LỌ NƯỚC HOA VÀ LỜI HẸN BÊN RỪNG TÀ VEO

Có những kỷ vật nhỏ đến mức người ta có thể dễ dàng bỏ quên giữa cuộc đời. Nhưng cũng có những kỷ vật dù chỉ nằm gọn trong lòng bàn tay lại mang theo cả một quãng đời, một tình đồng đội, một lời hẹn và cả một phần ký ức của chiến tranh. Với cựu chiến binh Hoàng Sơn Lâm, một lọ nước hoa nhỏ chính là một kỷ vật như thế. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, chiến tranh đã lùi xa, nhưng câu chuyện về lọ nước hoa ông mang từ Bắc Giang vào Quảng Ngãi để tặng một người đồng đội nữ vẫn còn đó, như một sợi chỉ nối người đang sống với người đã nằm lại giữa những năm tháng “hoa lửa”. Báo Quảng Ngãi từng ghi lại câu chuyện ấy trong bài viết Lọ nước hoa tặng em, kể về ông Hoàng Sơn Lâm, 77 tuổi, một cựu chiến binh từng chiến đấu ở chiến trường Khu 5.

Ngày ấy, giữa những năm tháng chiến tranh khốc liệt, ông Lâm mang theo bên mình một lọ nước hoa nhỏ từ Bắc Giang vào Quảng Ngãi. Ông nói: “Lọ nước hoa là món quà đầu tiên tôi tặng em…”. “Em” ở đây là Võ Thị Thùy Vinh – người nữ đồng đội mà ông từng gắn bó trong những năm tháng chiến đấu. Khi ấy, Vinh là một cô gái Quảng Ngãi mới 19 tuổi, làm nhiệm vụ giao liên giữa những vùng rừng núi hiểm trở của chiến trường. Giữa chiến trường, nơi mỗi ngày có thể là một ngày đối diện với mất mát, một món quà nhỏ như lọ nước hoa có lẽ chẳng có giá trị vật chất gì lớn lao. Nhưng chính sự nhỏ bé ấy lại khiến câu chuyện trở nên đặc biệt. Bởi giữa bom đạn, người ta vẫn nhớ đến một món quà dành cho một người mình thương quý. Giữa những ngày mà sự sống và cái chết chỉ cách nhau trong gang tấc, con người vẫn có thể dành cho nhau một chút dịu dàng.

Nhưng chiến tranh không cho họ nhiều thời gian.

Võ Thị Thùy Vinh đã hy sinh.

Một người con gái từng cùng đồng đội đi qua những ngày tháng chiến tranh đã nằm lại nơi chiến trường. Còn người đồng đội của chị trở về với một ký ức không thể nào quên. Chiến tranh kết thúc, đất nước hòa bình, những người lính lần lượt trở về với cuộc sống đời thường. Nhưng với ông Lâm, câu chuyện về người đồng đội nữ năm xưa vẫn chưa thể khép lại. Hơn 30 năm sau, ông trở lại Quảng Ngãi để tìm hài cốt liệt sĩ Võ Thị Thùy Vinh. Ông mang theo những ký ức đã nằm trong tâm trí suốt hàng chục năm, lần theo những dấu tích cũ, những con suối, những gốc cây và những gì còn sót lại trong trí nhớ về chiến trường năm xưa. Thực tế, năm 1995, ông Lâm đã trở lại Quảng Ngãi, liên hệ với gia đình Vinh và cùng người em trai của chị đi tìm nơi ông từng chôn cất chị.

Tôi đọc đến đây và tự hỏi: Điều gì đã khiến một người sau hơn ba mươi năm vẫn quay trở lại một chiến trường cũ để tìm một người đồng đội đã hy sinh?

Có lẽ câu trả lời nằm ở hai chữ “đồng đội”.

Bởi với những người chưa từng trải qua chiến tranh, đồng đội có thể chỉ là một người cùng đơn vị, cùng chiến đấu. Nhưng với những người lính đã từng sống chết bên nhau, đồng đội có lẽ còn là một phần tuổi trẻ, một phần cuộc đời. Họ đã cùng ăn một bữa cơm giữa rừng, cùng chia nhau từng ngụm nước, cùng vượt qua những ngày bom đạn và cùng hy vọng rằng ngày mai mình sẽ còn được nhìn thấy nhau. Vì thế, khi một người ngã xuống, người còn sống không chỉ mất đi một người bạn. Họ mang theo cả một lời hứa chưa hoàn thành.

Và ông Lâm đã mang lời hứa ấy suốt hơn ba mươi năm.

