Liệt sỹ Nguyễn Thanh

Câu chuyện về “chú bé loắt choắt” Lượm

Trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, nhiều thiếu niên, nhi đồng đã tham gia làm liên lạc cho các đơn vị cách mạng. Công việc của các em tưởng như nhỏ bé nhưng vô cùng nguy hiểm: đưa thư, chuyển công văn, dẫn đường, nắm tình hình và liên lạc giữa các cơ sở cách mạng.

Hình ảnh một cậu bé nhỏ nhắn, nhanh nhẹn, luôn vui vẻ trên đường làm nhiệm vụ đã trở thành nguồn cảm hứng để nhà thơ Tố Hữu sáng tác bài thơ “Lượm”.

Tố Hữu khắc họa Lượm bằng những câu thơ rất nổi tiếng:

“Chú bé loắt choắt
Cái xắc xinh xinh
Cái chân thoăn thoắt
Cái đầu nghênh nghênh…”

Lượm hiện lên là một cậu bé hồn nhiên, tinh nghịch, yêu đời, mặc dù công việc của mình luôn ở giữa hiểm nguy của chiến tranh.

Điều khiến câu chuyện trở nên xúc động là Lượm đã hy sinh khi đang làm nhiệm vụ. Trong một lần chuyển thư, em phải đi qua khu vực có quân địch. Dù biết nguy hiểm, Lượm vẫn tiếp tục thực hiện nhiệm vụ. Em bị quân địch phát hiện và hy sinh.

Tố Hữu đã biến sự hy sinh của người chiến sĩ liên lạc nhỏ tuổi thành một hình tượng bất tử:

“Cháu đi đường cháu
Chú lên đường ra
Đến nay tháng sáu
Chợt nghe tin nhà.”

Và rồi nhà thơ đau đớn khi biết tin:

“Ra thế
Lượm ơi!”

Cái hay của bài thơ là Lượm hy sinh nhưng hình ảnh em không hề trở nên bi lụy. Trong ký ức của người kể chuyện, em vẫn là chú bé nhỏ nhắn, nhanh nhẹn, hồn nhiên, chiếc xắc trên vai, đôi chân thoăn thoắt trên con đường làm nhiệm vụ.

Điều cần lưu ý về “chuyện có thật”

Có nhiều tài liệu và câu chuyện truyền miệng cho rằng Lượm là một thiếu niên có thật trong kháng chiến chống Pháp, và hình tượng trong bài thơ được xây dựng từ một trường hợp có thật. Tuy nhiên, các chi tiết về quê quán, tuổi, hoàn cảnh gia đình và chính xác địa điểm em hy sinh có những dị bản, nên không nên kể thêm các chi tiết chưa có nguồn xác thực như thể đó là sự thật lịch sử chắc chắn.

Điều chắc chắn và có giá trị nhất là: hình tượng Lượm đại diện cho những thiếu niên Việt Nam đã tham gia kháng chiến, làm nhiệm vụ liên lạc và có người đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ.