Lò đúc súng giữa rừng sâu và trí tuệ phi phàm của vị tướng trẻ

Cuối thế kỷ 19, phong trào Cần Vương nổ ra rầm rộ khắp ba kỳ để chống lại ách đô hộ của thực dân Pháp. Trong đó, cuộc khởi nghĩa Hương Khê (Hà Tĩnh) do Phan Đình Phùng lãnh đạo là cuộc khởi nghĩa tiêu biểu và kéo dài nhất. Làm nên sức mạnh dời non lấp biển của nghĩa quân Hương Khê không thể không nhắc đến một người anh hùng trẻ tuổi: Chủ tướng Cao Thắng.

Sinh năm 1864 tại Hương Sơn, Hà Tĩnh, Cao Thắng tham gia khởi nghĩa khi tuổi đời còn rất trẻ. Xông pha trận mạc, ông đau xót nhận ra một sự thật cay đắng: Dù nghĩa quân có dũng cảm đến đâu, gươm giáo và gậy gộc cũng không thể đọ lại với những khẩu súng trường bắn đạn liên thanh của quân đội Pháp. Khát khao rút ngắn khoảng cách vũ khí cháy bỏng trong lòng vị tướng trẻ.

Năm 1887, trong một trận phục kích đánh thắng giặc, nghĩa quân thu được hai khẩu súng trường kiểu 1874 của Pháp. Ngay lập tức, Cao Thắng mày mò tháo tung một khẩu súng ra thành từng mảnh nhỏ để nghiên cứu. Không có bản vẽ, không có máy móc cơ khí, ông tập hợp những người thợ rèn giỏi nhất vùng, ngày đêm lập lò rèn đúc súng ngay giữa rừng sâu Vũ Quang. Thiếu sắt, ông vận động nhân dân quyên góp nồi niêu, mâm thau, lưỡi cày. Cứ đúc hỏng lại đúc lại, mày mò sửa chữa từng cái nòng súng, từng chiếc bệ khóa nòng ròng rã hàng tháng trời.

Và rồi, kỳ tích đã xuất hiện. Dưới sự chỉ đạo của Cao Thắng, xưởng quân giới giữa rừng đã đúc thành công hơn 300 khẩu súng trường kiểu 1874. Vũ khí mới này đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện chiến trường, giúp nghĩa quân Hương Khê lập nên những chiến công vang dội. Đại úy quân đội Pháp là Charles Gosselin sau này khi tận mắt cầm trên tay khẩu súng do Cao Thắng chế tạo đã phải kinh ngạc thốt lên trong cuốn sách của mình: "Nó giống súng của ta đến nỗi thoạt nhìn tôi tưởng là súng do binh công xưởng nước Pháp chế tạo. Từ cái quy lát, cái lò xo, đến những con ốc... tất cả đều hoàn hảo". Kẻ thù buộc phải cúi đầu thán phục trước trí tuệ của người Việt.

Năm 1893, trong một trận công đồn ác liệt tại Nghệ An, Cao Thắng trúng đạn và hy sinh khi mới 29 tuổi, để lại niềm xót thương vô hạn cho nhân dân và nghĩa quân.

Cuộc đời của danh tướng Cao Thắng khép lại, nhưng ngọn lửa từ lò đúc súng Vũ Quang thì vẫn cháy rực muôn đời. Hình ảnh một thanh niên Việt Nam ở thế kỷ 19, không hề qua trường lớp kỹ thuật phương Tây nào mà vẫn làm chủ được công nghệ chế tạo vũ khí hiện đại nhất thời bấy giờ, chính là biểu tượng bất diệt cho sự sáng tạo và tinh thần tự lực tự cường. Trong kỷ nguyên của Cách mạng công nghiệp 4.0 hôm nay, thế hệ học sinh, thanh niên không cần phải vào rừng đúc súng, nhưng vô cùng cần "tinh thần Cao Thắng" trong việc chinh phục các công nghệ mới. Dám tháo dỡ để học hỏi, dám thử nghiệm và không đầu hàng trước sự thiếu thốn – đó là chìa khóa để người trẻ biến tri thức thành sức mạnh, góp phần đưa nền khoa học kỹ thuật nước nhà tự tin cất cánh.