Liệt sỹ Nguyễn Sỹ Vân – người cắm cờ đỏ sao vàng trên Tháp Rùa năm 1948
Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, lực lượng thanh niên-học sinh-sinh viên Hà Nội luôn luôn là lực lượng xung kích của cách mạng. Thành phố bị quân đội Pháp chiếm đóng từ cuối tháng 2-1947, nhưng nhân dân yêu nước vẫn kháng chiến, đánh địch ngay tại đầu não của chính quyền địch. Ngày 19-5-1948, cờ đỏ sao vàng kiêu hãnh tung bay giữa Tháp Rùa cổ kính. Đó chính là biểu tượng khát vọng hòa bình, độc lập, tự do của nhân dân Việt Nam.
Ông Nguyễn Sỹ Vân đã cùng ông Nguyễn Văn Khâm và ông Nguyễn Trọng Quang-học sinh của trường Chu Văn An thực hiện cuộc treo cờ, sau đó bị bắt và đi đày ở Khe Tù, Tiên Yên, Quảng Ninh. Ông bị tra tấn đến chết sau cuộc vượt ngục không thành (năm 1948).
Năm 2001, hài cốt của Liệt sỹ Nguyễn Sỹ Vân mới được tìm thấy trong bao nỗi ngậm ngùi, thương xót… Do điều kiện khảo cứu, cần tư liệu chính xác, bài viết này chỉ đề cập về Liệt sỹ Nguyễn Sỹ Vân.
Học sinh kháng chiến trường Chu Văn An
Ngôi nhà của gia đình liệt sỹ Nguyễn Sỹ Vân xưa, nay vẫn ở 50 Hàng Bài, Hà Nội. Tôi đến gặp ông Nguyễn Đình Tân và Nguyễn Đình Giáp, hai em trai của liệt sỹ, sau đó, tra cứu thêm tư liệu để tìm hiểu sự kiện cho tường minh hơn.
Tháng 9-1947, Thành ủy Hà Nội đã được thành lập lại; do đó, tổ chức Đảng, chính quyền, các ngành, đoàn thể, các lực lượng vũ trang (dân quân, du kích, công an) cũng được kiện toàn từ thành phố xuống các cấp cơ sở. Nội thành bị Pháp chiếm đóng, còn ngoại thành được chia thành ba quận 4, 5, 6 để tổ chức các lực lượng kháng chiến.
Thành ủy chủ trương kiên trì gây dựng cơ sở kháng chiến, đẩy mạnh các hoạt động vũ trang, trong đó, đặc biệt coi trọng nội thành. Dưới sự chỉ đạo của Thành ủy và Ty Công an Thành phố, công an quận 6 đã triển khai đường dây vào nội thành, gây dựng được cơ sở mà đối tượng là những người yêu nước đã từng tham gia và ủng hộ Việt Minh trong cách mạng tháng Tám và thanh niên nhiệt tình, hăng hái hoạt động, từ đó, móc nối với thanh niên học sinh trường Chu Văn An.