Cuộc tìm kiếm không hề dễ dàng. Không có những con đường rõ ràng, không có những tấm bản đồ chính xác cho một chiến trường đã thay đổi theo thời gian. Chỉ có ký ức của một người lính già và những dấu vết mờ nhạt của một thời đã qua. Nhưng cuối cùng, bên rìa rừng Tà Veo, linh cảm của ông đã dẫn ông đến nơi cần tìm. Ông đào lên được một mớ tóc dài. Và ông biết đó là Vinh. Khoảnh khắc ấy, sau hàng chục năm chờ đợi, người lính già đã tìm được người đồng đội mà mình không thể quên. Báo Quảng Ngãi ghi lại khoảnh khắc ông Lâm quỳ xuống, đôi tay run rẩy khi nhận ra hài cốt của Vinh. Ông mở ba lô, lấy ra chính lọ nước hoa nhỏ từng mua từ Bắc Giang, nhỏ vài giọt lên mớ tóc rồi đặt lọ nước hoa bên cạnh.

Tôi không biết phải gọi khoảnh khắc ấy là gì.

Là một cuộc tìm kiếm?

Là một lời hứa được thực hiện?

Hay là một cuộc gặp lại muộn màng giữa hai người đồng đội sau hơn ba mươi năm?

Có lẽ là tất cả.

Điều khiến câu chuyện này ở lại trong tôi không phải là những con số của một trận đánh, cũng không phải những chiến thắng được ghi trên những trang sử. Điều khiến tôi nhớ nhất lại là một lọ nước hoa nhỏ. Một món quà bình thường trong cuộc sống hôm nay, nhưng đặt giữa chiến tranh, nó trở thành một biểu tượng của tình người. Người lính ấy có thể đã mang theo rất nhiều thứ khi bước vào chiến trường, nhưng nhiều năm sau, điều còn ở lại sâu nhất trong ký ức lại là một món quà nhỏ dành cho một người đồng đội.

Tôi chợt nhận ra rằng chiến tranh không chỉ được kể bằng tiếng súng.

Chiến tranh còn được kể bằng một bữa cơm người lính chia nhau giữa rừng; bằng một chiếc ba lô sờn cũ; bằng một lá thư gửi về quê nhà; bằng một tấm ảnh đã bạc màu; bằng một món quà chưa kịp trao; và bằng một người đồng đội đã dành hơn ba mươi năm để tìm lại người đã nằm xuống.

Đó chính là lúc lịch sử trở nên gần với chúng tôi hơn.

Bởi tôi là một người trẻ sinh ra khi đất nước đã hòa bình. Tôi chưa từng biết cảm giác phải rời gia đình để bước vào chiến trường. Tôi chưa từng phải nghĩ rằng người mình vừa nói chuyện hôm nay có thể ngày mai sẽ không còn nữa. Tôi càng chưa từng hiểu được cảm giác phải sống hàng chục năm với một người đồng đội đã hy sinh mà không biết chính xác họ đang nằm ở đâu.

Nhưng câu chuyện của ông Lâm khiến tôi hiểu rằng hòa bình mà thế hệ tôi đang sống không phải là một điều tự nhiên có sẵn.

Đằng sau một ngày bình yên là biết bao ngày tháng không bình yên của thế hệ trước. Đằng sau những con đường chúng tôi đang đi là những con đường mà cha anh từng đi qua trong bom đạn. Và đằng sau cuộc sống tưởng như rất bình thường hôm nay có thể là những lời hẹn mà một người lính đã giữ suốt cả cuộc đời.

Quảng Ngãi đối với tôi vốn là quê hương. Nhưng sau khi biết câu chuyện này, tôi nhìn mảnh đất ấy bằng một ánh nhìn khác. Đây không chỉ là nơi có những cánh đồng, những con đường, những mái nhà và những con người bình dị. Đây còn là nơi lưu giữ những dấu chân của biết bao người lính đã đi qua chiến tranh. Quảng Ngãi từng là một chiến trường khốc liệt trong những năm kháng chiến, đồng thời cũng là nơi ghi dấu nhiều câu chuyện về sự hy sinh và tình đồng đội. Những ký ức ấy vẫn còn được lưu giữ qua các nhân chứng, kỷ vật và di tích.

Và tôi nghĩ, điều đáng sợ nhất không phải là chiến tranh đã đi qua.

Điều đáng sợ hơn là một ngày nào đó chúng ta không còn ai để kể lại những câu chuyện ấy.

