LÒ VĂN GIÁ

Lò Văn Giá (1919 – 1943), bí danh là Nhân, sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo dân tộc Thái tại bản Thào Lả, xã Chiềng Ngần, thị xã Sơn La (nay thuộc thành phố Sơn La). Sớm chứng kiến cảnh lầm than của đồng bào dưới ách thống trị của thực dân Pháp, ông đã sớm giác ngộ cách mạng và trở thành một trong những thanh niên dân tộc thiểu số ưu tú, hoạt động tích cực trong phong trào yêu nước tại địa phương.

Dấu ấn chói lọi nhất trong sự nghiệp của ông diễn ra vào năm 1943. Lúc bấy giờ, tổ chức Đảng tại Nhà tù Sơn La quyết định đưa một số cán bộ cốt cán vượt ngục để kịp thời về lãnh đạo phong trào cách mạng đang sục sôi. Lò Văn Giá, với sự thông thuộc địa hình núi rừng Tây Bắc và lòng trung thành tuyệt đối, đã được tin tưởng giao nhiệm vụ dẫn đường cho đoàn tù chính trị gồm 4 đồng chí: Nguyễn Lương Bằng, Trần Đăng Ninh, Nguyễn Văn Trân và Lưu Đức Hiểu (sau này đồng chí Chu Huy Mân cũng tham gia vào các hoạt động liên quan).

Cuộc vượt ngục bắt đầu vào đêm 3/8/1943. Với bản lĩnh mưu trí, Lò Văn Giá đã dẫn đoàn cán bộ băng qua những cung đường hiểm trở, vượt qua sự kiểm soát gắt gao của lính dõng và mật thám Pháp. Ông đã đưa các đồng chí vượt sông Đà, băng rừng tiến về vùng tự do an toàn. Tuy nhiên, sau khi hoàn thành nhiệm vụ và trên đường quay trở về để tiếp tục hoạt động, ông không may bị địch bắt tại khu vực giáp ranh giữa Sơn La và Hòa Bình. Quân Pháp đã dùng mọi thủ đoạn tra tấn tàn khốc nhất, từ dụ dỗ đến nhục hình, hòng bắt ông khai ra tung tích của các cán bộ cách mạng. Với tinh thần thép và ý chí quật cường, Lò Văn Giá giữ vững khí tiết, nhất quyết không hé răng nửa lời để bảo vệ bí mật của Đảng.

Tháng 10 năm 1943, quân địch đã hèn hạ sát hại ông khi ông mới vừa tròn 24 tuổi. Sự hy sinh của Lò Văn Giá đã bảo toàn được "những hạt giống đỏ" quý giá cho Cách mạng tháng Tám sau này. Ghi nhận công lao to lớn đó, vào ngày 15/12/1994, Chủ tịch nước đã truy tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Hiện nay, tên của ông được đặt cho nhiều đường phố và trường học lớn tại Sơn La và các tỉnh Tây Bắc như một biểu tượng của lòng yêu nước và sự hy sinh cao cả.

Địa điểm hy sinh: Khu vực rừng già thuộc huyện Mai Châu (Hòa Bình) hoặc giáp ranh Sơn La (tùy theo các bản ghi chép chi tiết về lộ trình rút lui).

Vai trò: Ông không chỉ là người dẫn đường mà còn là gạch nối quan trọng giữa tổ chức Đảng trong tù và cơ sở cách mạng bên ngoài.