Liệt Sỹ Thái Văn A - Cột mốc sống giữa phong ba Cồn Cỏ
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, đảo Cồn Cỏ (Quảng Trị) được ví như "chiến hạm thép" không bao giờ chìm nơi tiền tiêu miền Bắc. Giữa hòn đảo nhỏ chỉ rộng hơn 2 km² nhưng phải hứng chịu hàng vạn tấn bom đạn từ không quân và hải quân Mỹ, hình ảnh người chiến sĩ trinh sát phòng không Thái Văn A (1942 – 1974) bám trụ trên chòi quan sát cao chót vót đã trở thành biểu tượng kiên cường cho tinh thần giữ đảo của quân và dân ta.
Liệt sĩ Thái Văn A sinh ra tại xã Trung Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình – mảnh đất tuyến lửa miền Trung kiên cường. Năm 1962, anh lên đường nhập ngũ và được điều động về Đại đội pháo cao xạ làm nhiệm vụ bảo vệ đảo tiền tiêu Cồn Cỏ. Với thị lực tốt, sự nhanh nhạy và óc phán đoán chuẩn xác, anh được giao một trọng trách vô cùng nguy hiểm: làm chiến sĩ trinh sát kiêm quan sát viên phòng không, trực tiếp bám trụ trên đài quan sát đặt tại đỉnh đồi cao nhất của đảo. Từ vị trí này, mọi động tĩnh trên mặt biển và trên bầu trời đều phải được anh phát hiện sớm nhất để báo động cho toàn đảo và chỉ thị phần tử bắn cho các trận địa pháo.
Từ năm 1965, không quân Mỹ mở chiến dịch leo thang đánh phá ác liệt miền Bắc. Đảo Cồn Cỏ trở thành mục tiêu triệt hạ hàng đầu nhằm cắt đứt tuyến chi viện và phong tỏa vùng biển giới tuyến. Các loại máy bay phản lực hiện đại như F-4, F-105 cùng pháo hạm ngoài khơi liên tục dội bom, bắn đạn pháo xới tung từng mét đất trên đảo. Đài quan sát của Thái Văn A – vốn là một công trình bằng gỗ và công sự lộ thiên nhô cao – nhanh chóng trở thành mục tiêu bắn phá trọng điểm của máy bay địch. Mặc cho bom rơi ngay sát chân tháp, khói bụi mịt mù và sức ép của bom đạn làm rung chuyển cả chòi canh, Thái Văn A chưa từng rời bỏ vị trí. Anh dùng dây lưng da tự buộc chặt thân mình vào cột đài quan sát để không bị hất văng xuống đất mỗi khi bom nổ gần. Giữa làn đạn rát mặt, anh vẫn điềm tĩnh giương ống nhòm theo dõi hướng bay, góc bổ nhào và cự ly của máy bay địch. Qua đường dây điện thoại nối thẳng xuống hầm chỉ huy, những mệnh lệnh, thông số chính xác của anh vang lên đều đặn: "Máy bay địch hướng 2, độ cao 1.500, đang bổ nhào...", giúp các khẩu đội cao xạ kịp thời đón lõng, nổ súng đánh trả chính xác. Trong một trận đánh ác liệt năm 1966, bom địch nổ xé toạc một góc đài quan sát làm anh bị thương nặng, máu chảy đẫm áo. Khi đồng đội dưới hầm hối thúc anh tụt xuống hầm trú ẩn để băng bó, anh kiên quyết từ chối, tự lấy cuộn băng cá nhân băng tạm vết thương rồi tiếp tục bám chặt đài canh chỉ thị mục tiêu cho đến khi trận đánh kết thúc và máy bay địch bị bắn rơi. Trong suốt những năm tháng bám trụ đảo Cồn Cỏ, Thái Văn A đã phát hiện và báo động hàng trăm lần máy bay, tàu chiến Mỹ tiếp cận, góp phần quan trọng cùng các đơn vị trên đảo bắn rơi hàng chục máy bay và bắn chìm nhiều tàu chiến của địch.
Với những chiến công đặc biệt xuất sắc và tinh thần kiên cường hiếm có, ngày 1/1/1967, đồng chí Thái Văn A đã vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân khi mới 25 tuổi. Sau thời gian làm nhiệm vụ tại đảo Cồn Cỏ, anh tiếp tục công tác, cống hiến cho quân đội và hy sinh vì nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc vào năm 1974. Tên của Anh hùng Thái Văn A ngày nay được đặt trang trọng cho nhiều tuyến đường, trường học tại tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị và nhiều tỉnh thành trên cả nước, như một lời nhắc nhở sâu sắc về một người lính đã lấy thân mình làm cột mốc giữ vững chủ quyền biển đảo thiêng liêng.
Nhìn lại câu chuyện của người chiến sĩ trinh sát trên đỉnh đồi Cồn Cỏ năm xưa, điều đọng lại trong tâm thức thế hệ hôm nay là vẻ đẹp của sự điềm tĩnh và lòng quả cảm phi thường. Giữa sự gầm rú của máy bay phản lực và sức tàn phá của bom đạn, Thái Văn A đã đứng thẳng như một ngọn hải đăng bằng xương bằng thịt. Sự hy sinh và bản lĩnh của anh là minh chứng mộc mạc cho thấy chủ quyền biển đảo của Tổ quốc được bồi đắp và giữ gìn bằng chính ý chí sắt đá của những con người bình dị, kiên trung nơi đầu sóng ngọn gió.