Những người lính năm xưa đang ngày một già đi. Những ký ức từng rất rõ ràng rồi sẽ dần phai theo thời gian. Những người từng trực tiếp cầm súng, từng chứng kiến đồng đội ngã xuống, từng trở về từ chiến trường rồi cũng sẽ lần lượt rời xa chúng ta. Khi ấy, nếu thế hệ trẻ không biết lắng nghe, những câu chuyện có thể chỉ còn lại trong vài dòng sách giáo khoa.

Vì vậy, tôi nghĩ trách nhiệm của người trẻ không chỉ là biết ơn, mà còn là ghi nhớ và tiếp nối.

Thế hệ cha anh đã dành tuổi trẻ để bảo vệ đất nước. Thế hệ chúng tôi được trao lại một đất nước hòa bình thì phải biết dùng tuổi trẻ của mình để xây dựng đất nước. Không nhất thiết phải bắt đầu bằng những điều lớn lao. Có thể bắt đầu từ việc học tập nghiêm túc, sống tử tế, có trách nhiệm với gia đình và cộng đồng, tìm hiểu lịch sử quê hương, biết trân trọng những người có công và không thờ ơ trước những giá trị mà cha ông đã đánh đổi bằng cả cuộc đời.

Và với tôi, viết lại câu chuyện về ông Hoàng Sơn Lâm cũng là một cách để lắng nghe.

Một lọ nước hoa nhỏ đã đi qua hơn nửa thế kỷ.

Một người lính đã đi qua chiến tranh.

Một người đồng đội đã nằm lại.

Một lời hẹn đã mất hơn ba mươi năm để hoàn thành.

Tất cả gặp nhau trong một câu chuyện mà nếu không được kể lại, có lẽ tôi sẽ chẳng bao giờ biết rằng trên chính mảnh đất Quảng Ngãi này từng có một tình đồng đội sâu nặng đến như vậy.

Tôi nghĩ đến lọ nước hoa ấy và tự hỏi: Nếu món quà đầu tiên ông Lâm mang đến cho Vinh là một món quà của tuổi trẻ, thì món quà cuối cùng ông dành cho người đồng đội của mình có lẽ chính là việc đưa chị trở về với quê hương.

Không còn là một món quà có thể cầm trong tay.

Mà là một lời hứa được giữ trọn.

Chiến tranh đã lấy đi tuổi trẻ của họ. Nhưng chiến tranh không thể lấy đi tình đồng đội.

Thời gian có thể làm bạc màu những bức ảnh, làm cũ những chiếc ba lô, làm phai những dòng chữ trên giấy. Nhưng có những ký ức càng đi qua thời gian lại càng trở nên sâu sắc.

Và có lẽ, đó chính là điều mà thế hệ trẻ chúng tôi cần nhận lấy từ những người lính của “thời hoa lửa”: không phải chỉ là niềm tự hào về chiến thắng, mà còn là cách con người đã yêu thương nhau, sống có nghĩa tình và giữ lời với nhau giữa những năm tháng khắc nghiệt nhất.

Hôm nay, chúng tôi không cần mang súng ra chiến trường.

Chúng tôi chỉ cần biết mình đang sống trong một nền hòa bình mà cha anh đã phải đánh đổi rất nhiều mới có được.

Chúng tôi cần học tập để trưởng thành, sống tử tế để xứng đáng, làm việc để xây dựng quê hương và quan trọng nhất là đừng để những câu chuyện của người đi trước bị lãng quên.

Bởi một ngày nào đó, khi những người lính năm xưa không còn đủ sức kể lại câu chuyện của mình, sẽ đến lượt chúng tôi kể.

Tôi sẽ kể về một người lính tên Hoàng Sơn Lâm.

Tôi sẽ kể về Võ Thị Thùy Vinh.

Tôi sẽ kể về một cô gái Quảng Ngãi 19 tuổi đã nằm lại giữa những năm tháng chiến tranh.

Tôi sẽ kể về một lọ nước hoa nhỏ.

Và tôi sẽ kể rằng đã từng có một người lính đi qua hơn ba mươi năm của cuộc đời chỉ để thực hiện một lời hẹn với người đồng đội đã nằm lại giữa chiến trường.

Để rồi từ câu chuyện ấy, tôi hiểu rằng có những người đã hy sinh để đất nước có hòa bình, và có những người sống sót đã dành phần đời còn lại để không cho ký ức về đồng đội của mình biến mất.

Có lẽ đó chính là cách một thế hệ trao lại ngọn lửa cho một thế hệ khác.

Một lọ nước hoa – một lời hẹn – một người lính – một ký ức.

Và từ ký ức ấy, chúng tôi hiểu hơn giá trị của hai chữ hòa bình.

Kể lại một câu chuyện – gìn giữ một ký ức – và tiếp nối một thế hệ.