổi nhưng đã giữ trọn lời thề với cách mạng, lấy sự im lặng của mình để bảo vệ đồng đội và nhân dân.