Liệt sỹ đầu tiên ngã xuống
gày 22/12/1944, trong khu rừng giữa hai tổng Trần Hưng Đạo và Hoàng Hoa Thám (Cao Bằng ), 34 chiến sĩ tuyên thệ dưới lá cờ đỏ sao vàng, khai sinh Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân, tiền thân của Quân đội Nhân dân Việt Nam. Chỉ hơn một tháng sau, một người trong số họ đã ngã xuống giữa trận đánh Đồng Mu. Đó là Hoàng Văn Nhủng, bí danh Xuân Trường, người được ghi nhận là liệt sĩ đầu tiên của Quân đội ta. Anh ra đi không để lại một bức di ảnh, nhưng tên tuổi anh mãi được đất nước khắc ghi.
Những tư liệu về liệt sĩ Hoàng Văn Nhủng còn lại không nhiều. Trò chuyện với Tri thức và Cuộc sống, Đại tá TS Nguyễn Thành Hữu, nguyên cán bộ nghiên cứu lịch sử Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam cho biết, theo những tư liệu mà ông có được, Hoàng Văn Nhủng tức Xuân Trường, sinh ngày 4/11/1909, là người dân tộc Tày ở xóm Nà Nghiềng, xã Sóc Hà, châu Hà Quảng. Trong những năm 1930, được cán bộ cách mạng thuyết phục, Hoàng Văn Nhủng và Hoàng Văn Vân (em trai Hoàng Văn Nhủng) đã hăng hái tham gia hoạt động cách mạng.
Khoảng năm 1939, cả hai anh em bị mật thám bắt, tra tấn dã man, nhưng hai người nhất định không khai. Cuối cùng chúng phải thả hai anh em ra.
Giữa năm 1940, Xuân Trường được cử đi học quân sự ở Liễu Châu, Trung Quốc và trở về 4 năm sau. Ngày 22/12/1944, tại khu rừng giữa hai tổng Trần Hưng Đạo và Hoàng Hoa Thám, Xuân Trường cùng 33 đội viên khác tuyên thệ dưới cờ trong lễ thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân, đội quân chủ lực đầu tiên của cách mạng Việt Nam.
Sau những chiến thắng mở màn ở Phay Khắt và Nà Ngần (Nguyên Bình), đơn vị trở về Lũng Dẻ củng cố lực lượng trước khi nhận nhiệm vụ tiến công đồn Đồng Mu. Vượt quãng đường hành quân hàng trăm kilômét qua núi rừng hiểm trở, nơi luôn rình rập thú dữ và thổ phỉ, Xuân Trường cùng đồng đội áp sát cứ điểm của địch, chuẩn bị bước vào trận đánh ác liệt khiến anh mãi mãi phải nằm lại ở mảnh đất này.
